Trang 1 của 2 12 CuốiCuối
Kết quả 1 đến 10 của 11
  1. #1
    Ngày tham gia
    Aug 2015
    Bài viết
    1

    Bản dịch Minh Sử và Thù vực chu tư lục.

    Minh sử - An Nam liệt truyện (Thanh - Trương Đình Ngọc soạn)

    十年,灝卒,私諡聖宗。其改元二: �順十年,洪德二十八年。子暉繼, � ��鏳,遣使告訃,命行人徐鈺往祭 尋 賜暉皮弁服、金犀帶。其使臣言,國 �受王封,賜服與臣下無別,乞改賜 � ��官言:「安南名為王,實中國臣 。 嗣王新立,必賜皮弁冠服,使不失主 �一國之尊,又賜一品常服,俾不忘 � ��中國之義。今所請,紊亂祖制, 可 許。然此非使臣罪,乃通事者導之妄 �,宜懲。」帝特宥之。十七年,暉 � ��私諡憲宗,其改元曰景統。子� � ���繼,一名敬甫,七月而卒,私 �肅宗。弟誼繼,一名璿。
    Năm (Hoằng Trị) thứ mười (năm 1497), (Lê) Hạo chết, truy thụy là Thánh Tông, cả thảy hai lần đổi niên hiệu, mười năm hiệu Quang Thuận, hai mươi tám năm hiệu Hồng Đức. Con là Huy nối ngôi, còn có tên là Tranh, sai sứ báo tang, (vua Minh) sai Hành nhân là Từ Ngọc đến cúng tế. Rồi ban mũ bì biện, dây buộc kim tê cho Huy. Sứ thần của Huy nói: "Quốc chủ nhận phong vương mà được ban mũ không khác với bầy tôi, xin đổi lại." Quan bộ Lễ nói: "An Nam có tiếng là được phong vương nhưng thực là bầy tôi của Trung Quốc. Vương nối ngôi mới lập, phải ban cho mũ áo bì biện, khiến cho bên ấy không làm mất ngôi cao chủ tể của một nước, lại ban cho thường phục nhất phẩm là khiến cho bên ấy không quên cái nghĩa theo thờ Trung Quốc. Nay bên ấy xin đổi là làm loạn phép cũ, không nên nghe theo. Nhưng đấy không phải là tội của sứ thần mà là quan Thông sự (phiên dịch) dẫn lời ấy tấu xằng, nên trừng trị." Vua đặc cách tha cho. Năm thứ mười bảy (năm 1504), Huy chết, truy thụy là Hiến Tông, đổi niên hiệu một lần là hiệu Cảnh Thống. Con là Khiên, còn có tên là Kính Phủ thay lập, ở ngôi được bảy tháng thì chết, truy thụy là Túc Tông. Em là Nghị, còn có tên là Tuyền lập.

    武宗踐阼,命修撰倫文敍、給事中張 �至詔諭其國。誼亦遣使告訃,命官 � ��如常儀。正德元年册為王。誼寵 母 黨阮种、阮伯勝兄弟,恣行威虐,屠 �宗親,酖殺祖母。种等怙寵竊權, � ��逼誼自殺,擁立其弟伯勝,貶誼 厲 愍王。國人黎廣等討誅之,立灝孫晭 �改諡誼威穆帝。誼在位四年,改元 � ��。晭,一名瀅,七年受封,多行 義 。
    Võ Tông lên ngôi, sai bọn Tu soạn là Luân Văn Tự, Cấp sự trung là Trương Hoằng mang chiếu thư đến dụ vua nước ấy. Nghị cũng sai sứ sang báo tang, (vua) sai sứ sang cúng tế như lệ thường. Năm Chính Đức thứ nhất (năm 1506), phong (Nghị) làm vương. Nghị tin dùng người bên họ mẹ là anh em Nguyễn Chủng-Nguyễn Bá Thắng, bọn ấy phóng túng ngang ngược, giết hại tông tộc (họ Lê), dùng thuốc độc giết bà nội. Bọn Chủng cậy được tin dùng mà dòm ngó quyền cao. Đến năm (Chính Đức) thứ tư thì ép Nghị tự sát, chọn lập em nó là Bá Thắng, giáng Nghị làm Lệ Mẫn Vương. Người trong nước là bọn Lê Quảng đánh giết được bọn Chủng, lập cháu của Hạo là Chửu làm vua, đổi thụy cho Nghị là Uy Mục Đế. Nghị ở ngôi được bốn năm, một lần đổi niên hiệu là Đoan Khánh. Chửu còn có tên là Oánh, năm (Chính Đức) thứ bảy thì nhận tước phong, làm nhiều việc bất nghĩa.

    十一年,社堂燒香官陳暠與二子昺、 �作亂,殺晭而自立。詭言前王陳氏 � ��仍稱大虞皇帝,改元應天,貶晭 靈 隱王。晭臣都力士莫登庸初附暠,後 �黎氏大臣阮私裕等起兵討之。暠敗 � ��獲昺及其黨陳璲等。暠與昇奔諒 道 ,據長寧、太原、清節三府自保。登 �等乃共立晭兄灝之子譓,改諡晭襄 � ��。晭在位七年,改元洪順。譓將 封 ,因國亂不果。以登庸有功,封武川 �,總水陸諸軍。旣握兵柄,潛蓄異 � ��黎氏臣鄭綏,以譓徒擁虛位,別 其 族子酉榜,發兵攻都城。譓出走,登 �擊破綏兵,捕酉榜殺之,益恃功專 � ��遂逼妻譓母,迎譓歸,自為太傅 國 公。十六年率兵攻陳暠,暠敗走死。
    Năm (Chính Đức) thứ mười một (năm 1516), Xã đường thiêu hương quan là Trần Cảo cùng hai con là Bỉnh-Thăng làm loạn, giết Chửu mà tự lập, nói dối là dòng dõi họ Trần làm vương thủa trước, lại xưng là Đại Ngu Hoàng Đế, đổi niên hiệu là Ứng Thiên, giáng Chửu làm Linh Ẩn Vương. Bầy tôi của Chửu làm Đô lực sĩ là Mạc Đăng Dung lúc đầu theo giúp Cảo, sau cùng đại thần của họ Lê là bọn Nguyễn Hoằng Dụ dấy binh đánh Cảo. Cảo thua chạy, bắt được Bỉnh và bộ chúng của Cảo là bọn Trần Toại. Cảo cùng Thăng chạy đến đạo Lạng Sơn, chiếm lấy ba phủ Tràng Ninh-Thái Nguyên-Thanh Tiết để tự giữ. Bọn Đăng Dung bèn cùng lập anh của Chửu con của Hạo là Huệ làm vua, đổi thụy cho Chửu là Tương Dực Đế. Chửu ở ngôi bảy năm, một lần đổi niên hiệu là Hồng Thuận. Huệ muốn xin phong vương nhưng do nước loạn không sang được, lại vì Đăng Dung có công được phong làm Võ Xuyên Bá, tổng đốc các quân thủy-lục. Đăng Dung đã nắm binh quyền, ngầm nuôi chí khác. Bầy tôi của họ Lê là bọn Trịnh Tuy thấy Huệ chỉ có ngôi hão, bèn lập riêng người trong họ (Lê) là Dậu Bảng, phát binh đánh đô thành (Thăng Long). Huệ chạy ra ngoài. Đăng Dung đánh phá bọn Tuy, bắt giết được Dậu Bảng, càng cậy công chuyên quyền, rồi ép lấy mẹ của Huệ, đón Huệ về, tự xưng làm Thái phó Nhân Quốc Công. Năm (Chính Đức) thứ mười sáu, phát binh đánh Trần Cảo, Cảo thua chạy chết.

    嘉靖元年,登庸自稱安興王,謀弒譓 �譓母以告,乃與其臣杜溫潤間行以 � ��居於清華。登庸立其庶弟懬,遷 海 東長慶府。世宗踐阼,命編修孫承恩 �給事中兪敦詔諭其國。至龍州,聞 � ��大亂,道不通,乃却還。四年夏 譓 遣使間道通貢,幷請封,為登庸所阻 �明年春,登庸賂欽州判官唐清,為 � ��封。總督張嵿逮清,死於獄。六 , 登庸令其黨范嘉謨偽為懬禪詔,篡其 �,改元明德,立子方瀛為皇太子。 � ��殺懬,諡為恭皇帝。逾年,遣使 貢 ,至諒山城,被攻而還。九年,登庸 �位於方瀛,自稱太上皇,移居都齋 � ��陽,為方瀛外援,作大誥五十九 , 頒之國中。方瀛改元大正。其年九月 �黎譓卒於清華,國亡。
    Năm Gia Tĩnh thứ nhất (năm 1522), Đăng Dung tự xưng là An Hưng Vương, mưu giết Huệ, mẹ Huệ báo cho Huệ biết, bèn cùng bầy tôi là Đỗ Ôn Nhuận lẻn đi để tránh, đến ở phủ Thanh Hoa. Đăng Dung lập em thứ của Huệ là Khoáng, rồi dời đến ở phủ Tràng Khánh đạo Hải Đông. Vào lúc Thế Tông lên ngôi, sai bọn Biên tu là Tôn Thừa Ân, Cấp sự trung là Du Đôn mang chiếu thư sang dụ nước ấy. Đến huyện Long Xuyên, nghe tin nước ấy loạn to, đường đi không thông, bèn quay về. Năm (Gia Tĩnh) thứ tư, mùa hạ, Huệ sai sứ đi tắt sang cống cùng xin phong, bị Đăng Dung ngăn chặn. Năm sau, mùa xuân, Đăng Dung hối lộ cho Phán quan Khâm châu là Đường Thanh, cầu phong cho Khoáng. Tổng đốc (Lưỡng Quảng) là Trương Đính bắt Thanh chết ở trong ngục. Năm (Gia Tĩnh) thứ sáu, Đăng Dung sai bộ chúng là bọn Phạm Gia Mô giả làm chiếu nhường ngôi của Khoáng, soán lấy ngôi vua, đổi niên hiệu là Minh Đức, lập con là Phương Doanh làm Hoàng thái tử. Làm thuốc độc giết Khoáng, truy thụy là Cung Hoàng Đế. Năm sau, sai sứ sang cống, đến thành Lạng Sơn thì bị đánh mà về. Năm (Gia Tĩnh) thứ chín, Đăng Dung nhường ngôi cho Phương Doanh, tự xưng là Thái thượng hoàng, dời đến ở các phủ Đô Trai-Hải Dương để làm ngoại viện cho Phương Doanh, soạn văn đại cáo có năm mươi chín điều ban bố trong nước. Phương Doanh đổi niên hiệu là Đại Chính. Năm đó, tháng chín, Lê Huệ chết ở phủ Thanh Hoa, nước mất.

    十五年冬,皇子生,當頒詔安南。禮 �夏言言:「安南不貢已二十年,兩 � ��臣謂黎譓、黎懬均非黎晭應立之 , 莫登庸、陳暠俱彼國纂逆之臣,宜遣 �按問,求罪人主名。且前使旣以道 � ��通,今宜暫停使命。」帝以安南 逆 昭然,宜急遣官往勘,命言會兵部議 �討。言及本兵張瓚等力言逆臣篡主 � ��,朝貢不修,決宜致討。乞先遣 衣 官二人往覈其實,敕兩廣、雲南守臣 �兵積餉,以俟師期,制可。乃命千 � ��鳳儀、鄭璽等,分往廣西、雲南 詰 罪人主名,敕四川、貴州、湖廣、福 �、江西守臣,預備兵食,候征調。 � ��侍郞唐胄上疏,力陳用兵七不可 語 詳其傳中,末言:「安南雖亂,猶頻 �表箋,具方物,款關求入。守臣以 � ��名不符,拒之。是彼欲貢不得, 負 固不貢也。」章下兵部,亦以為然, �俟勘官還更議。
    Năm (Gia Tĩnh) thứ mười lăm (năm 1536), mùa đông, hoàng tử được sinh, sắp ban chiếu cho An Nam biết. Quan bộ Lễ là Hạ Ngôn nói: "An Nam không sang cống đã hai chục năm, bầy tôi trấn thủ Lưỡng Quảng bảo là bọn Lê Huệ-Lê Khoáng đều là con cả đáng được lập của Lê Chửu, còn bọn Mạc Đăng Dung-Trần Cảo là bầy tôi soán nghịch của nước ấy, nên sai sứ sang xét hỏi, tìm ra đúng kẻ có tội. Vả lại sứ giả lúc trước đã vì đường đi không thông, nay nên tạm dừng đi sứ." Vua thấy người An Nam phản nghịch đã rõ, nên nhanh sai sứ sang hỏi tội, bèn lệnh cho Ngôn hội bộ Binh bàn việc đánh dẹp. Ngôn cùng quan bộ Binh là bọn Trương Toản sa sức nói rằng: "Bầy tôi phản nghịch cướp ngôi, không lo chầu cống, phải nên đến đánh. Xin sai hai quan Cẩm y đến xét sự thật trước, hạ lệnh cho bầy tôi trấn thủ Lưỡng Quảng-Vân Nam sắm chứa lương thực để đợi quân triều đình đến." Vua hạ chiếu cho phép, rồi sai bọn Thiên hộ là Đào Phượng Nghi-Trịnh Tỉ chia ra đến Quảng Tây-Vân Nam, xét tìm kẻ có tội, hạ lệnh quan lại trấn thủ các tỉnh Tứ Xuyên-Quý Châu-Hồ Quảng-Giang Tây sắm sửa binh lương, đợi ngày đi đánh. Hộ bộ thị lang là Đường Trụ dâng sớ ra sức nói bảy điều không nên (dùng binh), lời này chép rõ ở trong truyện về người này, cuối sớ có nói: "An Nam tuy loạn nhưng vẫn vâng chiếu lệnh, sắm phương vật, đến cửa ải xin vào. Bầy tôi trấn thủ (biên giới) vì thấy họ tên không khớp mới chống lại. Đấy là bên ấy muốn cống nhưng không được, không đáng trách tội không sang cống." Hạ lệnh cho bộ Binh xét, cũng cho là như thế, bèn sai đợi quan xét hỏi về mới bàn chuyện ấy (dùng binh).

    十六年,安南黎寧遣國人鄭惟僚等赴 �,備陳登庸篡弒狀,言:「寧卽譓 � ��譓卒,國人立寧為世孫,權主國 。 屢馳書邊臣告難,俱為登庸邀殺。乞 �師問罪,亟除國賊。」時嚴嵩掌禮 � ��謂其言未可盡信,請羈之,待勘 回 奏,從之。尋召鳳儀等還,命禮、兵 �部會廷臣議,列登庸十大罪,請大 � ��斷,剋期徂征。乃起右都御史毛 溫 於家,參贊軍務,命戶部侍郞胡璉、 �公韶先馳雲、貴、兩廣調度軍食, � ��督僉事江桓、牛桓為左、右副總 , 督軍征討,其大將需後命。兵部復奉 �,條用兵機宜十二事。獨侍郞潘珍 � ��可,抗疏切諫。帝怒,褫其職。 廣 總督潘旦亦馳疏請停前命,言:「朝 �方興問罪之師,登庸卽有求貢之使 � ��因而許之,戒嚴觀變,以待彼國 自 定。」嚴嵩、張瓚窺帝旨,力言不可 �,且言黎寧在清都圖恢復,而旦謂 � ��俱定,上表求貢,決不可許。旦 遂 寢。五月,伯溫至京,奏上方略六事 �以旦不可共事,請易之,優旨褒答 � ��兵部議上,帝意忽中變,謂黎寧 偽 未審,令三方守臣從宜撫剿,參贊、 �餉大臣俱暫停,旦調用,以張經代 � ��時御史徐九皐、給事中謝廷菃以 省 陳言,亦請罷征南之師。
    Năm (Gia Tĩnh) thứ mười sáu (năm 1537), người An Nam là Lê Ninh sai người trong nước là bọn Trịnh Duy Liêu đến kinh, kể hết tội soán nghịch của Đăng Dung, nói: "Ninh là con của Huệ. Huệ chết, người trong nước lập Ninh làm thế tôn, quyền chủ việc nước. Thường mang thư đến chỗ bầy tôi ở biên giới cáo nạn nhưng đều bị Đăng Dung chặn giết. Xin phát binh hỏi tội, dẹp trừ giặc nước." Bấy giờ Nghiêm Tung đứng đầu bộ Lễ, bảo là lời ấy chưa nên tin hết, xin đi hỏi kĩ, đợi quan đi xét hỏi về tấu, bèn nghe theo. Rồi gọi bọn Phượng Nghi về, sai hai bộ Lễ-Binh hội bầy tôi bàn việc, khép Đăng Dung vào mười tội lớn, xin triều đình xử đoán, hẹn ngày đi đánh. Bèn gọi Hữu đô ngự sử là Mao Bá Ôn bấy giờ đang ở nhà đến làm Tham tán quân vụ, sai bọn Hộ bộ thị lang là Hồ Liễn-Cao Công Thiều đi nhanh đến Vân-Quý-Lưỡng Quảng trước để điều động binh lương, lấy bọn Đô đốc thiêm sự là Giang Hoàn-Ngưu Hoàn làm Tả-Hữu phó tổng binh, cùng phát binh đi đánh, sai đại tướng của quân ấy đợi lệnh sau. Bộ Binh lại vâng chiếu lệnh, ban bố hai mươi điều nên làm khi dùng binh. Chỉ có Thị lang là Phan Trân chống lại cho là không nên, dâng sớ gấp gáp can ngăn. Vua giận, cách chức của Trân. Tổng đốc Lưỡng Quảng là Phan Đán cũng đi nhanh dâng sớ xin dừng lệnh trước, nói: "Triều đình vừa phát binh hỏi tội thì Đăng Dung liền sai sứ sang xin cống, nên nhân đó mà nghe theo, dừng lại xem sự biến để đợi nước ấy tự quyết định." Nghiêm Tung-Trương Toản xem ý vua, ra sức nói là không nên tha, lại nói là Lê Ninh ở Thanh Đô (Thanh Hóa) mưu đồ khôi phục mà Đán nói nước ấy tự yên định, dâng biểu xin cống, quyết không nên nghe theo. Sớ của Đán bèn bị gạt đi. Tháng năm, Bá Ôn đến kinh, tấu dâng sáu điều phương lược, cho rằng không thể cùng làm việc với Đán, xin đổi người khác, vua khen ngợi nghe theo. Kịp lúc bộ Binh bàn lấu lên, vua lại chợt đổi ý giữa chừng, cho là Lê Ninh thật giả chưa rõ, hạ lệnh quan lại trấn thủ ba tỉnh (Lưỡng Quảng-Vân Nam) phải tùy tình thế mà vỗ về, các đại thần tham tán-đốc binh lương đều tạm dừng, Đán được điều dùng việc khác, lấy Trương Kinh thay Đán. Bấy giờ bọn Ngự sử là Từ Cửu Cao, Cấp sự trung là Tạ Đình Cừ cũng nói lời đổi ý, cũng xin bãi binh đánh miền nam.

    八月,雲南巡撫汪文盛以獲登庸間諜 �所撰偽大誥上聞。帝震怒,命守臣 � ��前詔征討。時文盛招納黎氏舊臣 文 淵得其進兵地圖,謂登庸以可破,遂 �之朝。廣東按臣余光言:「莫之篡 � ��猶黎之篡陳,不足深較。但當罪 不 庭,責以稱臣修貢,不必遠征,疲敝 �國。臣已遣使宣諭,彼如來歸,宜 � ��撫納。」帝以光輕率,奪祿一年 文 盛卽傳檄安南,登庸能束身歸命,籍 �輿圖,待以不死。於是登庸父子遣 � ��表乞降,且投牒文盛及黔國公沐 輔 ,具述黎氏衰亂,陳暠叛逆,己與方 �有功,為國人歸附,所有土地,已 � ��統志中,乞貰其罪,修貢如制。 輔 等以十七年三月奏聞,而黎寧承前詔 �懼天朝竟納其降,備以本國篡弒始 � ��軍馬之數、水陸進兵道裏來上。 下 兵部,集廷臣議。僉言莫氏罪不可赦 �亟宜進師。請以原推咸寧侯仇鸞總 � ��務,伯溫仍為參贊,從之。張經 言 :「安南進兵之道有六,兵當用三十 �,一歲之餉當用百六十萬,造舟、 � ��、制器、犒軍諸費又須七十餘萬 況 我調大衆,涉炎海,與彼勞逸殊勢, �可不審處也。」疏方上,欽州知州 � ��元又力陳登庸可取狀。兵部不能 , 復請廷議。及議上,帝不悅曰:「朕 �卿士大夫私議,咸謂不當興師。爾 � ��司邦政,漫無主持,悉委之會議 旣 不協心謀國,其已之。鸞、伯溫別用 �」
    Tháng tám, Tuần phủ Vân Nam là Uông Văn Thịnh bắt được gián điệp và đại cáo mà Đăng Dung soạn gửi về, vua cả giận, sai quan lại trấn thủ ở biên giới vẫn nghe theo chiếu lệnh đánh dẹp lúc trước. Bấy giờ Văn Thịnh chiêu nạp bầy tôi cũ của họ Lê là bọn Võ Văn Uyên, thu được bản đồ đường tiến binh vào nước ấy, bảo là có thể phá được Đăng Dung, bèn dâng về triều đình. Tuần án Quảng Đông là Dư Quang nói: "Họ Mạc soán ngôi họ Lê cũng như họ Lê soán ngôi họ Trần, không đáng để xét kĩ. Chỉ nên kể tội họ không đến chầu, sai phải xưng thần sang cống, không nên đi đánh nơi xa làm cho Trung Quốc mệt mỏi. Thần đã sai sứ sang dụ, nếu bên ấy đến theo thì nên nhân đó mà vỗ về." Vua cho là Quang khinh suất, cắt bổng lộc một năm. Văn Thịnh liền truyền hịch đến An Nam, bảo rằng nếu Đăng Dung trói mình theo hàng, dâng cả bản đồ thì tha cho không giết. Do đó cha con Đăng Dung sai sứ mang biểu đến xin hàng, lại gửi thư đến cho Văn Thịnh và Kiềm Quốc Công là Mộc Triều Phụ, kể rõ việc họ Lê suy loạn, Trần Cảo phản nghịch, mình với Phương Doanh có công được người trong nước nương về, còn đất đai mà mình có thì đã chép trong Nhất thống chí, xin được chuộc tội, sang cống như cũ. Bấy giờ là năm (Gia Tĩnh) thứ mười bảy, tháng ba, bọn Triều Phụ tấu lên thì Lê Ninh đã vâng chiếu lệnh cũ, sợ triều đình sẽ thu nạp biểu xin hàng của Đăng Dung, bèn kể rõ số quân mã và chuyện soán nghịch trước sau của nước ấy, vạch đường lối tiến binh thủy-lục báo cho vua biết. Vua lại hạ lệnh cho bộ Binh hội bầy tôi bàn việc, đều nói là không nên tha cho họ Mạc, phải nên cho quân vào đánh, xin suy xét lấy Hàm Ninh Hầu là Cừu Loan làm Tổng đốc quân vụ, lấy Bá Ôn vẫn làm Tham tán, vua nghe theo. Trương Kinh dâng sớ nói: "Có sáu đường tiến binh vào An Nam, phải dùng đến ba chục vạn quân, một năm dùng được một trăm sáu mươi vạn (thạch) lương, phí làm thuyền, mua ngựa, làm võ khí, khao quân lại khoảng hơn bảy chục vạn (tiền). Huống chi ta điều đại quân lội vào nơi nước lửa, vất vả ở nơi xa lạ, không nên không xét kĩ." Sớ vừa tấu lên thì quan Tri châu Khâm là Lâm Hi Nguyên lại ra sức bày kể việc có thể đánh lấy được Đăng Dung. Bộ Binh không quyết được, lại xin triều đình bàn việc. Kịp lúc bàn xong, vua không vui, nói: "Trẫm nghe nói các quan khanh bàn luận đều bảo là không nên dấy binh. Các ngươi làm việc giúp nước mà dùng dằng không chủ quyết được, lại đều giao cho triều đình, đã không đồng lòng mưu việc nước thì thôi vậy. Nay giao cho Loan-Bá Ôn dùng việc."

    十八年册立皇太子,當頒詔安南。特 �黃綰為禮部尚書,學士張治副之, � ��其國。命甫下,方瀛遣使上表降 並 籍其土地、戶口,聽天朝處分,凡為 �五十有三,州四十有九,縣一百七 � ��六。帝納之,下禮、兵二部協議 至 七月,綰猶未行,以忤旨落職,遂停 �命。初,征討之議發自夏言,帝旣 � ��,因發怒曰:「安南事,本一人 , 衆皆隨之。乃訕上聽言計,共作慢詞 �此國應棄應討,宜有定議,兵部卽 � ��以聞。」於是瓚及廷臣惶懼,請 前 詔,仍遣鸞、伯溫南征。如登庸父子 �手歸命,無異心,則待以不死,從 � ��登庸聞,大喜。
    Năm (Gia Tĩnh) thứ mười tám, sách lập Hoàng thái tử, sắp ban chiếu cho An Nam biết, bèn lấy Hoàng Oản làm Lễ bộ thượng thư, lấy Học sĩ Trương Trị làm phó đi sứ đến nước ấy. Lệnh vừa xuống, Phương Doanh bèn sai sứ dâng biểu xin hàng, cùng dâng bản đồ đất đai, sổ hộ khẩu để đợi triều đình phân xử, cả thảy có năm mươi ba phủ, bốn mươi chín châu, một trăm bảy mươi sáu huyện. Vua nhận lấy, hạ lệnh hai bộ Lễ-Binh cùng bàn việc. Đến tháng bảy, Oản vẫn chưa đi, vì trái ý vua mà bị cách chức, bèn dừng đi sứ. Trước đây, lời bàn nên đi đánh dẹp xuất từ Hạ Ngôn, đến đây vua đã trách tội Oản, nhân đó cáu giận nói: "Việc đánh An Nam vốn là từ một người mà mọi người đều hùa theo. Lại khuyên ta nghe lời, cùng nói lời a dua. Việc nên đánh hay nên bỏ nước ấy, bộ Binh phải hội nghị tấu lên." Do đó bọn (Trương) Toản và bầy tôi lo sợ, xin làm như chiếu lệnh lúc trước, vẫn sai bọn Loan-Bá Ôn xuống đánh phía nam, nếu cha con Đăng Dung bó tay theo hàng không có lòng khác thì tha cho không giết. Vua nghe theo. Đăng Dung nghe tin, cả mừng.

    十九年,伯溫等抵廣西,傳檄諭以納 �宥罪意。時方瀛已卒,登庸卽遣使 � ��。十一月率從子文明及部目四十 人 入鎮南關,囚首徒跣,匍匐叩頭壇上 �進降表,伯溫稱詔赦之。復詣軍門 � ��再拜,上土地軍民籍,請奉正朔 永 為籓臣。伯溫等宣示威德,令歸國俟 �。疏聞,帝大喜,命削安南國為安 � ��統使司,授登庸都統使,秩從二 , 銀印。舊所僭擬制度悉除去,改其十 �道為十三宣撫司,各設宣撫、同知 � ��使、僉事,聽都統黜陟。廣西歲 大 統曆,仍三歲一貢以為常。更令覈黎 �眞偽,果黎氏後,割所據四府奉其 � ��,否則已之。制下,登庸悚惕受 。
    Năm (Gia Tĩnh) thứ mười chín, bọn Bá Ôn đến Quảng Tây, truyền hịch dụ nếu theo về thì tha tội. Bấy giờ Phương Doanh đã chết. Đăng Dung liền sai sứ xin hàng. Tháng mười một, dẫn bốn mươi hai người bọn con trong họ là Văn Minh và bộ chúng vào ải Trấn Nam, buộc đầu đi chân trần, bò quỳ rập đầu ở trên đàn, dâng biểu hàng. Bá Ôn đọc thư tha tội, (Đăng Dung) lại bò quỳ đến cửa quân vái lạy, dâng bản đồ đất đai sổ quân dân, xin vâng chính sóc, mãi làm phiên thần. Bọn Bá Ôn nêu rõ oai đức, sai về nước đợi lệnh. Gửi sớ về, vua cả mừng, hạ lệnh lấy nước An Nam làm An Nam đô thống sứ ti, trao chức Đô thống sứ cho Đăng Dung, đeo hàm nhị phẩm, ấn bạc. Các chế độ soán nghịch cũ đều bãi bỏ, đổi mười ba đạo thành mười ba tuyên phủ ti, đều đặt chức Tuần phủ, Đồng tri, Phó sứ, Thiêm sự, nghe theo lệnh Đô thống sứ sắp đặt. Tỉnh Quảng Tây hằng năm cấp cho lịch Đại Thống, vẫn ba năm cống một lần làm lệ thường. Lại sai xét việc thật giả của Lê Ninh, nếu đúng là dòng dõi của họ Lê thì cắt cho bốn phủ mà Ninh chiếm giữ để lo việc cúng tế, nếu không đúng thì thôi. Lệnh xuống, Đăng Dung sợ hãi nghe theo.

    二十二年,登庸卒,方瀛子福海嗣, �宣撫同知阮典敬等來朝。二十五年 � ��海卒,子宏瀷嗣。初,登庸以石 人 阮敬為義子,封西寧侯。敬有女嫁方 �次子敬典,因與方瀛妻武氏通,得 � ��柄。宏瀷立,方五歲,敬益專恣 事 。登庸次子正中及文明避之都齋,其 �輩阮如桂、范子儀等亦避居田里。 � ��兵逼都齋,正中、如桂、子儀等 之 ,不勝。正中、文明率家屬奔欽州, �儀收殘卒遁海東。敬詭稱宏瀷歿, � ��立正中為詞,犯欽州,為參將兪 猷 所敗,誅死。宏瀷初立時,遣使黎光 �來貢,至南寧,守臣以聞。禮官以 � ��內亂,名分未定,止來使勿進, 令 守臣覈所當立者。至三十年事白,命 �宏瀷都統使,赴關領牒。會部目黎 � ��與黎寧臣鄭檢合兵來攻,宏瀷奔 陽 ,不克赴。光賁等留南寧且十五年, �偕來使人物故大半。宏瀷祈守臣代 � ��詔許入京,其都統告身,仍俟宏 赴 關則給。四十三年,宏瀷卒,子茂洽 �。萬曆元年授都統使。三年遣使謝 � ��賀卽位,進方物,又補累年所缺 貢 。
    Năm (Gia Tĩnh) thứ hai mươi hai, Đăng Dung chết, con của Phương Doanh là Phúc Hải nối ngôi, sai Tuyên phủ đồng tri là bọn Nguyễn Điển Kính đến chầu. Năm (Gia Tĩnh) thứ hai mươi lăm, Phúc Hải chết, con là Hoành Dực thay. Trước đây, Đăng Dung lấy người huyện Thạch Thất là Nguyễn Kính làm con nuôi, phong làm Tây Ninh Hầu. Kính có con gái gả cho con thứ của Phương Doanh là Kính Điển, (Kính) nhân dịp thông dâm với người vợ họ Võ của Phương Doanh, nắm được binh quyền. Kịp lúc Hoành Dực lập mới năm tuổi, Kính càng chuyên quyền làm việc. Con thứ của Đăng Dung là Trung Chính và Văn Minh tránh đến phủ Đô Trai, bộ chúng là bọn Nguyễn Như Quế-Phạm Tử Nghi cũng tránh về ở thôn làng. Kính phát binh đến phủ Đô Trai, bọn Trung Chính-Văn Minh-Tử Nghi chống lại, không thắng, bọn Văn Minh dẫn gia thuộc chạy sang Khâm châu, còn Tử Nghi thu tàn quân trốn ở đạo Hải Đông. Kính nói dối là Hoành Dực đã chết để lừa đón Trung Chính về lập ngôi, phạm vào Khâm châu, bị Tham quân là Du Đại Du đánh bại, giết chết. Vào lúc Hoành Dực mới lập, sai sứ là bọn Lê Quang Bí sang cống, đến phủ Nam Ninh thì quan lại trấn thủ phủ ấy báo về. Quan bộ Lễ cho rằng nước ấy nội loạn, danh phận chưa định, nên dừng việc đi sứ mà sai quan lại trấn thú ở biên giới xét kĩ kẻ đáng được lập ngôi. Đến năm (Gia Tĩnh) thứ ba mươi thì việc đã rõ, sai phong chức Đô thống sứ cho Hoành Dực, sai đến cửa ải nhận lệnh. Kịp lúc đầu mục là Lê Bá Li và bầy tôi của Lê Ninh là Trịnh Kiểm hợp binh đến đánh, Hoành Dực trốn đến phủ Hải Dương, không thắng được lại về. Bấy giờ bọn Quang Bí ở lại Nam Ninh tới mười lăm năm, bọn cùng đi sứ đợt ấy chết mất quá nửa. Hoành Dực cầu bầy tôi giữ ở biên giới xin lập, vua hạ chiếu cho vào kinh, còn ấn Đô thống sứ thì đợi Hoành Dực đến cửa ải thì mới cấp cho. Năm (Gia Tĩnh) thứ bốn mươi ba, Hoành Dực chết, con là Mậu Hợp lập. Năm Vạn Lịch thứ nhất (năm 1573), trao cho chức Đô thống sứ. Năm (Vạn Lịch) thứ ba, sai sứ sang tạ ơn, chúc mừng vua lên ngôi, dâng phương vật, lại cống mà các năm trước còn thiếu.

    時莫氏漸衰,黎氏復興,互相搆兵, �國益多故。始黎寧之據清華也,仍 � ��號,以嘉靖九年改元元和。居四 , 為登庸所攻,竄占城界。國人立其弟 �,改元光照。十五年廉知寧所在, � ��清華,後遷於漆馬江。寧卒,其 鄭 檢立寧子寵。寵卒,無子,國人共立 �暉四世孫維邦。維邦卒,檢子松立 � ��維潭,世居清華,自為一國。
    Bấy giờ họ Mạc dần suy, họ Lê lại nổi, dấy binh đánh nhau, nước ấy càng nhiều việc. Lúc trước vào lúc Lê Ninh chiếm lấy phủ Thanh Hoa vẫn tiếm xưng hiệu đế, vào năm Gia Tĩnh thứ chín thì đổi niên hiệu là Nguyên Hòa, được bốn năm thì bị Đăng Dung đánh, trốn sang nước Chiêm Thành. Người trong nước lập em của Ninh là Hiến, đổi niên hiệu là Quang Chiếu. Đến năm (Vạn Lịch) thứ mười lăm mới biết Ninh còn sống, đón về Thanh Hoa, sau dời đến ở bên sông Tất Mã. Ninh chết, bầy tôi là bọn Trịnh Kiểm lập con của Ninh là Sủng. Sủng chết, không có con, người trong nước lập cháu đời thứ tư của Lê Huy là Duy Bang. Duy Bang chết, con của Kiểm là Tùng lập con của Duy Bang là Duy Đàm, nối đời ở Thanh Hoa, tự làm một nước.

    萬曆十九年,維潭漸強,舉兵攻茂洽 �茂洽敗奔嘉林縣。明年冬,松誘土 � ��應,襲殺茂洽,奪其都統使印, 黨 多遇害。有莫敦讓者,奔防城告難, �督陳蕖以聞。松復擒敦讓,勢益張 � ��洽子敬恭與宗人履遜等奔廣西思 州 ,莫履機奔欽州。獨莫敬邦有衆十餘 �,起京北道,擊走黎黨范拔萃、范 � ��諸軍,敦讓得復歸。衆乃推敬邦 都 統,諸流寓思陵、欽州者悉還。黎兵 �南策州,敬邦被殺,莫氏勢益衰。 � ��、敬用屯諒山高平,敬璋屯東海 安 ,懼黎兵追索,竄至龍州、憑祥界, �土官列狀告當事。維潭亦叩關求通 � ��識以國王金印。
    Năm Vạn Lịch thứ mười chín, Duy Đàm dần mạnh, dấy binh đánh Mậu Hợp, Mậu Hợp thua chạy đến huyện Gia Lâm. Năm sau, mùa đông, Tùng dụ thổ nhân làm nội ứng, đoạt lấy ấn Đô thống sứ của Mậu Hợp, nhiều thân đảng bị hại. Bấy giờ có Mạc Đôn Nhượng trốn đến huyện Phòng Thành cáo nạn. Tổng đốc (Lưỡng Quảng) là Trần Cừ báo lên. Tùng lại bắt được Đôn Nhượng, thế càng lớn. Con của Mậu Hợp là Kính Cung cùng tông tộc là bọn Mạc Lí Tốn trốn đến châu Tư Lăng tỉnh Quảng Tây, còn Mạc Lí Cơ trốn đến Khâm châu. Chỉ còn Mạc Kính Bang có hơn chục vạn quân nổi dậy ở đạo Kinh Bắc đánh đuổi các quân bộ chúng của họ Lê là bọn Phạm Bạt Tụy-Phạm Bách Lộc. Đôn Nhượng lại được về. Bộ chúng bèn tôn Kính Bang làm Đô thống sứ, những kẻ trốn ở các châu Tư Lăng-Khâm châu đều được về. Họ Lê lại phát binh đánh châu Nam Sách, do đó Kinh Bang bị giết, thế họ Mạc càng suy. Có bọn Kính Cung-Kính Dụng đóng giữ ở các phủ Lạng Sơn-Cao Bằng, bọn Kính Chương đóng giữ phủ Tân An đạo Hải Đông, sợ họ Lê ép bắt, bèn chạy đến vùng Long châu-phủ Bằng Tường, vua sai thổ quan kể tình trạng những kẻ đó. Duy Đàm cũng gõ cửa ải xin sang cống, ban cho ấn vàng Quốc vương.

    二十一年,廣西巡撫陳大科等上言: �蠻邦易姓如弈棋,不當以彼之叛服 � ��逆,止當以彼之叛我服我為順逆 今 維潭雖圖恢復,而茂洽固天朝外臣也 �安得不請命而撊然戮之。竊謂黎氏 � ��之罪,不可不問。莫氏孑遺之緒 亦 不可不存。倘如先朝故事,聽黎氏納 �,而仍存莫氏,比諸漆馬江,亦不 � ��祀,於計為便。」廷議如其言。 年 ,大科方遣官往察,敬用卽遣使叩軍 �告難,且乞兵。明年秋,維潭亦遣 � ��罪,求款。時大科已為兩廣總督 與 廣西巡撫戴耀並以屬左江副使楊寅秋 �寅秋竊計曰:「不拒黎,亦不棄莫 � ��策定矣。」兩遣官往問,以敬恭 願 居高平來告,而維潭求款之使亦數至 �寅秋乃與之期,具報督撫。會敬璋 � ��赴永安,為黎氏兵擊敗,海東、 安 地盡失,於是款議益決。
    Năm (Vạn Lịch) thứ hai mươi mốt, bọn Tuần phủ Quảng Tây là Trần Đại Khoa dâng tấu nói: "Nước Man đổi họ như thay cờ, không đáng xét kẻ phản phục của nước làm nghịch thuận, chỉ nên xét kẻ nào phản ta phục ta làm nghịch thuận. Nay Duy Đàm dẫu mưu đồ khôi phục nhưng Mậu Hợp vốn là phiên thần của triều đình, há lại không được vâng mệnh mà điềm nhiền bỏ đi được. Trộm xét tội họ Lê tự ý dấy binh, không thể không hỏi tới. Con cháu nối dòng họ Mạc cũng không thể không giữ lại. Noi theo việc cũ của triều đình, cho họ Lê theo phục mà vẫn giữ gìn họ Mạc, so với bọn ở sông Tất Mã cũng không bị cắt đứt việc cúng tế. Kế này là hơn cả." Triều đình bàn nghe theo lời ấy. Năm sau, Đại Khoa liền sai sứ đến xét hỏi, Kính Dụng bèn sai sứ đến cửa quân cáo nạn, lại xin binh. Năm sau, mùa thu, Duy Đàm cũng sai sứ sang tạ tội, cầu phong. Bấy giờ Đại Khoa đã làm Tổng đốc Lưỡng Quảng, cùng với Tuần phủ Quảng Tây là Đái Diệu trao việc cho Tả giang phó sứ là Dương Dần Thu, Dần Thu bàn kế rằng: "Không chống họ Lê cũng không bỏ họ Mạc, kế ta đã định rồi." Sai sứ đến hai nơi xét hỏi, đem việc bọn Kính Cung xin ở lại phủ Cao Bình đến báo, còn Duy Đàm cũng nhiều lần sai sứ đến cầu phong. Dần Thu bèn hẹn với họ (Lê-Mạc), cùng báo cho quan Đốc-Phủ. Gặp lúc Kính Chương dẫn bộ chúng đến huyện Vĩnh An, bị họ Lê đánh bại, các phủ Tân An-Hải Đông đều mất, do đó bàn việc phong tước càng quyết chắc.

    時維潭圖恢復名,不欲以登庸自處, �束身入關意。寅秋復遣官諭之,其 � ��來報如約,至期忽言於關吏曰: 士 卒饑病,款儀未備。且莫氏吾讎也, �之高平,未敢聞命。」遂中宵遁去 � ��科等疏聞,謂其臣鄭松專權所致 維 潭復遣使叩關,白己非遁。大科等再 �官諭之,維潭聽命。
    Bấy giờ Duy Đàm mượn tiếng khôi phục, không muốn theo việc Đăng Dung tự xử, không có ý trói mình vào ải. Dần Thu lại sai sứ sang dụ Duy Đàm, sứ giả của Duy Đàm đến báo làm như ước hẹn, đến hẹn bỗng lại nói với quan lại giữ ải rằng: "Quân lính đói mệt, đồ cống chưa sắm đủ. Vả lại họ Mạc là kẻ thù của ta còn chặn ở phủ Cao Bằng, cho nên chưa dám nghe lệnh." Rút cuộc bỏ đi giữa chừng. Bọn Đại Khoa dâng sớ về, bảo là bị bầy tôi nước ấy là bọn Trịnh Tùng chuyên quyền gây nên. Duy Đàm lại sai sứ đến cửa ải, nói rõ mình không bỏ trốn. Bọn Đại Khoa lại sai sứ sang dụ, Duy Đàm bèn vâng mệnh.

    二十五年遣使請期,寅秋示以四月。 �期,維潭至關外,譯者詰以六事。 � ��殺茂洽,曰:「復讎急,不遑請 。 」次維潭宗派,曰:「世孫也,祖暉 �天朝曾錫命。」次鄭松,曰:「此 � ��世臣,非亂黎氏也。」然則何宵 , 曰:「以儀物之不戒,非遁也。」何 �用王章,曰:「權倣為之,立銷矣 � ��惟割高平居莫氏,猶相持不絕。 諭 之曰:「均貢臣也,黎昔可棲漆馬江 �莫獨不可棲高平乎?」乃聽命。授 � ��關儀節,俾習之。維潭率其下入 謁 御幄,一如登庸舊儀。退謁寅秋,請 �賓主禮,不從,四拜成禮而退。安 � ��定。詔授維潭都統使,頒曆奉貢 一 如莫氏故事。先是,黎利及登庸進代 �金人,皆囚首面縛,維潭以恢復名 � ��獨立而肅容。當事嫌其倨,令改 , 乃為俯伏狀,鐫其背曰:「安南黎氏 �孫,臣黎維潭不得蒲伏天門,恭進 � ��金人,悔罪乞恩。」自是,安南 為 黎氏有,而莫氏但保高平一郡。
    Năm (Vạn Lịch) thứ hai mươi lăm, (Duy Đàm) sai sứ sang hẹn, Dần Thu hẹn đến tháng tư. Đến hẹn, Duy Đàm đến ngoài cửa ải, quan phiên dịch hỏi sáu việc. Đầu là việc tự ý giết Mậu Hợp, đáp rằng: "Trả thù gấp nên không kịp xin lệnh." Thứ đến thân thế của Duy Đàm, đáp rằng: "Là thế tôn, tổ là Huy, triều đình từng phong tước cho." Thứ đến Trịnh Tùng, đáp rằng: "Đấy là bầy tôi nhiều đời của họ Lê, không làm loạn họ Lê." Thứ đến sao lại bỏ trốn, đáp rằng: "Vì lễ vật còn chưa đủ, không phải trốn." Thứ đến sao lại dùng ấn vương, đáp rằng: "Tạm quyền làm ra, xin hủy ngay." Chỉ còn việc cắt đất phủ Cao Bằng cho họ Mạc là vẫn chống nhau không dứt, lại dụ Duy Đàm rằng: "Đều là bầy tôi vâng chức cống. Họ Lê khi xưa náu được ở sông Tất Mã, nay họ Mạc há lại không náu được ở phủ Cao Bằng sao?" Bèn vâng lệnh, trao cho đồ nghi trượng vào ải, sai giữ lấy nó. Duy Đàm dẫn bộ chúng đến ải vào trướng phủ, đều như lệ cũ thời Đăng Dung. Lại gặp Dần Thu, xin dùng lễ chủ-khách, nhưng (Dần Thu) không nghe, lấy lễ bốn lần lạy rồi về. An Nam lại yên. Vua hạ chiếu trao chức Đô thống sứ cho Duy Đàm, ban lịch hẹn cống đều như lệ cũ thời họ Mạc. Trước đây, từ thời Lê Lợi đến thời Mạc Đăng Dung có lệ dâng tượng vàng thay người, đều buộc đầu trói mặt, Duy Đàm đã khôi phục lại danh chính, dùng tượng đứng vững mà thảnh thơi. Quan trấn thủ ghét chuyện ấy, sai đổi lại, vẫn để dáng cúi chầu, khắc trên lưng tượng ấy rằng: "Thế tôn họ Lê nước An Nam thần là Lê Duy Đàm không được bò cúi ở cửa trời, cung tiến người vàng thay người, tạ lỗi xin ân." Từ đó, họ Lê lại có nước An Nam, còn họ Mạc chỉ giữ được một quận Cao Bằng.

    二十七年,維潭卒,子維新嗣,鄭松 �其柄。會叛酋潘彥搆亂,維新與松 � ��清化。三十四年遣使入貢,命授 統 使。時莫氏宗黨多竄處海隅,往往僭 �公侯伯名號,侵軼邊境,維新亦不 � ��。守臣檄問,數發兵夾剿,雖應 破 滅,而邊方頗受其害。維新卒,子維 �嗣。天啟四年,發兵擊莫敬寬,克 � ��殺其長子,掠其妻妾及少子以歸 敬 寬與次子逃入山中,復回高平,勢益 �。然迄明之世,二姓分據,終不能 � ��云。
    Năm (Vạn Lịch) thứ hai mươi bảy, Duy Đàm chết, con là Duy Tân lập, Trịnh Tùng nắm lấy quyền. Gặp lúc thổ tù là Phan Ngạn làm loạn, Duy Tân cùng Trịnh Tùng dời về giữ phủ Thanh Hóa. Năm (Vạn Lịch) thứ ba mươi tư, sai sứ vào cống, trao cho chức Đô thống sứ. Bấy giờ nhiều tông tộc họ Mạc ẩn náu ở bờ biển, nơi nơi đều tiếm xưng danh hiệu công-hầu-bá, xâm lấn biên cảnh, Duy Tân cũng không ngăn được. Quan trấn thủ biên giới sai sứ sang xét hỏi, nhiều lần phát binh dẹp trừ, dẫu có lúc phá diệt nhưng biên cảnh thường bị gây hại. Duy Tân chết, con là Duy Kì lập. Năm Thiên Khải thứ tư (năm 1624), phát binh đánh Mạc Kính Khoan, chiếm lấy được, giết con cả của hắn, bắt thê thiếp và con nhỏ của hắn đem về. Kính Khoan cùng con thứ trốn vào trong núi rồi về lấy lại Cao Bằng, thế càng yếu. Nhưng rút cuộc vào thời nhà Minh, hai họ (Lê-Mạc) chia giữ, rút cuộc không thể theo về một mối.

  2. #2
    Ngày tham gia
    Mar 2016
    Bài viết
    64
    Minh sử - Mao Bá Ôn, Uông Văn Thịnh liệt truyện (Thanh - Trương Đình Ngọc soạn)


    毛伯溫,字汝厲,吉水人。祖超,廣 �知府。伯溫登正德三年進士,授紹 � ��推官。擢禦史,巡按福建、河南 世 宗即位,中官張銳、張忠等論死,其 �蕭敬、韋霦陰緩之。伯溫請並誅敬 � ��,中官為屏氣。嘉靖初,遷大理 丞 。擢右僉都禦史,巡撫寧夏。李福達 �起,坐為大理時失入,褫職歸。用 � ��故官,撫山西,移順天,皆未赴 改 理院事,進左副都禦史。為趙府宗人 �椋所訐,解官候勘。已,復褫職。
    Mao Bá Ôn tên chữ là Nhữ Lệ, người huyện Cát Thủy. Tổ là Siêu làm Tri phủ Quảng Tây. Năm Chính Đức thứ ba, Bá Ôn thi đỗ Tiến sĩ, trao chức Thôi quan phủ Thiệu Hưng. Chuyển làm Ngự sử, Tuần án Phúc Kiến-Hà Nam. Thế Tông lên ngôi, Trung quan là bọn Trương Duệ-Trương Trung bị khép tội chết, phe đảng chúng là bọn Tiêu Kính-Vi Bân ngầm hoãn tội chúng. Bá Ôn xin giết Kính-Bân, bọn trung quan im hơi. Đầu năm Gia Tĩnh, chuyển làm Đại lí tự thừa. Chuyển làm Hữu thiêm đô ngự sử, Tuần phủ Ninh Hạ. Lí Phúc Đạt ra khỏi ngục, bị tội khi làm Đại lí tự thừa khép nhầm tội người ấy mà bị cách chức về nhà. Lại được tiến cử làm quan cũ, làm Tuần phủ Sơn Tây, rồi chuyển làm quan ở Thuận Thiên nhưng đều chưa đến nhận chức. Đổi làm Lí viện sự, chuyển làm Tả phó đô ngự sử. Bị người nhà Triệu Phủ là Hựu Lương bới móc, lại bị giải chức đợi xét hỏi. Xong, bị cách chức.

    十五年冬,皇嗣生,將頒詔外國。禮 �尚書夏言以安南久失朝貢,不當遣 � ��請討之。遂起伯溫右都禦史,與 寧 侯仇鸞治兵待命。以父喪辭,不許。 �年五月至京,上方略六事。會安南 � ��黎寧遣陪臣鄭惟僚等訴莫登庸弒 , 請興師復仇。帝疑其不實,命暫緩師 �敕兩廣、雲南守臣勘報,而命伯溫 � ��院事。禦史何維柏請聽伯溫終制 不 許。伯溫引疾不出,至禫除始起視事 �其冬遷工部尚書。十七年春,黔國 � ��朝輔等以登庸降表至,請宥罪許 。 先是,雲南巡撫汪文盛奏登庸聞發兵 �討,遣使潛覘。帝已敕遵前詔進兵 � ��盛又納安南降人武文淵策,具言 庸 可破狀,復傳檄安南令奉表獻地。及 �,下朝輔奏付廷議,僉言不可許。 � ��伯溫兵部尚書兼右都禦史,克期 行 。帝以用兵事重,無必討意,特欲威 �之。而兵部尚書張瓚無所畫,視帝 � ��可否。朝論多主不當興師,顧不 顯 諫。制下數月,兩廣總督侍郎張經以 �兵方略上,且言須兵三十萬,餉百 � ��萬石。欽州知州林希元則極言登 易 取,請即日出師。瓚不敢決,復請廷 �。議上無成策,帝不懌,讓瓚,師 � ��。命伯溫仍協理院事。
    Năm (Gia Tĩnh) thứ mười lăm, mùa đông, Hoàng tự được sinh, sắp ban chiếu cho người nước ngoài biết. Lễ bộ thượng thư là Hạ Ngôn cho rằng người nước An Nam lâu ngày không chầu cống, không nên sai sứ sang, xin đánh nước ấy. Vua bèn gọi Bá Ôn đến làm Hữu đô ngự sử, cùng Hàm Ninh Hầu là Cừu Loan sắm binh đợi lệnh. Lấy việc tang cha để từ chối, vua không nghe. Năm sau, tháng năm thì đến kinh, dâng phương lược có sáu điều. Gặp lúc thế tôn vua An Nam là Lê Ninh sai bồi thần là bọn Trịnh Duy Liêu đến kể việc phản nghịch của Mạc Đăng Dung, xin dấy binh phạt tội. Đế ngờ việc ấy không thật, lệnh tạm hoãn binh, sai quan trấn thủ Lưỡng Quảng-Vân Nam xét hỏi báo về. Lại sai Bá Ôn làm Hiệp lí viện sự. Ngự sử là Hà Duy Bách xin cho Bá Ôn được chịu hết tang cha, vua không nghe. Bá Ôn cáo bệnh không ra, đến lúc hết tang cha mới ra làm việc. Mùa đông năm đó, chuyển làm Công bộ thượng thư. Năm (Gia Tĩnh) thứ mười bảy, mùa đông, bọn Kiềm Quốc Công là Mộc Triều Phụ đem biểu xin hàng của Đăng Dung đến, xin tha tội cho sang cống. Trước đây, Tuần phủ Vân Nam là Uông Văn Thịnh tấu rằng Đăng Dung nghe tin vua phát binh đến đánh, bèn sai sứ sang dò xét. Vua đã lệnh theo chiếu phát binh lúc trước, đến đây Văn Thịnh lại theo kế của kẻ hàng người An Nam là Võ Văn Uyên, nói rõ là Đăng Dung có thể phá được, đã truyền hịch sang An Nam, sai vâng mệnh dâng đất. Đến đây, đưa tờ tấu của Triều Phụ cho triều đình bàn việc, đều nói là không nên nghe theo (dùng binh). Rồi đổi Bá Ôn làm Binh bộ thượng thư kiêm Hữu đô ngự sử, hẹn ngày lên đường (sắm binh đợi lệnh). Vua thấy dùng binh là việc lớn, không chắc là phải đánh, có ý muốn dùng oai bắt nước ấy theo phục; mà Binh bộ thượng thư là Trương Toản chẳng có kế sách gì, xem ý vua ra sau mới làm. Triều đình phần nhiều bàn luận không nên phát binh mà không ai dám ra mặt can ngăn. Hạ lệnh (bàn luận) ra được mấy tháng, quan Thị lang làm Tổng đốc Lưỡng Quảng là Trương Kinh đem phương lược dùng binh dâng lên, lại nên nên phát ba chục vạn quân, dùng một trăm sáu chục vạn thạch lương. Tri châu Khâm châu là Lâm Hi Nguyên lại ra sức nói là dễ đánh được Đăng Dung, xin phát binh liền ngay. Toản không dám quyết, lại xin triều đình bàn luận. Bàn xong mà chẳng có kế sách gì, vua không vui, bãi chức Toản, lại dừng binh. Sai Bá Ôn vẫn làm Hiệp lí viện sự.

    明年二月,帝幸承天。詔伯溫總督宣 �大、山西軍務。俄選宮僚,加兼太 � ��客。大同所轄鎮邊、鎮川、弘賜 鎮 河、鎮虜五堡,相距二百余裏,極邊 �賊帳。自巡撫張文錦以築堡致亂, � ��敢議修者。伯溫曰:「變所由生 以 任用匪人,非建議謬也。」卒營之。 �軍三千防守,給以閑田,永除其賦 � ��防賴焉。錄功,加太子少保。
    Năm sau, tháng hai, vua đến phủ Thừa Thiên, hạ chiếu Bá Ôn làm Tổng đốc quân vụ các phủ Tuyên-Đại-Sơn Tây. Chốc lại tuyển cung liêu, kiêm thêm chức Thái tử tân khách. Phủ Đại Đồng có năm lũy là Trấn Biên, Trấn Xuyên, Tư Tứ, Trấn Hà, Trấn Lỗ cách nhau hơn hai trăm dặm, là chỗ xa nhất gần trại giặc. Từ lúc Tuần phủ là Trương Văn Cẩm vì đắp lũy mà dẫn đến loạn, sau đó chẳng ai dám bàn việc sửa lũy. Bá Ôn nói: "Sinh ra sự biến ấy là do dùng không đúng người, không nên nói lời xằng bậy." Rút cuộc đắp lũy. Mộ được ba ngàn quân phòng thủ, cấp cho ruộng tốt, miễn hết thuế phú, do đó việc biên phòng được lợi. Xét công, gia làm Thái tử thiếu bảo.

    是時登庸懼討,數上表乞降。帝亦欲 �撫之,遣侍郎黃綰招諭。綰多所要 � ��帝怒,罷綰。再下廷議,鹹言當 , 帝從之。閏七月命伯溫、鸞南征。文 �三品以下不用命者,許軍令從事。 � ��等至廣西,會總督張經,總兵官 遠 侯柳珣,參政翁萬達、張嶽等議,征 �廣、福建、湖廣狼土官兵凡十二萬 � ��余人,分三哨,自憑祥、龍峒、 陵 州入,而以奇兵二為聲援。檄雲南巡 �汪文盛帥兵駐蓮花灘,亦分三道進 � ��署已定,會鸞有罪召還,即以珣 。 十九年秋,伯溫等進駐南寧。檄安南 �民,諭以天朝興滅繼絕之義,罪止 � ��父子,舉郡縣降者以其地授之。 重 購購登庸父子,而宣諭登庸籍土地、 �民納款,即如詔書宥罪。登庸大懼 � ��使詣萬達乞降,詞甚哀。萬達送 伯 溫所。伯溫承制許之,宣天子恩威, �其圖籍,並所還欽州四峒地。權令 � ��聽命。馳疏以聞,帝大悅。詔改 南 國為安南都統使司,以登庸為都統使 �世襲,置十三宣撫司,令自署置。 � ��受命歲餘,不發一矢,而安南定 由 帝本不欲用兵故也。論功,加太子太 �。
    Bấy giờ Đăng Dung sợ bị đánh, nhiều lần dâng biểu xin hàng, vua cũng nhân đó mà vỗ về, sai Thị lang là Hoàng Oản sang chiêu dụ. Oản đòi hỏi nhiều thứ, vua giận, bãi chức Oản. Lại hạ lệnh triều đình bàn luận, đều nói là nên đánh, vua nghe theo. Tháng bảy nhuận, sai Bá Ôn-Cừu Loan đánh miền nam. Các quan văn-võ từ hàng tam phẩm trở xuống không theo ý thì cho làm Tòng sự theo quân. Bọn Bá Ôn đến Quảng Tây, hội bọn Tổng đốc là Trương Kinh, Tổng binh An Viễn Hầu là Liễu Tuần, Tham chính là Ông Vạn Đạt-Trương Nhạc bàn việc, phát cả thảy hơn hai chục vạn năm ngàn quan binh Lang Thổ của các tỉnh Lưỡng Quảng-Phúc Kiến-Hồ Quảng, chia làm ba đường, từ các xứ Bằng Tường-Long Động-Tư Lăng đi đánh, lại lấy kì binh làm thanh viện. Truyền hịch sai Tuần phủ Vân Nam là Uông Văn Thịnh dẫn quân đến đóng ở bãi Liên Hoa, cũng chia làm ba đường đi. Sắp đặt đã xong, gặp lúc Loan có tội bị gọi về, liền lấy Liễu Tuần thay. Năm (Gia Tĩnh) thứ mười chín, mùa thu, bọn Bá Ôn đến đóng ở phủ Nam Ninh, truyền hịch cho quan dân An Nam, dụ ý thiên triều dấy binh 'hưng diệt kế tuyệt', chỉ kể tội cha con Đăng Dung, ai đem quận huyện hàng thì lấy đất ấy cho kẻ đó. Treo thưởng lớn cho việc bắt được cha con Đăng Dung, lại tuyên dụ nếu Đăng Dung dâng bản đồ đất đai, sổ hộ khẩu để theo hàng thì liền ban chiếu thư tha tội. Đăng Dung cả kinh, sai sứ đến chỗ Ông Vạn Đạt xin hàng, lời lẽ rất thống thiết. Vạn Đạt đem sứ đến chỗ Bá Ôn. Bá Ôn thừa chế cho phép, tuyên đọc ân oai của thiên tử, thu nhận bản đồ, sổ sách cùng đất bốn động Khâm châu mà Đăng Dung trả lại. Lại sai về nước vâng lệnh. Gửi sớ báo nhanh về. Vua cả mừng, hạ chiếu đổi nước An Nam thành An Nam đô thống sứ ti, lấy Đăng Dung làm Đô thống sứ, thế tập, đặt mười ba Tuyên phủ ti, sai tự sắp đặt. Bá Ôn vâng mệnh (dùng binh) hơn một năm, không bắn một mũi tên mà định được An Nam,, là do vua vốn không muốn dùng binh vậy. Luận công, gia làm Thái tử thái bảo.

    伯溫氣宇沈毅,飲啖兼十人。臨事決 �,不動聲色。安南之役,萬達、嶽 � ��多。伯溫力薦於朝,二人遂得任 。
    Bá Ôn khí độ trầm nghị, sức ăn uống nhiều hơn chục người, làm việc quyết đoán, không động sắc mặt. Lúc có việc ở An Nam thì bọn Vạn Đạt-Trương Nhạc có nhiều công, Bá Ôn ra sức tiến cử họ về triều, hai người ấy bèn đều được dùng.

    汪文盛,字希周,崇陽人。正德六年 �士。授饒州推官。有顧嵩者,挾刃 � ��王祐棨府,被執,誣文盛使刺王 下 獄訊治,久之得白,還官。事詳《淮 �傳》。入為兵部主事,偕同官諫武 � ��巡,杖闕下。嘉靖初,歷福州知 , 遷浙江、陜西副使,皆督學校。擢雲 �按察使。
    Uông Văn Thịnh tên chữ là Hi Chu, người huyện Sùng Dương. Năm Chính Đức thứ sáu thi đỗ Tiến sĩ, trao chức Thôi quan phủ Nhiêu Châu. Có kẻ tên là Cố Tung cầm đao vào phủ đệ của Hoài Vương là Hựu bị bắt, vu cho Văn Thịnh sai đi đâm Hoài Vương, bèn hạ ngục xét hỏi, lâu sau rõ ràng, trả lại chức, việc này chép rõ trong Hoài Vương liệt truyện. Vào làm Binh bộ chủ sự, cùng đồng liêu can ngăn việc Võ Tông tuần thú miền nam, bị phạt đánh đòn ở dưới cửa khuyết. Đầu năm Gia Tĩnh, trải làm Tri phủ Phúc Kiến, làm Phó sứ Chiết Giang-Thiểm Tây, đều sửa dựng trường học. Chuyển làm Án sát sứ Vân Nam.

    十五年冬,廷議將討安南。以文盛才 �就拜右僉都禦史,巡撫其地。黔國 � ��朝輔幼,兵事一決於文盛。副使 象 賢言剿不如撫,文盛然之。會聞莫登 �已篡位,安南舊臣不服,多據地構 � ��有武文淵者,據宣光,以所部萬 降 。獻進兵地圖,且言舊臣阮仁蓮、黎 �眉等皆分據一方與登庸抗,天兵至 � ��召國中義士,諸方並起,登庸可 也 。文盛以聞。授文淵四品章服,子弟 �冠帶。文盛又招安南旁近諸國助討 � ��聽命。乃奏言:「老撾地廣兵眾 可 使當一面。八百、車裏、孟艮多兵象 �可備征調。酋長俱未襲職,乞免其 � ��,先授以官,彼必鼓勇為用。」 悉 從之。文盛乃檄安南所部以土地歸者 �仍故職,並諭登庸歸命。攻破鎮守 � ��方瀛救之失利。登庸部眾多來附 文 盛列營樹柵蓮花灘處之。蓮花灘者, �自縣地,當交、廣水陸沖,為安南 � ��。登庸益懼,請降,願修貢,因 黎 寧阮氏子,所持印亦偽。文盛以聞, �議不許。既而毛伯溫至南寧,受登 � ��如文盛議,安南遂定。是役也, 成 於伯溫,然伐謀制勝,文盛功為多。 �論功,伯溫及兩廣鎮巡官俱進秩, � ��盛止賚銀幣。
    Năm (Gia Tĩnh) thứ mười lăm, mùa đông, triều đình nghị muốn đánh An Nam, thấy Văn Thịnh có tài, liền bái làm Hữu thiên đô ngự sử, Tuần phủ đất ấy (Vân Nam). Kiềm Quốc Công là Mộc Triều Phụ còn trẻ, việc binh đều do Văn Thịnh quyết định. Phó sứ là Bao Tượng Hiền nói rằng đánh dẹp không bằng vỗ về, Văn Thịnh cho là phải. Gặp lúc nghe tin Mạc Đăng Dung đã soán ngôi, bầy tôi cũ của vua An Nam không phục, phần nhiều giữ đất dấy binh. Có kẻ tên là Võ Văn Uyên giữ phủ Tuyên Quang đem một vạn bộ chúng đến hàng, dâng bản đồ vẽ đường tiến binh, lại nói bầy tôi cũ là bọn Nguyễn Nhân Liên-Lê Cảnh Mi đều chia giữ một vùng chống lại Đăng Dung, nếu quân thiên triều đến thì kêu gọi nghĩa sĩ trong nước, các vùng cùng nổi lên thì có thể bắt được Đăng Dung. Văn Thịnh đem việc ấy báo lên, trao áo phục hàng tứ phẩm cho Văn Uyên, cấp dải mũ cho con em. Văn Uyên lại gọi người các nước gần kề An Nam giúp đánh, đều vâng mệnh. Lại tấu rằng: "Lão Qua đất rộng quân đông, có thể giữ được một mặt, còn các nước Bát Bách-Xa Lí-Mạnh Lương nhiều binh tượng, có thể sắm điều động. Tù trưởng đều chưa nối chức, xin bỏ việc xét hỏi, trao cho chức quan trước, các xứ ấy tất gõ trống theo dùng." Đế đều nghe theo. Văn Thịnh lại truyền hịch sang các xứ An Nam đem đất đai theo về thì được giữ chức cũ, cùng dụ Đăng Dung theo lệnh. Đánh phá doanh trấn thủ, Phương Doanh đến cứu nhưng không được lợi. Nhiều bộ chúng của Đăng Dung đến theo hàng. Văn Thịnh sắp đặt doanh trại đắp lũy ở bãi Liên Hoa mà giữ ở đấy. Bãi Liên Hoa thuộc huyện Mông Tự, là chỗ trọng yếu thủy-lục vùng Giao-Quảng, là chỗ tim bụng của An Nam. Đăng Dung càng sợ, xin hàng, xin sang cống. Nhân đó nói Lê Ninh là con nhà họ Nguyễn, hắn giữ ấn cũng là giả. Văn Thịnh báo về, triều định nghị luận không nghe theo. Thế rồi Mao Bá Ôn đến Nam Ninh, nhận biểu hàng của Đăng Dung như lời bàn của Văn Thịnh. An Nam bèn định. Trận ấy, thành công là do ở Bá Ôn, nhưng phạt mưu chế thắng là do công nhiều của Văn Thịnh. Kịp lúc luận công, Bá Ôn và quan trấn thủ Lưỡng Quảng đều được tăng chức, còn Văn Thịnh chỉ được thưởng tiền bạc.

    鮑象賢,歙人。由進士授禦史,歷雲 �副使。毛伯溫檄文盛會師,以象賢 � ��哨。屢遷右副都禦史,巡撫陜西 代 石簡撫雲南。
    Bao Tượng Hiền là người huyện Thiệp. Thi đỗ Tiến sĩ, trao chức Ngự sử, trải làm Phó sứ Vân Nam. Mao Bá Ôn gửi hịch cho Văn Thịnh hội binh, lấy Tượng Hiền lĩnh cánh quân giữa. Rồi chuyển làm Hữu phó đô ngự sử, Tuần phủ Thiểm Tây, thay Thạch Giản làm Tuần phủ Vân Nam.

  3. #3
    Ngày tham gia
    Aug 2015
    Bài viết
    1
    Minh sử - Ông Vạn Đạt, Trương Nhạc liệt truyện (Thanh - Trương Đình Ngọc soạn)

    翁萬達,字仁夫,揭陽人。嘉靖五年 �士。授戶部主事。再遷郎中,出為 � ��知府。鹹寧侯仇鸞鎮兩廣,縱部 為 虐。萬達縛其尤橫者,杖之。閱四年 �聲績大著。會朝議將討安南,擢萬 � ��西副使,專辦安南事。萬達請於 督 張經曰:「莫登庸大言『中國不能正 �官弒逆罪,安能問我』。今憑祥州 � ��李寰弒其土官珍,思恩府土目盧 煽 九司亂,龍州土舍趙楷殺從子燧、煖 �又結田州人韋應殺燧弟寶,斷藤峽 � ��公丁負固。此曹同惡共濟,一旦 為 內應,我且不自保。先擒此數人問罪 �安南易下耳。」經曰:「然,惟君 � ��為。」於是誅寰、應,擒回,招 九 司,誘殺楷,佯系訟公丁者紿公丁, �諸坐。以兩軍破平其巢。又議割四 � ��南寧,降峒豪黃賢相。登庸始懼 遷 浙江右參政。經以征安南非萬達不可 �奏留之,乃命以參政蒞廣西。已而 � ��溫集兵進剿,萬達上書伯溫,言 「 揖讓而告成功,上策也。懾之以不敢 �從,中策也。芟夷絕滅,終為下策 � ��伯溫然之。會獲安南諜者丁南傑 萬 達解其縛,厚遇,遣之去,怵以天朝 �威。登庸大懼,乃詣伯溫乞降。是 � ��,萬達功最,賞不逾常格。然帝 其 能,遷四川按察使。歷陜西左、右布 �使。
    Ông Vạn Đạt tên chữ là Nhân Phu, người huyện Yết Dương. Năm Gia Tĩnh thứ năm, thi đỗ Tiến sĩ, trao chức Hộ bộ chủ sự, lại chuyển làm Lang trung, ra làm Tri phủ Ngô Châu. Bấy giờ Hàm Ninh Hầu là Cừu Loan trấn thủ Lưỡng Quảng, thả bộ chúng làm điều ngang ngược, Vạn Đạt bắt trói kẻ ngang ngược nhất trong đó, đánh đòn hắn. Được bốn năm, công danh rạng rỡ. Gặp lúc triều đình nghị bàn đánh An Nam, chọn Vạn Đạt làm Phó sứ Quảng Tây, chuyên bàn việc An Nam. Vạn Đạt xin với Tổng đốc là Trương Kinh rằng: "Mạc Đăng Dung nói to là Trung Quốc nếu không trị tội phản nghịch của thổ quan được thì sao hỏi tội ta được? Nay thổ ti châu Bằng Tường là Lí Hoàn giết thổ quan của mình là Trân, thổ mục phủ Tư Ân là Lô Hồi bấy động chín ti làm loạn, thổ ti Long Châu là Triệu Khải giết cháu họ là Toại-Noãn, lại liên kết với người Điền Châu là Vi Ứng giết em Toại là Bảo. người Dao động Đoạn Đằng là Hầu Công Đinh lại chiếm giữ chỗ vững chắc. Bọn ấy cùng làm việc ác cùng giúp nhau, nếu một sớm liên kết làm nội ứng thì ta sẽ không giữ được. Nên bắt mấy người bọn ấy trước hỏi tội thì dễ đánh An Nam thôi." Kinh nói: "Được. Cậy vào ông làm." Do đó kể tội Hoàn-Ứng, bắt Hồi, chiêu dụ chín ti, dụ giết Khải, lừa tố cáo Công Đinh để bắt Công Đinh, bắt hết chúng. Rồi đem hai cánh quân phá dẹp hang ổ của chúng. Lại bàn cắt bốn động nhập vào phủ Nam Ninh, bắt hàng chúa động là Hoàng Hiền Tướng. Đăng Dung bèn sợ. Lại chuyển làm Hữu tham chính Chiết Giang. Kinh cho rằng nếu đánh An Nam mà không có Vạn Đạt là không được, tấu xin giữ ở lại, bèn sai làm Tham chính đến Quảng Tây. Thế rồi Mao Bá Ôn hội binh đến đánh, Vạn Đạt gửi thư cho Bá Ôn, nói: "Khiến cho bên ấy theo vái lạy rồi báo thành công là kế trên hết. Khiến cho bên ấy sợ hãi mà không dám không theo là kế giữa. Đánh giết dẹp sạch là kế kém nhất." Bá Ôn cho là phải. Gặp lúc bắt được gián điệp người An Nam là Đinh Nam Kiệt, Vạn Đạt cởi trói cho hắn, đối đãi hậu hĩnh, sai cho về để tỏ rõ binh oai của thiên triều. Đăng Dung cả sợ, bèn đến chỗ Bá Ôn xin hàng. Ở việc ấy, Vạn Đạt có công nhất, được thưởng hơn lệ thường. Nhưng vua biết tài ấy, chuyển làm Án sát sứ Tứ Xuyên, trải làm Tả-Hữu bố chính sứ Thiểm Tây.

    張岳,字維喬,惠安人。自幼好學, �大儒自期。登正德十一年進士,授 � ��。武宗寢疾豹房。請令大臣侍從 台 諫輪直起居,視藥餌,防意外變。不 �。與同官諫南巡,杖闕下,謫南京 � ��學正。世宗嗣位,複故官,遷右 副 。母老乞便養,改南京武選員外郎, �主客郎中。方議大禘禮。張璁求始 � ��自出者實之,禮官皆唯唯。岳言 尚 書李時曰:「不如為皇初祖位,毋實 �人。」時大喜,告璁。璁不謂然, � ��議上。帝竟令題皇初祖主,如岳 。 璁銜之,出為廣西提學僉事。行部柳 �,軍缺餉大嘩,城閉五日。嶽令守 � ��門,召詰嘩者予餉去。尋以計擒 惡 ,置之理。入賀,改提學江西。不謝 �,璁黜廣西選貢七人,謫嶽廣東鹽 � ��舉。遷廉州知府。督民墾棄地, 以 桔槔運水。廉民多盜珠池。岳居四年 �未嘗入一珠。
    Trương Nhạc tên chữ là Duy Kiều, người huyện Huệ An. Từ thủa nhỏ ham học, tự mong thành một nhà Nho lớn. Năm Chính Đức thứ mười một thi đỗ Tiến sĩ, trao chức Hành nhân. Võ Tông trị bệnh ở Báo phòng, bèn xin sai đại thần theo hầu, sai quan Đài gián thay nhau trực chăm sóc vua, xem việc uống thuốc, ngăn ngừa có biến ở ngoài vào, nhưng vua không nghe. Lại cùng đồng liêu can ngăn việc đi tuần miền nam, bị phạt đánh đòn ở dưới cửa khuyết, đuổi ra làm Nam kinh quốc tử học chính. Thế Tông nối ngôi, phục chức cũ, chuyển làm Hữu ti phó. Vì mẹ già, xin về chăm, đổi làm Nam kinh võ tuyển viên ngoại lang, trải làm Chủ khách lang trung. Bấy giờ đang bàn nghị về lễ tế tổ tiên. Trương Tổng xin làm tượng vị sinh ra đầu điên để tế, quan bộ Lễ đều dạ dạ nghe theo. Nhạc nói với Thượng thư là Lí Thời rằng: "Không bằng làm bài vị vị tổ đầu hoàng đế, chớ làm tượng người." Thời cả mừng, báo cho Tổng, Tổng không cho là phải, lấy ý lúc đầu tấu lên. Vua rút cuộc sai đề tên bài vị ông tổ đầu hoàng đế như lời Nhạc. Tổng mang lòng ghét, điều Nhạc ra làm Đề học thiêm sự Quảng Tây. Đi tuần xét Liễu Châu, quân thiếu lương làm ầm lên, đóng cửa thành năm ngày, Nhạc bèn sai quan giữ thành mở cửa, gọi kẻ làm ầm lên đến cấp cho lương thực. Rồi bày kế bắt kẻ gây lỗi, bắt giam ngục. Vào chúc mừng vua, đổi làm Đề học Giang Tây. Không vái tạ Tổng, Tổng đuổi bảy người tuyển cống của tỉnh Quảng Tây, nhân đó biếm Nhạc ra làm Giám khoa đề học Quảng Đông, chuyển làm Tri phủ Liêm Châu, đốc dân khai khẩn ruộng hoang, dạy dân làm con quay chuyển nước. Dân Liêm Châu phần nhiều lấy ngọc châu ở đầm, Nhạc ở đấy bốn năm mà chưa từng lấy một hạt ngọc châu.

    帝使使往安南詰莫登庸殺主,嶽言于 �督張經曰:「莫氏篡黎,可無勘而 � ��,使往受謾詞辱國,請留使者毋 。 」經不可。知欽州林希元上書請決討 �氏,嶽貽書止之,複條上不可討六 � ��為書貽執政曰:「據邊民報,黎 襲 封無嗣,以兄子譓為子。陳暠作亂, �遇害,暠篡。未幾國人擁立譓,暠 � ��山。譓立七年,為莫登庸所逼, 居 昇華。登庸立譓幼弟騑而相之,卒弑 �自立,國分為三。黎在南,莫居中 � ��在西北。後諒山亦為登庸有,陳 絕 。而黎所居即古日南地,與占城鄰, �大海,登庸不能逾之南,故兩存。 � ��庸又以交州付其孫福海,而自營 東 府地都齋居之。蓋安南諸府,惟海東 �最大,即所謂王山郡也。此賊負篡 � ��,常練兵備我,又時揚言求入貢 邊 人以非故王也,弗敢聞。愚以為彼內 �未嘗有所侵犯,可且置之,待其亂 � ��貢。若必用兵,勝負利純非嶽所 知 。」執政得書不能決。已,毛伯溫來 �師,張經一以軍事委嶽。又以翁萬 � ��,進二人于伯溫。岳與伯溫語數 , 伯溫曰:「交事屬君矣。」許登庸如 �議。會嶽遷浙江提學副使,又遷參 � ��伯溫馳奏留之,乃改廣東參政, 守 海北。登庸降,加嶽俸一級,賜銀幣 �
    Vua sai sứ sang An Nam hỏi tội giết vua của Mạc Đăng Dung, Nhạc nói với Tổng đốc là Trương Kinh rằng: "Họ Mạc soán họ Lê, không cần tra xét cũng biết vậy, nếu sứ đến thì chỉ làm cho họ kêu căng làm nhục tiếng nước, xin giữ lại chớ cho sứ sang." Kinh không nghe. Tri châu Khâm châu là Lâm Hi Nguyên dâng sớ xin quyết đánh họ Mạc, Nhạc gửi thư can ngăn việc ấy, lại tấu lên sáu điều không nên đánh. Gửi thư cho quan Chấp chính rằng: "Theo lời dân biên giới báo về thì Lê Chửu nối tước nhưng không có con, phải lấy con của anh là Huệ làm con. Trần Cảo làm loạn, Chửu bị hại, Cảo soán ngôi, không lâu thì người trong nước lập Huệ. Cảo chạy đến Lạng Sơn. Huệ lập được bảy năm thì bị Mạc Đăng Dung ép, trốn ra ở Thanh Hoa. Đăng Dung lập em nhỏ của Huệ là Phi mà làm Tướng quốc, rút cuộc giết Phi tự lập. Họ Lê ở miền nam, họ Mạc ở miền giữ, họ Trần ở miền tây bắc. Sau đó Lạng Sơn cũng bị Đăng Dung đánh lấy. Họ Trần bèn mất, còn nơi mà họ Lê ở là đất Nhật Nam xưa kề với nước Chiêm Thành, bên biển lớn. Đăng Dung không thể tiến vào nam, cho nên hai bên còn giữ. Gần đây Đăng Dung lại trao đất Giao Châu cho cháu mình là Phúc Hải, còn mình tự làm doanh ở phủ Đô Trai đạo Hải Đông. Đại khái trong các phủ của An Nam thì phủ đạo Hải Đông lớn nhất, là chỗ gọi là quận Vương Sơn. Giặc ấy đã có tiếng là soán nghịch rồi cho nên thường rèn binh phòng bị ta, lại thường nói lên là xin vào cống. Người biên giới thấy không phải là vua cũ cho nên không dám tấu về. Kẻ này cho rằng bên ấy nội loạn mà chưa từng xâm lấn ta, nên hãy vỗ về, đợi bình loạn xong mới cho cống. Nếu phải dùng binh thì thắng thua lợi hại là việc Nhạc chẳng dám nói." Chấp chính nhận thư chẳng quyết được. Rồi Mao Bá Ôn đến duyệt binh, Trương Kinh đều đem việc quân cho Nhạc làm. Lại thấy Ông Vạn Đạt có tài, tiến cử hai người cho Bá Ôn dùng. Nhạc cùng Bá Ôn nói chuyện mấy ngày, Bá Ôn nói: "Trao việc cho ông vậy." Bèn cho Đăng Dung hàng như lời bàn của Nhạc. Gặp lúc Nhạc được chuyển làm Đề học phó sứ Chiết Giang, lại chuyển làm Tham chính, Bá Ôn tấu xin giữ lại, bèn đổi làm Tham chính Quảng Đông, chia giữ phía bắc bờ biển. Đăng Dung đã hàng, thêm bổng lộc một cấp, ban tiền bạc cho Nhạc.

  4. #4
    Ngày tham gia
    Aug 2015
    Bài viết
    2
    Minh sử - Đường Trụ, Phan Trân liệt truyện (Thanh - Trương Đình Ngọc soạn)

    唐胄,字平侯,瓊山人。弘治十五年 �士。授戶部主事。以憂歸。劉瑾斥 � ��除久不赴官者,坐奪職。瑾誅, 用 ,以母老不出。嘉靖初,起故官。疏 �內官織造,請為宋死節臣趙與珞追 � ��祠。進員外郎,遷廣西提學僉事 令 土官及瑤、蠻悉遣子入學。擢金騰副 �。土酋莽信虐,計擒之。木邦、孟 � ��兵,胄遣使宣諭,木邦遂獻地。 遷 廣西左布政使。官軍討古田賊,久無 �,胄遣使撫之其魁曰:「是前唐使 � ��吾子入學者。」即解甲。擢右副 禦 史,巡撫南、贛,移山東。遷南京戶 �右侍郎。十五年改北部,進左侍郎 � ��以安南久不貢,將致討,郭勛復 之 。詔遣錦衣官問狀,中外嚴兵待發。 �上疏諫曰:「今日之事,若欲其修 � ��已,兵不必用,官亦無容遣。若 討 之,則有不可者七,請一一陳之:古 �王不以中國之治治蠻夷,故安南不 � ��著在《祖訓》。一也。太宗既滅 季 筼,求陳氏後不得,始郡縣之。後兵 �不解,仁廟每以為恨。章皇帝成先 � ��棄而不守,今日當率循。二也。 夷 分爭,中國之福。安南自五代至元, �曲、劉、紹、吳、丁、黎、李、陳 � ��,叠興叠廢,而嶺南外警遂稀。 紛 爭,正不當問,奈何殃赤子以威小醜 �割心腹以補四肢,無益有害。三也 � ��謂中國近境,宜乘亂取之。臣考 援 南征,深歷浪泊,士卒死亡幾半,所 �銅柱為漢極界,乃近在今思明府耳 � ��朝雖嘗平之,然屢服屢叛,中國 馬 物故者以數十萬計,竭二十余年之財 �,僅得數十郡縣之虛名而止。況又 � ��之不克,如宋太宗、神宗,元憲 、 世祖朝故事乎?此可為殷鑒。四也。 �邦入貢,乃彼之利。一則奉正朔以 � ��鄰,一則通貿易以足其國。故今 兵 亂,尚累累奉表箋、具方物,款關求 �,守臣以姓名不符卻之。是彼欲貢 � ��,非抗不貢也。以此責之,詞不 。 五也。興師則需餉。今四川有采木之 �,貴州有凱口之師,而兩廣積儲數 � ��,率耗於田州岑猛之役。又大工 興 ,所在軍儲悉輸將作,興師數十萬, �以給之?六也。然臣所憂,又不止 � ��唐之衰也,自明皇南詔之役始。 之 衰也,自神宗伐遼之役始。今北寇日 �,據我河套。邊卒屢叛,毀我藩籬 � ��顧方殷,更啟南征之議,脫有不 , 誰任其咎?七也。錦衣武人,暗於大 �。倘稍枉是非之實,致彼不服,反 � ��威。即令按問得情,伐之不可, 伐 不可,進退無據,何以為謀?且今嚴 �待發之詔初下,而征求騷擾之害已 � ��是憂不在外夷,而在邦域中矣。 停 遣勘官,罷一切征調,天下幸甚。」
    Đường Trụ tên chữ là Bình Hầu, người huyện Quỳnh Sơn. Năm Hoằng Trị thứ mười lăm, thi đỗ Tiến sĩ, trao chức Hộ bộ chủ sự. Có tang lại về. Lưu Cẩn tố cáo những người đã hết hạn tang mà lâu ngày không đến nhận chức, do đó bị đoạt chức. Sau khi Cẩn bị tội, lại gọi dùng, vì mẹ già nên không ra. Đầu năm Gia Tĩnh, ra làm quan cũ, dâng sớ can ngăn xây đắp nội cung, xin truy thụy dựng miếu thờ cho bầy tôi tử tiết của nhà Tống là Triệu Dữ Lạc, cử làm Viên ngoại lang, chuyển làm Đề học thiêm sự Quảng Tây, sai thổ quan cùng người Dao-Man đều sai con em đến học. Chuyển làm Phó sứ Kim Đằng. Thổ tù là Mãng Tín ngang ngược, đánh bắt được hắn. Các bộ Mộc Bang-Mạnh Dưỡng gây binh, Trụ sai sứ tuyên dụ, người Mộc Bang bèn dâng đất. Rồi chuyển làm Tả bố chính sứ Quảng Tây. Kịp lúc quan quân đánh giặc Cổ Điền, lâu ngày không lập công, Trụ sai sứ đến vỗ về sừ soái giặc ấy rằng: "Ta là Đường sứ quân trước đây sai con ngươi vào học đây." Giặc liền cởi giáp. Chuyển làm Hữu phó đô ngự sử, Tuần phủ Nam-Cám, dời đến làm quan ở phủ Sơn Đông. Lại chuyển làm Nam kinh hộ bộ hữu thị lang. Năm (Gia Tĩnh) thứ mười lăm, đổi làm quan ở Bắc bộ, chuyển làm Tả thị lang. Vua thấy người An Nam lâu năm không cống, muốn đến đánh, Quách Huân lại hùa theo. Hạ chiếu sai quan Cẩm y đến xét hỏi tình trạng, trong ngoài nghiêm binh đợi lệnh. Trụ dâng sớ can rằng: "Như việc hôm nay chỉ là đòi bên ấy sang cống mà thôi, mà binh thì không nên phải dùng tới, quan cũng không nên rỗi mà sai đi. Nếu có đánh nước ấy thì có bảy điều không nên, xin bày từng điều rằng: Đế vương ngày xưa không dùng người Trung Quốc để coi trị người Man-Di, cho nên nước An Nam không nên đánh, ghi rõ ở trong 'Tổ huấn', đó là một. Thái Tông đã diệt Lê Quý Li, không tìm được dòng dõi họ Trần mới đặt quận huyện ở nước ấy, sau đó dùng binh liên miên không dứt, Nhân Miếu (Nhân Tông) lấy đó làm hối hận. Chương Hoàng Đế theo ý người trước, bỏ nước ấy mà không giữ nữa. Nay nên nghe theo người trước, đó là hai. Người Di nước ngoài phân tranh là cái lợi của Trung Quốc. An Nam từ thời Ngũ đại đến thời Nguyên, tám họ Khúc-Lưu-Thiệu-Ngô-Đinh-Lê-Lí-Trần thay, khi hưng khi phế, do đó mối nguy ở miền Lĩnh Ngoại bèn ít. Nay lại phân tranh, là lúc ta không nên xét hỏi, sao lại đem con đỏ để huy hiếp giặc nhỏ, cắt tim bụng để vá đắp chân tay, chỉ vô ích mà có hại, đó là ba. Nếu là gần cõi Trung Quốc thì nên thừa loạn mà chiếm lấy, nhưng thần xét ngày xưa Mã Viện đánh miền nam, vào sâu ở Lãng Bạc, quân lính chết mất quá nửa, cột đồng dựng nên làm cõi tận cùng của nhà Hán là chỗ tại phủ Tư Minh ngày nay mà thôi. Triều vua trước từng đánh dẹp được nước ấy nhưng hễ phục lại phản, người ngựa Trung Quốc chết mất tính đến hàng mấy chục vạn, vắt hết tài lực trong hơn hai chục năm mà chỉ được cái danh hão lập mấy chục quận huyện rồi thôi. Huống chi đã có việc cũ đánh cũng không thắng như Thái Tông-Thần Tông nhà Tống, Hiến Tông-Thế Tông nhà Nguyên đây? Lấy đó làm gương soi, đó là bốn. Người nước ngoài vào cống là cái lợi của ta. Một là vâng chính sóc để oai phục nước bên cạnh, hai là qua lại trao đổi để làm giàu cho nước mình. Cho nên nay dẫu binh loạn mà vẫn nối đời vâng chiếu lệnh, sắm phương vật, gõ cửa ải xin vào, chỉ là quan trấn thủ thấy họ tên không khớp mới gạt đi. Đấy là bên ấy muốn cống không được, không phải là chống lại không cống. Lấy đó mà trách bên ấy là không thuận lẽ. Vả lại đã dấy binh thì phải cấp lương. Nay ở Tứ Xuyên có việc lấy gỗ, ở Quý Châu có phát binh đánh Khải Khẩu, còn ở Lưỡng Quảng tích trữ mấy chục vạn (lương) cũng hao bớt vì phát binh đánh giặc Điền Châu là bọn Sầm Mãnh. Lại nữa đang có nhiều việc đắp dựng, các nơi binh lương phải chuyển cấp cho việc đắp dựng, nếu phát mấy chục vạn quân thì lấy gì mà cấp cho nó? Đó là sáu. Nhưng điều mà thần lo lại không chỉ có vậy. Ngày xưa nhà Đường suy là do từ Minh Hoàng bắt đầu đánh nước Nam Chiếu, nhà Tống suy là do từ Thần Tông bắt đầu đánh nước Liêu. Nay giặc bắc (người Thát Đát) ngày càng mạnh, chiếm lấy miền Hà Sáo của nước ta, lính ngoài biên thường làm phản, hủy phên dậu của nước ta, giặc bắc đang lớn mà lại bàn việc đánh miền nam, nhỡ có điều không may thì ai chịu lỗi ấy? Đó là bảy. Bọn quan võ Cẩm y thì tối tăm ở việc dùng lễ nghi, lỡ có làm xáo trộn việc đúng sai, khiến cho bên ấy (An Nam) không phục, trái lại làm tổn quân oai. Nếu sai bọn ấy xét hỏi sự tình thì đánh chắc không được, không đánh cũng chẳng xong, tiến thoái không giữ được, sao lại bày mưu ấy? Vả chăng nay chiếu nghiêm binh để đợi lệnh vừa phát ra, mà cái hại của việc cấp phát (binh lương) rối ren đã rõ hình, đấy là nỗi lo không phải ở tại giặc ngoài mà là ở tại trong nước vậy. Xin dừng sai quan lại đến xét hỏi, bỏ việc phát binh, vậy thì thiên hạ may lắm."

    章下兵部,請從其議。得旨,待勘官 �更議。明年四月,帝決計征討。侍 � ��珍、兩廣總督潘旦、巡按禦史余 相 繼諫,皆不納。後遣毛伯溫往,卒撫 �之。
    Chuyển sớ cho bộ Binh, xin theo lời ấy. Được xem, đợi quan coi xét về lại bàn nghị tiếp. Năm sau, tháng tư, vua quyết kế đến đánh. Thị lang là Phan Trân, Tổng đốc Lưỡng Quảng là Phan Đán, Án sát ngự sử là Dư Quang thay nhau can ngăn, vua đều không nghe. Sau sai Mao Bá Ôn đến, rút cuộc vỗ về bắt người nước ấy theo hàng.

    潘珍,字玉卿,婺源人。弘治十五年 �士。正德中,歷官山東僉事,分巡 � ��。賊劉七等猝至,有備不敢攻, 去 ,掠曲阜。珍奏徙縣治而城之。遷福 �副使,湖廣左布政使。嘉靖七年以 � ��都禦史巡撫遼東。累遷兵部左侍 。 時議諫討安南,珍上疏諫曰:「陳暠 �莫登庸皆殺逆之賊,黎寧與其父譓 � ��封入貢亦二十年,揆以大義,皆 當 討,何獨徇寧請為左右?且其地不足 �縣置,叛服無與中國。今北敵曰蕃 � ��帳萬裏,烽警屢聞,顧釋門庭防 遠 事瘴蠻,非計之得。宜遣大臣有文武 �者,聲言進討。檄數登庸罪,赦其 � ��,且令黎寧合剿。賊父子不擒則 , 何必勞師?」帝責珍撓成命,褫職歸 �尋以恩詔復官,致仕。
    Phan Trân tên chữ là Ngọc Khanh, người huyện Vụ Nguyên. Năm Hoằng Trị thứ mười lăm, thi đỗ Tiến sĩ. Giữa năm Chính Đức, trải làm Thiêm sự Sơn Đông, chuyển làm Tuần phủ Duyện Châu. Giặc là bọn Lưu Thất chợt đến, vì có phòng bị nên không dám đánh, phải bỏ đi, cướp huyện Khúc Phụ. Trân tấu dời huyện trị rồi đắp thành ở huyện. Chuyển làm Phó sứ Phúc Kiến, Tả bố chính sứ Hồ Quảng. Năm Gia Tĩnh thứ bảy, làm chức Hữu phó đô ngự sử, Tuần phủ Liêu Đông. Trải làm Binh bộ tả thị lang. Bấy giờ nghị bàn đánh An Nam, Trân dâng sớ can ngăn rằng: "Trần Cảo-Mạc Đăng Dung đều là giặc soán nghịch, Lê Ninh cùng cha hắn là Huệ không cầu phong vào cống cũng đã hai chục năm, xét về nghĩa lớn đều cũng phải đánh, sao lại chỉ cho Ninh làm tả hữu? Vả lại đất ấy không đáng để đặt thành quận huyện, phản phục không đủ phiền đến Trung Quốc. Nay giặc bắc (người Thát Đát) ngày càng lớn, bày trướng nối liền vạn dặm, tin gấp nghe hằng ngày, nếu bỏ việc đề phòng ở cửa đình mà lo việc đánh người Man nơi xa thì không phải là kế hay. Nên sai đại thần văn võ toàn tài đến nói phao lên là đi đánh, truyền hịch kể tội Đăng Dung, tha tội cho kẻ vây cánh của hắn, lại sai Lê Ninh cùng hợp đánh, vậy thì cha con giặc (Mạc) không bị bắt cũng hàng, sao phải cho quân vào?" Vua trách Trân trái mệnh đã ban, cách chức về quê. Rồi lại ban chiếu phục chức, rồi nghỉ.

    珍族子旦,字希周。弘治十八年進士 �知漳州邵武。三遷浙江左布政使。 � ��金不取。嘉靖八年擢右副都禦史 撫 治鄖陽。數平巨寇。累遷刑部右侍郎 �十五年冬,以兵部左侍郎提督兩廣 � ��。詔起復毛伯溫討安南。旦行過 裏 ,語之曰:「安南非門庭寇。公宜以 �喪辭。往來之間,少緩師期。俟其 � ��求款,因撫之,可百全也。」旦 廣 ,適安南使至,馳疏言:「莫登庸之 �黎氏,猶黎氏之篡陳氏也。朝廷將 � ��罪師,登庸即有求貢之使,何嘗 畏 天威?乞容臣等觀變,待彼國自定。 �登庸奉表獻琛,於中國體足矣,豈 � ��兵萬裏哉。」
    Cháu họ của Trân là Đán, tên chữ là Hi Chu. Năm Hoằng Trị thứ mười tám, thi đỗ Tiến sĩ, làm Tri phủ Chương Châu-Thiệu Võ. Lại chuyển làm Tả bố chính sứ Chiết Giang, không lấy nhận vàng cho tặng. Năm Gia Tĩnh thứ tám, chuyển làm Hữu phó đô ngự sử, Tuần phủ Vân Dương, nhiều lần dẹp được giặc lớn. Chuyển làm Hình bộ hữu thị lang. Năm (Gia Tĩnh) thứ mười lăm, làm Binh bộ tả thị lang, Đề đốc Lưỡng Quảng quân vụ. Hạ chiếu gọi cho Mao Bá Ôn đi đánh An Nam. Đán đi qua nhà Bá Ôn, bảo Bá Ôn rằng: "An Nam không phải là giặc trước cửa đình. Ông nên lấy cớ chịu tang mà từ chối. Nếu có đi đến thì nên thong thả hoãn binh, đợi bên ấy nghe lệnh theo hàng, nhân đó mà vỗ về, đấy là kế vẹn toàn." Đán đến Lưỡng Quảng thì vừa gặp sứ An Nam đến, gửi sớ về nói: "Mạc Đăng Dung soán ngôi họ Lê cũng như họ Lê soán ngôi họ Trần. Triều đình sắp dấy binh hỏi tội, Đăng Dung liền có sai sứ sang xin cống, bên ấy há không thường sợ oai trời sao? Xin tạm để bọn thần ở lại xem sự biến, đợi nước ấy tự yên. Nếu Mạc Đăng Dung vâng mệnh dâng công thì đủ lễ với Trung Quốc rồi, sao phải phát binh đến cùng nơi vạn dặm đây?"

    章下禮、兵二部。族父珍適以言得罪 �尚書嚴嵩、張瓚絀旦議不用。會伯 � ��都,見旦疏不悅。言總督任重, 擇 知兵者。遂改旦南京兵部,以張經代 �。未行,引疾乞休,語侵伯溫。帝 � ��勒致仕。
    Phát sớ xuống hai bộ Lễ-Binh. Chú họ là Trân vừa nói lời can ngăn mà bị tội, Thượng thư là Nghiêm Tung-Trương Toản gạt sớ của Đán đi không nghe. Gặp lúc Bá Ôn vào kinh, thấy sớ của Đán không được duyệt, nói là chức Tổng đốc việc trọng, nên chọn kẻ biết dùng binh. Bèn đổi Đán làm Nam kinh binh bộ, lấy Trương Kinh thay Đán. Chưa đi thì lấy cớ bệnh xin về nghỉ, nói lời mạo phạm Bá Ôn. Vua giận, cách chức về quê.

    旦上書半歲,廣東巡按禦史余光亦言 �「黎氏魚肉國君,在陳氏為賊子; � ��中國,在我朝為亂魁。今失國, 天 假手登庸以報之也。自宋以來,丁移 �李,李奪於陳,陳篡於黎,今黎又 � ��莫。欲興黎氏,勢必不能。臣已 官 責其修貢。道裏懸遠,往復陳請,必 �事機。乞令臣便宜從事。」帝以光 � ��引五季、六朝事,下之兵部。咎 輕 率,奪其俸。無何,光進鄉試錄。禮 �尚書嚴嵩摘其誤,奏之,被逮削籍 � ��,江寧人。
    Sau khi Đán dâng sớ được nửa năm, Tuần án ngự sử Quảng Đông là Dư Quang cũng nói: "Họ Lê dù là quân chủ bị xâm hại nhưng đối với họ Trần cũng là quân giặc, chống lại Trung Quốc, với bản triều là kẻ đứng đầu gây loạn. Nay mất nước, đấy là trời mượn tay Đăng Dung để báo thù lại vậy. Từ thời Tống đến nay, họ Đinh chuyển cho họ Lí, họ Lí bị họ Trần đoạt lấy, họ Trần lại bị họ Lê soán ngôi. Nay họ Lê lại trao cho họ Mạc. Nếu cứu họ Lê thì thế không giúp được. Thần đã sai sứ sang đòi bên ấy sang cống rồi. Đường lối xa xăm, nếu về xin lệnh thì làm lỡ thời cơ. Xin cho thần được tùy cơ làm việc." Vua thấy sớ của Quang dẫn việc thời Ngũ quý-Lục triều, giao cho bộ Binh xem xét. Xét rằng Quang khinh suất, cách chức ấy. Không lâu, Quang dâng sách Hương thí lục. Lễ bộ thượng thư là Nghiêm Tung xét lỗi sai trong sách ấy, tấu lên, bị xóa bỏ sách. Quang là người huyện Giang Ninh.

  5. #5
    Ngày tham gia
    Aug 2015
    Bài viết
    7
    Thù vực chu tư lục - Nam Man - An Nam (Minh - Nghiêm Tòng Giản soạn)


    十年,思誠死(思誠,龍第四子也。 �號三十八年。改元者二:光順、洪 � ��偽呼聖宗)。子鏳,偽名暉。紹 。 其臣黎彥俊克貢使,欲由龍州入南寧 �祥。知州李廣寧以國初設鎮南關, � ��境,爭之,聞於朝。詔如舊。
    Năm (Hoằng Trị) thứ mười, Tư Thành chết. Tư Thành là con thứ tư của (Nguyên) Long, tiếm hiệu ba mươi tám năm, hai lần đổi niên hiệu là Quang Thuận-Hồng Đức, ngụy thụy là Thánh Tông. Con là Tranh, ngụy danh là Huy nối nghiệp. Bầy tôi của Tranh là Lê Ngạn Tuấn đi sứ sang cống, muốn theo đường Long châu vào huyện Bằng Tường phủ Nam Ninh, Tri châu là Lí Quảng Ninh vì thấy hồi mới dựng nước đặt ra ải Trấn Nam ở trong châu mình nên tranh ải ấy, tấu về triều. Vua hạ chiếu đặt như cũ.

    十七年,钅曾死(僭號七年,改元景 �。偽呼憲宗)。長子[A16T]立(改元泰真)。僭號未及紀年而死 �偽呼肅宗)。弟叟,名誼。詔封。 � ��母黨阮種兄弟。恣行威虐,屠戮 親 ,宏▉殺祖母,國人詛怨。種奪主權 �命,漸不可制。成化十二年,詔改 � ��戶部左侍郎王恕為左副都御史, 撫 雲南。先是雲南鎮守中官錢能怙勢貪 �,遣其麾下指揮郭英,取捷徑往安 � ��賂。凡朝廷遣使往安南皆道廣西 未 有由雲南者。於是安南君臣駭愕。久 �,欲因間啟途,遣一酋以兵尾其後 � ��近邊,英紿其酋請先白守關者, 晚 歸,邊吏戒嚴,安南兵始去。事既傳 �籍籍,謂英勾引外夷窺邊。朝議命 � ��巡撫其地。恕至,即令按察司捕 治 之。英懼,赴井死。沒其寶石於官, �其黨至京師誅之。恕上言:「昔交 � ��守非人,致一方陷沒。騰衝啟釁 致 麓賊叛逆。今日之事殆又甚焉。」且 �上不寶異物,凡花木禽獸寶玩宜一 � ��絕。在雲南凡閱月,疏二十上, 聲 動天下。
    Năm (Hoằng Trị) thứ mười bảy, Tranh chết. Tiếm hiệu bảy năm, đổi niên hiệu là Cảnh Thống, ngụy thụy là Hiến Tông. Con cả là Thuần lập. Đổi niên hiệu là Thái Chân. Tiếm hiệu chưa được một năm thì chết. Ngụy thụy là Túc Tông. Em là Tẩu, còn có tên là Nghị nối nghiệp, tin dùng người họ mẹ là anh em Nguyễn Chủng, phóng túng ngang ngược, giết chóc tông tộc (họ Lê), dùng thuốc độc giết bà nội, người trong nước rủa giận. Chủng lại tự ý đoạt quyền, dần dần không ngăn được. Năm Thành Hóa thứ mười hai, vua hạ chiếu đổi Nam kinh hộ bộ tả thị lang là Vương Thứ làm Tả phó đô ngự sử, Tuần phủ Vân Nam. Trước đó viên trung quan trấn thủ Vân Nam là Tiền Năng cậy quyền tham lam, sai bộ chúng là Chỉ huy Quách Anh đi theo đường tắt đến An Nam đòi hối lộ. Phàm là sứ giả của triều đình đến An Nam đều theo đường Quảng Tây, chưa có ai theo đường Vân Nam, do đó vua tôi An Nam kinh ngạc. Lâu sau, muốn nhân lúc rỗi mà lên đường, sai một tù trưởng đi theo sau Anh. Sắp đến gần biên giới, Anh sai tù trưởng ấy đến nói xin quan lại giữ ải trước, do đó về muộn, quan lại bèn giới nghiêm, quân An Nam mới rút về. Việc này đã truyền tin ồn ào, đồn là Anh dẫn người nước ngoài dòm ngó biên giới. Triều đình nghị bàn sai Thứ đến Tuần phủ đất ấy (Vân Nam). Thứ đến, liền sai Án sát ti bắt Anh trị tội. Anh sợ, nhảy xuống giếng chết. Thu hết ngọc báu ở sở quan, bắt phe đảng của Anh về kinh sư trị tội. Thứ dâng tấu nói: "Ngày xưa không có ai trấn thủ được Giao Chỉ nên làm cho một phương tan nát. Ở đây rong ruổi gây rối, dẫn đến giặc cướp phản nghịch. Việc xấu của ngày nay lại quá lắm rồi." Lại tấu khuyên vua không nhận vật lạ, phàm là vật báu hoa cỏ cầm thú đều một mực chối từ. Thứ ở Vân Nam cả thảy hơn một tháng mà dâng tấu hai chục lần, lòng ngay thẳng chấn động thiên hạ.

    十六年,議徵安南,既而罷之。時安 �累歲侵擾占城。占城遣使入奏請討 � ��汪直因獻取安南之策。職方郎中 容 上言:「安南臣服中國已久,今事大 �禮不虧,叛逆之形未見,一旦以兵 � ��,恐遺禍不細。」直意猶未已, ( 時中官汪直專寵用事)上旨索永樂中 �軍數。時劉大夏亦在職方,故匿具 � ��徐以利害告尚書餘子俊,力言沮 。 事乃寢。陳氏建曰:「程篁墩紀陸職 �事,稱其沮徵安南之事尤偉。夫汪 � ��時東篝怨於女真,北挑釁於韃靼 二 方已兵連禍結,殃民辱國矣,交南之 �使直復得逞其志,天下安危未可知 � ��而本兵諸公協力沮止之。豈非祖 之 靈,社稷之福,斯世斯民之大幸與。 �
    Năm (Thành Hóa) thứ mười sáu, vua nghị bàn đánh nước An Nam, rồi lại bỏ việc ấy. Bấy giờ người An Nam nhiều năm xâm lấn nước Chiêm Thành. Người Chiêm Thành sai sứ vào tấu xin phong tước. Uông Trực nhân đó dâng kế đánh lấy nước An Nam. Chức phương lang trung là Lục Dung dâng sớ nói: "An Nam thần phục Trung Quốc đã lâu, việc hôm nay theo lễ lớn thì không thể trách, chưa thấy việc làm phản nghịch, nếu một sớm phát binh đến thì sợ rằng chuốc lấy họa không nhỏ." Ý của Trực vẫn không thôi, truyền ý vua kiểm xét số quân như thời năm Vĩnh Lạc. Bấy giờ trung quan là Uông Trực được tin dùng làm việc. Bấy giờ Lưu Đại Hạ cũng làm quan Chức phương, vốn nắm việc giữ sổ bạ, thong thả đem việc lợi hại báo cho Thượng thư là Dư Tử Tuấn, ra sức can ngăn, việc ấy mới thôi. Trần Thị Kiến nói: "Trình Hoàng Đôn xét việc Lục Chức phương, khen việc can ngăn việc đòi đánh An Nam là rất đúng. Bấy giờ Uông Trực phía đông kết oán với người Nữ Chân, phía bắc gây hấn với người Thát Đát, hai phương đã dùng binh gây họa, hại dân tổn nước vậy. Nếu phát binh đánh An Nam nữa lại làm cho hắn buông tuồng, việc an-nguy của thiên hạ còn chưa biết thế nào? May mà các ông bộ Binh ra sức ngăn chặn việc ấy. Đấy há chẳng phải là sự thiêng của tổ tông, cái phúc của xã tắc, điều may lắm của dân này nước này sao?"

    弘治八年,安南侵佔城。占城國王遣 �入奏,請命官往問其罪。上欲從之 � ��學士徐溥等上言:「《春秋》王 不 治夷狄。安南雖奉正朔,修職貢,然 �險負固,積歲已多。今若遣官往至 � ��,海島茫茫,徒掉寸舌。小必掩 飾 非,大或執迷抗命。若置而不問,損 �已多;若問罪興師,貽患尤大。宜 � ��。」乃止。既而中官傳旨命上乃 。 武宗即位,詔遣修撰倫文敘頒正朔於 �▉。按文敘,弘治己未狀元也。是 � ��試學士李東陽、程敏政發策,以 靜 修《退齋紀》為問,人罕知者。江陰 �經與南畿解元唐寅舉答無遺,矜誇 � ��,輿議沸騰。禮科給事中華昶劾 。 敏政自言夙構試目,疑為家人竊賣, �知策問者俱黜落。揭曉後同考官給 � ��林廷玉復疏敏政可疑六事。詔獄 鞠 ,經稱嘗以雙綺餽敏政。出入門下, �構試目實從家人得之,故與寅陳說 � ��成,敏政奪職;經、寅俱為民。 與 廷玉皆外謫。而文敘首擢焉。李東陽 �贈倫文敘詩》曰:「藩邦地重極炎 � ��詔使名高出狀頭。一代風雲龍虎 , 百年郊藪鳳麟游。殊方盡處聞天語, �屋歸時記海籌。彩得民風兼國俗, � ��青史待刪修。」種逼誼自殺(僭 四 年,改元端慶。降稱厲愍王。種偽尊 �威穆帝)。立阮伯勝(種弟也)。 � ��黎廣等討誅之。立思誠孫瑩,偽 ▉ 周。
    Năm Hoằng Trị thứ tám, An Nam lại xâm Chiêm Thành. Vua nước Chiêm Thành sai sứ sang tấu xin vua sai sứ đến hỏi tội ấy. Vua muốn nghe theo, Đại học sĩ là bọn Từ Phổ dâng sớ nói: "Theo nghĩa kinh Xuân thu thì bậc đế vương không coi việc của người Di-Địch. An Nam dẫu vâng chính sóc, sửa chức cống, nhưng cậy hiểm giữ vững đã nhiều năm rồi. Nay nếu sai sứ đến nước ấy thì biển đảo mênh mông, khua múa một tấc lưỡi, nhỏ thì giấu họa che lỗi, lớn thì giữ ý chống lệnh. Nếu đi mà không hỏi được tội được thì làm tổn oai đã nhiều, nếu dấy binh hỏi tội thì gây họa càng rất lớn, chớ nên nghe." Bèn thôi. Rồi sai trung quan truyền ý chỉ của vua mới thôi. Võ Tông lên ngôi, hạ chiếu sai Tu soạn là Luân Văn Tự ban chính sóc đến Giao Chỉ. Xét: Văn Tự vào cuối năm Hoằng Trị thi đỗ Trạng nguyên... Chủng ép Nghị tự sát, Tiếm hiệu bốn năm, đổi niên hiệu là Đoan Khánh, giáng xưng làm Lệ Mẫn Vương. Chủng ngụy tôn Nghị là Uy Mục Đế. lập Nguyễn Bá Thắng. Em của Chủng. Bầy tôi trong nước là bọn Lê Quảng đánh bọn Chủng, lập cháu của Tư Thành là Oánh, ngụy danh là Chửu.
      
    六年,遣編修湛若水往封之(思誠第 �子鑌,偽名琚。生子瑩誼,被弒, � ��。國人立瑩,改元洪順。偽尊其 鑌 為德宗)。
    Năm (Chính Đức) thứ sáu, vua sai Biên tu là Trạm Nhược Thủy đến phong cho vua nước ấy. Con thứ năm của Tư Thành là Tấn, ngụy danh là Cư, sinh con là Oánh-Nghị, Nghị bị giết, không có con, người trong nước lập Oánh, đổi niên hiệu là Hồng Thuận, ngụy tôn thụy cha mình là Tấn làm Đức Tông.

    十年,瑩遣阮仲逵入貢。東陽贈若水 �曰:「聖朝荒服盡冠纓,嶺外安南 � ��名。文字不隨言語別,道途長共 波 平。一家兩被周封命,六載三回漢使 �。天上玉堂非遠別,故鄉重忄尉倚 � ��。」瑩既立,恣行不道。
    Năm (Chính Đức) thứ mười, Oánh sai Nguyễn Trọng Đạt vào cống... Oánh đã lập, làm việc vô đạo.

    十一年,社堂燒香官陳▉與子炳、升 �亂,弒瑩(僭號八年,降稱靈隱王 � ��偽呼襄翼帝)。自立僭號(仍稱 虞 ,改元天應)。詭為陳氏之後。都力 �莫登庸叛降,▉尋復與黎氏大臣阮 � ��起兵攻之。▉敗走,獲其子▉及 黨 陳遂等誅之。▉與升奔諒山,據長慶 �大原、清都三府。登庸與大臣共立 � ��椅,偽名讠惠。謀請封,因國亂 果 行。椅以登庸有興復功,偽封武川伯 �總水步諸營。登庸既掌兵柄,乃潛 � ��志。十三年,黎氏臣鄭綏以椅擁 位 ,登庸不臣,乃立黎氏族子酉榜。攻 �都城。椅出奔,登庸率兵攻綏。綏 � ��,登庸捕酉榜,殺之。椅歸國, 庸 自為大傅仁國公。十六年,登庸率兵 �陳▉。▉敗走,死。登庸乃納椅母 � ��。
    Năm (Chính Đức) thứ mười một, Xã đường thiêu hương quan là Trần Cảo cùng con là Bỉnh-Thăng làm loạn, giết Oánh, Tiếm hiệu tám năm, giáng xưng làm Linh Ẩn Vương, sau tôn ngụy thụy là Tương Dực Đế. tự lập tiếm hiệu. Lại xưng nước là Đại Ngu, đổi niên hiệu là Thiên Ứng. Nói dối là dòng dõi họ Trần. Đô lực sĩ là Mạc Đăng Dung đã hàng lại phản, liền lại cùng đại thần họ Lê là Nguyễn Hoằng Dụ dấy binh đánh Cảo, Cảo thua chạy, bắt giết được con là Bỉnh và bộ chúng là bọn Trần Toại. Cảo cùng Thăng chạy đến Lạng Sơn, chiếm ba phủ Tràng Khánh-Thái Nguyên-Thanh Đô. Đăng Dung cùng với đại thần lập con Oánh là Y, ngụy danh là Huệ, mưu xin phong, vì nước đang loạn nên không đi được. Y thấy Đăng Dung có công phục hưng, phong làm Võ Xuyên Bá, lĩnh hết các quân thủy-bộ. Đăng Dung đã nắm binh quyền, bèn dần dần nuôi chí khác. Năm (Chính Đức) thứ mười ba, bầy tôi họ Lê là Trịnh Tuy thấy Y giữ ngôi hão, Đăng Dung không thần phục, bèn lập con em họ Lê là Dậu Bảng, đánh đô thành ấy. Y chạy ra, Đăng Dung dẫn binh đánh Tuy. Tuy thua chạy, Đăng Dung bắt giết được Dậu Bảng. Y về nước, Đăng Dung tự làm Thái phó Nhân Quốc Công. Năm (Chính Đức) thứ mười sáu, Đăng Dung phát binh đánh Trần Cảo. Cảo thua chạy chết. Đăng Dung bèn lấy mẹ Y làm vợ.

    ...

  6. #6
    Ngày tham gia
    Dec 2015
    Bài viết
    5
    Thù vực chu tư lục - Nam Man - An Nam (Minh - Nghiêm Tòng Giản soạn)


    嘉靖元年,莫登庸自稱安興王。謀弒 �。椅母潛告椅,乃與其臣杜溫潤間 � ��清華居之。登庸立其庶弟▉。椅 使 間道來貢,並求封,為登庸所阻。上 �登極改元,遣翰林院編修孫承恩、 � ��右給事中俞敦齎捧詔書彩段,諭 安 南國王黎▉周。承恩等聞該國臣下作 �,黎王遇害,抵廣西龍州,與該國 � ��相離止八十里。體訪黎▉周存歿 並 世子名諱。及行附進邊界,該國諒山 �文淵、長慶等府衛令其迎迓。長慶 � ��稱本國見被逆臣陳皓子陳▉據諒 等 府地方,道路梗阻,待轉報國王迎請 �儀。龍州申稱據守隘頭目丁源呈內 � ��得安南國黎▉周已歿世七年,今 子 改號光紹,但不知名諱。及訪得該國 �朔衛士官閉孝忠,稱說光紹被逆臣 � ��庸作亂趕逐海濱。歿存未卜。又 逆 臣陳▉霸佔諒山府等處,號稱天應, �故。有子陳異,仍舊佔據,迄今仇 � ��息,道路不通。
    Năm Gia Tĩnh thứ nhất, Mạc Đăng Dung tự xưng làm An Hưng Vương, mưu giết Y, mẹ Y ngầm báo cho Y, Y bèn cùng bầy tôi là Đỗ Ôn Nhuận lẻn đi đến phủ Thanh Hoa, ở đó. Đăng Dung lập em Y là Khoáng. Y sai sứ đi tắt sang cống, cùng cầu phong, bị Đăng Dung chặn. Vua (Thế Tông) vì mới lên ngôi đổi niên hiệu, bèn sai Hàn lâm biên tu là Tôn Thừa Ân, Lễ khoa hữu cấp sự trung là Du Đôn mang đem chiếu thư thêu văn đến xét dụ tặng vua nước An Nam là Lê Chửu. Bọn Thừa Ân nghe nói bầy tôi nước ấy làm loạn, vua Lê bị hại, khi đến phủ Long Châu tỉnh Quảng Tây cách địa giới nước ấy chừng tám chục dặm thì hỏi qua việc Lê Chửu còn hay mất cùng tên húy của Thế tử. Kịp lúc đi đến biên giới thì gặp quân vệ các phủ Lạng Sơn-Văn Uyên-Tràng Khánh của nước ấy ra đón mời. Quân vệ phủ Tràng Khánh nói là nước này đang bị bọn phản nghịch là Trần Cảo cùng con là Trần Bỉnh chiếm lấy các phủ tỉnh Lạng Sơn, đường đi tắc nghẽn, đợi truyền báo cho quốc vương đón xin như phép tắc. Quân vệ phủ Long Châu nói là đầu mục chiếm giữ ải là Đinh Nguyên trình tờ khai hỏi thăm biết được vua nước An Nam là Lê Chửu đã chết bảy năm rồi, nay Thế tử lên ngôi đổi niên hiệu là Quang Thiệu, nhưng không biết tên húy. Kịp lúc hỏi thăm quan Trấn sóc vệ sĩ của nước ấy là Bế Hiếu Trung, nói là vua Quang Thiệu bị bầy tôi phản nghịch là Mạc Đăng Dung làm loạn, trốn đến miền bờ biển, sống chết chưa rõ, lại có bầy tôi phản nghịch là Trần Cảo chiếm giữ các xứ tỉnh Lạng Sơn, hiệu xưng là Thiên Ứng, sau đó thì chết, có con là Trần Dị vẫn chiếm giữ như cũ, đến nay trong nước đánh giết nhau không dứt, đường đi không thông.

    二年,承恩等不敢前進。俞敦病卒。 �恩乃上疏曰:「竊惟原領詔敕彩段 � ��該諭賚黎▉周。今黎▉周既歿, 所 稱光紹者承襲。初未請封,遭亂又無 �援,未審是否黎▉周嫡派支裔。縱 � ��路無阻,臣等可得而入,決亦不 輕 與。況據各訪報前來,則是該國逆臣 �氏父子相繼梗於其外,莫氏又逼於 � ��,兵火相仍,國無定主。臣等又 敢 輕入,自速辱命之愆。且臣等原移文 �國諒山、文淵、長慶等府衛。其諒 � ��文淵竟無一字回報,止據長慶府 項 回稱,待轉報國王迎請如儀。臣等久 �邊境,亦無迎請信息。據勢揆情, � ��光紹尚存,得知天恩俯及,亟欲 請 ,顧其威令久不行於諒山等處,失其 �入咽喉之路,其迎請之使必不能通 � ��之迎請既不能通,臣等亦安得而 哉 !況前項申報光紹,被逐海濱,存歿 �卜,臣等在彼再候亦無益矣。禍福 � ��,在臣等固不足惜,顧事關國體 豈 敢不慎。臣等思無可進之理,還至廣 �梧州府,擬會本題請間。給事中俞 � ��感冒瘴氣,染病服藥調治不癒, 於 嘉靖二年正月初四日身故。臣伏思之 �臣原與俞敦欽承上命,充正副使, � ��安南國公幹。今該國地方多事, 不 可進,而俞敦近故,臣又難以獨行, �合併行具題,乞敕禮兵二部,從長 � ��。使臣有所憑藉遵依,以為進止 」 上詔:「這所奏事情,還著鎮巡官查 �明白。孫承恩暫著回京。」
    Năm (Gia Tĩnh) thứ hai, bọn Thừa Ân không dám đi đến. Kịp lúc đó Du Đôn ốm chết, Thừa Ân bèn dâng sớ về nói: "Thần trộm nghĩ chiếu thêu văn ban xuống chỉ là dụ tặng Lê Chửu. Mà nay Lê Chửu đã chết, người nước ấy nói Quang Thiệu được thay lập. Lúc trước khi chưa xin phong có gặp loạn nhưng không cầu viện, chưa xét rõ được thật giả có phải là chi trưởng hay thứ của Lê Chửu hay không. Vả lại nếu đường không bị tắc nghẽn thì bọn thần sẽ đi vào được, do đó không dám khinh suất. Huống chi xét các tin báo truyền đến thì biết bầy tôi phản nghịch nước ấy là cha con họ Trần (Cảo-Bỉnh) liền nhau ngăn chặn ở ngoài, họ Mạc (Đăng Dung) lại bức ép ở trong, binh lửa theo nhau, trong nước không có chủ. Bọn thần sao dám khinh suất đi vào mà tự làm nhục mệnh vua. Vả lại bọn thần vốn gửi thư đến các phủ vệ Lạng Sơn-Văn Uyên-Tràng Khánh của nước ấy. Các phủ Lạng Sơn-Văn Uyên lại không có một chữ đáp lại, chỉ có người phủ Tràng Khánh đi đến đáp lại là đợi báo cho quốc vương đến nghênh đón như lễ nghi. Bọn thần đợi lâu ở biên giới cũng không có tin tức gì đến đón. Theo đó mà suy xét thì nếu Quang Thiệu còn sống thì tất biến ơn trời rủ đến, sẽ nhanh đến đón xin, nhưng vì oai lệnh nước ấy lâu ngày không được đạt đến ở các xứ phủ Lạng Sơn, làm mấy con đường cổ họng đi vào nước ấy, cho nên sứ giả nước ấy không đi qua được. Bên ấy đã không qua lại đón xin được, bọn thần sao dám đi vào đây! Huống nữa lúc trước có tin báo Quang Thiệu bị đuổi ra ngoài bờ biển, sống chết còn chưa rõ, bọn thần ở đây ngồi đợi thì cũng chẳng ích gì vậy. Họa phúc lợi hại, bọn thần vốn không đáng tiếc, nhưng xét việc này liên quan đến thể diển của nhà nước, há dám không cận thận? Bọn thần nghĩ không có lí gì để đi vào được, bèn về đến phủ Ngô Châu tỉnh Quảng Tây, gặp các quan chủ sự ở đấy để thăm hỏi. Cấp sự trung là Du Đôn lại bị trúng gió độc, nhiễm bệnh uống thuốc không khỏi, rút cuộc ngày mồng bốn tháng giêng năm Gia Tĩnh thứ thứ hai thì bỏ mình. Thần cúi nghĩ việc này: Thần vốn cùng Du Đôn chịu vâng mệnh vua, làm chính-phó sứ đến làm việc ở nước An Nam, nay các xứ nước ấy xảy ra nhiều việc, đã không vào được mà Du Đôn lại lìa đời, thần lại khó đi một mình, về lí thì nên hợp lại cùng làm việc, xin lệnh hai bộ Lễ-Binh cùng bàn nghị làm việc, làm cho thần có chỗ được cậy nhờ, để biết tiến hay dừng." Vua hạ chiếu rằng: "Lời tấu sự tình ấy phải trao cho quan Trấn tuần tra xét rõ ràng. Tôn Thừa Ân tạm cho về kinh."

    三年十二月,巡按廣西監察御史汪淵 �題稱:「會同總鎮兩廣太監鄭潤、 � ��兩廣軍務右都御史張頂、鎮守兩 總 兵官撫寧侯朱麒議照,安南國兩廣接 �,雖雲裔夷,久被聖化,請封納貢 � ��為常職。詔諭賞賚,著為令典。 其 國中擾亂殆將十年,遂致國土分裂, �無定主。臣等歷查經年案卷。博採 � ��人言,參度事情,似得梗概。倡 於 陳▉等之叛逆,黎▉周遇害;繼亂於 �登庸之奸雄,黎▉周播遷。今據該 � ��慶、高平二府所牒,並龍州所申 情 互異,但以理推之,陳▉父子叛逆, �罪灼然,無待訪勘。其黎▉周遇害 � ��子。國人共立其故長兄黎灝之子 ▉ 周以為世子,名位甚正。權攝國事。 �六七年。臣主定分亦已甚久。夫何 � ��被人脅遷於外國,人皆不知之。 莫 登庸既稱忠義,力能討賊,何故視主 �塵,竟不迎復?乃輒改謀易議,別 � ��弟黎▉周權攝國事,其間篡逼, 怪 群疑?況傳聞之言,或云黎▉週年齡 �幼,豈能權攝國事;或云黎▉周雖 � ��▉周同母之弟,但黎灝沒世已久 焉 得尚有幼子;或者莫登庸既娶其母而 �生子(傳聞▉周母嫁登庸為妻)。 � ��黎▉周,亦未可知。此雖▉昧夷 , 未易遙度真偽,即使黎▉周真黎灝之 �,黎▉周之弟,則弟豈可以奪兄? � ��周乃一國共主,而莫登庸輒敢易 , 則臣豈可以廢主?今該國長慶府牒稱 �黎▉周要差陪臣奏事請封;高平府 � ��;黎▉周要差陪臣奏事請封。近 廣 西太平府申安南國帖文,差陪臣阮文 �、范敦禮、鄭麂等齎捧表箋文奏啟 � ��方物,要行赴京,煩為照例開關 入 ,及應付腳力廩給等。因臣等會訪得 �國擾亂,未有定主,乃輒朦朧差陪 � ��貢求封,中間又不明白開說,所 何 人姓名,顯是立非相應,國人不服, �是奸雄謀篡,假立詭名。必有境內 � ��通誘外夷,欲假我天朝恩寵,以 眾 心,以遂逆謀,亦未可知。朝廷為萬 �之極,不可不正綱常之大義。而自 � ��王之御夷狄,亦或以不治治之。 事 關邊計,乞敕禮兵二部從長查議。請 �聖裁。」上詔鎮巡等官再行訪勘, � ��奏來定奪。
    Năm (Gia Tĩnh) thứ ba, tháng mười hai, bọn Tuần án Quảng Tây giám sát ngự sự là Uông Uyên tấu rằng: "Hội đồng tổng trấn Lưỡng Quảng thái giám là Trịnh Nhuận, Tổng đốc Lưỡng Quảng quân vụ hữu đô ngự sử là Trương Đính, Trấn thủ Lưỡng Quảng tổng binh quan Phủ Ninh Hầu là Chu Kì nghị bàn rằng nước An Nam kề đất Lưỡng Quảng, dẫu mang tiếng là Man-Di nhưng thấm thánh hóa đã lâu, xin phong nạp cống, giữ vững chức thường. Chiếu dụ khen tặng, ghi vào lệnh điển. Nay giữa nước ấy nhiễu loạn đã khoảng chục năm, khiến cho đất nước chia cắt, còn chưa có định chủ. Bọn thần tra xét qua sổ sách các năm, dò la hỏi thăm lời đồn, suy xét sự tình, chỉ biết sơ qua. Xướng loạn phản nghịch bọn Trần Cảo, khiến cho Lê Chửu bị hại, kẻ nối sau gian hùng là Mạc Đăng Dung, làm cho Lê Huệ phải bỏ trốn. Nay xét lời thư của người các phủ Tràng Khánh-Cao Bằng nước ấy cùng lời thư của người phủ Long Châu đều có khác nhau, nhưng theo lí mà suy thì biết được cha con Trần Cảo phản nghịch, tội lỗi đã rõ, không cần đợi xét hỏi. Vua nước ấy là Lê Chửu bị hại, không có con. Người trong nước cùng lập anh cả của Lê Chửu là con của Lê Hạo là Lê Huệ làm Thế tử, danh vị rất chính đáng, quyền nắm việc nước. Qua được sáu-bảy năm thì danh phận vua tôi cũng đã rất lâu, sao một sớm bị người khác ép chuyển ra nước ngoài mà người ta đều không biết? Lại nữa Mạc Đăng Dung đã nổi danh là trung nghĩa, thế mà vua trên bị loạn họa sao lại không đón về? Bèn lại đổi chí thay lời, lập riêng Lê Xuân tuổi đời nhỏ, sao nắm giữ được việc nước? Có kẻ nói Lê Huệ dẫu được cho là em cùng mẹ của Lê Chửu nhưng Lê Hạo lìa đời đã lâu, há còn có con nhỏ sao? Có kẻ nói Mạc Đăng Dung đã đã lấy mẹ Huệ mà sinh con, Đồn rằng mẹ Huệ gả làm vợ của Đăng Dung. mạo xưng là Lê Huệ, cũng chưa biết được. Tình lí mờ mịt như thế, chưa dễ xét kĩ được thật giả, nếu Lê Huệ là con của Lê Hạo là em của Lê Chửu thật thì em há được đoạt quyền của anh? Lê Huệ là vua của một nước mà Mạc Đăng Dung đã dám đổi ngôi thì bầy tôi há được bỏ vua? Nay người phủ Tràng Khánh nước ấy gửi thư báo Lê Huệ đã sai bồi thần tấu việc xin phong, người phủ Cao Bằng cũng gửi thư báo Lê Huệ đã sai bồi thần tấu việc xin phong. Lại theo người phủ Thái Bình tỉnh Quảng Tây xét thư của người nước An Nam thì biết bồi thần là bọn Nguyễn Văn Thái-Phạm Đôn Lễ-Trịnh Kỉ mang đem biểu sớ tấu các việc cùng dâng phương vật, xin đi đến kinh, muốn được theo lệ mở cửa đi vào, cùng cấp cho các thứ tiền của bổng lộc. Nhân đó bọn thần hỏi thăm biết nước ấy nhiễu loạn, chưa có định chủ mới liền ngầm lẻn sai bồi thần đến cống cầu phong. Trong đó lại không nói ra rõ ràng người được phong họ tên gì, vậy đã rõ người được lập không được ứng theo, người trong nước không phục. Hoặc là kẻ gian hùng mưu cướp ngôi, lập ngôi hão giả. Tất có kẻ gian trong nước thông dụ người nước ngoài, muốn mượn ân sủng của thiên triều ta để phục lòng người, để làm mưu phản, cũng chưa biết được. Triều đình đối với muôn nước cũng không thể không nắn sửa nghĩa lớn phép thường. Lại nữa đế vương thời xưa coi trị Di-Địch cũng có khi không coi trị mà vỗ về. Việc này liên quan đến biên giới, xin sai hai bộ Lễ-Binh bàn nghị tra xét." Vua hạ chiếu các quan Trấn tuần đi xét hỏi biết sự thật thì tấu về để xử định.

    六年,登庸用其黨范喜謀,偽作▉禪 �,篡國僭號於境(改元明德)。偽 � ��芳瀛為皇太子,尋弒▉。按安南 臣 鄭惟忄▉申文曰:「逆臣莫登庸者, �中武舉。為力士校尉。鄭惟忄▉叔 � ��惟慎累薦為都指揮。以本國初亂 時 ,先登庸從陳嵩,後始來降,權命為 �陽縣參將。他善水戰,討賊有功, � ��選升為武川伯。許該管海洋一處 稍 有權柄。時本國頭目鄭綏、阮弘裕爭 �相攻,各回清華本貫。登庸乃挾本 � ��子,令一國頭目取金銀,乃陰許 黨 文官范嘉謀賂誑誘文臣等。謂權在勳 �頭目,我等不得用事,不如保他為 � ��官,則我等任意橫行。遂率眾保 庸 為節制十三道。登庸得霸,掌國權, �蓄不臣之志,乃謀作不軌。世子知 � ��間行得脫於外。世子庶弟黎慮及 慮 母后出,被登庸躡追獲。本國頭目人 �皆從世子起兵逐登庸。登庸走回海 � ��方,從登庸者止有上洪、下洪、 門 、南策、太平等府耳。世子再回國, �將前保登庸文臣皆殺之,督諸頭目 � ��四面夾攻。當時舊管兵頭目阮弘 已 死,鄭綏猶在清華,國兵雖多而無所 �攝。登庸仍脅立黎▉周,造濠壘, � ��海洋一方。一月之間,攻之不破 登 庸即出其不意,以水船從大江潛夜直 �掩襲國都。世子走脫。其旗蓋等物 � ��登庸所得。登庸乃大張其旗蓋, 嚇 各處諸軍,謂已獲世子。本國目兵一 �退走,設險據要,各相自守。及後 � ��登庸已得勢,世子退據寧山縣。 綏 由清華進至,見時勢稍弱,即迎世子 �據於清華地方,都國城寢皆為賊有 � ��庸又恐▉逃出從世子,乃鳩毒殺 ▉ 周。假立別人,猶冒黎▉周姓名。於 �靖五年七月內,有前從逆臣莫登庸 � ��喬文昆出迎世子,率山南所管之 來 降。世子仍分鄭惟峻鎮守清華,留世 �興命鄭惟峻保養之。世子督兵進天 � ��,道駐樂土縣。分諸頭目夾攻登 黨 於彰德。喬文昆亦進,水道夾攻登庸 �木丸洲三岐江山南承政司處。喬文 � ��敗,登庸追至蒞仁府金榜縣,世 未 知之也。登庸取金銀講求樂土縣土官 �遼鶴引行捷徑,圍襲世子營。不意 � ��,各皆潰散,前天朝封賜敕書及 書 字跡一切盡棄。登庸乃擒得世妃生世 �之母鄭氵奴寶,沉江殺死。世子惟 � ��欽賜印信隨身走脫。從臣止存十 六 人,潛行山道,到清華地方。在前諸 �並不知焉,及見燒房放銃,各相散 � ��山舊處。逆臣莫登庸益得勢矣。 此 說稍異,而於事頗詳,今並存之。
    Năm (Gia Tĩnh) thứ sáu, Đăng Dung dùng bộ chúng của mình là bọn Phạm Gia Mô làm chiếu nhường ngôi giả, cướp ngôi tiếm hiệu ở nước ấy. Đổi niên hiệu là Minh Đức. Ngụy lập con là Phương Doanh làm Hoàng thái tử, rồi giết Xuân. Xét: Bầy tôi cũ của vua An Nam là Trịnh Duy Liêu nói: "Bầy tôi phản nghịch là Mạc Đăng Dung vốn theo nghề võ làm Lực sĩ hiệu úy, được chú ruột của Trịnh Duy Liêu là Trịnh Duy Thận nhiều lần tiến cử làm Đô chỉ huy. Vào lúc nước này mới loạn, lúc đầu Đăng Dung theo Trần Cảo, sau mới đến hàng (họ Lê), mệnh sai làm Tham tướng huyện Nghi Dương. Hắn giỏi thủy chiến, đánh giặc có công, rút cuộc thăng lên làm Võ Xuyên Bá, cho quản giữ một xứ Hải Dương, dần dần có quyền bính. Bấy giờ đầu mục nước ấy là Trịnh Tuy-Nguyễn Hoằng Dụ tranh quyền đánh nhau, đều về quê gốc đạo Thanh Hoa. Đăng Dung bèn bắt kẹp Thế tử nước ấy, sai đầu mục cả nước lấy vàng bạc rồi ngầm lệnh bộ chúng của mình là bọn quan văn Phạm Gia Mô hối lộ dụ dỗ bọn quan văn, bảo là quyền bính nằm ở bọn đầu mục cũ có công, bọn ta (Duy Liêu) không được dùng việc, nếu không cho hắn làm quan tiết chế thì bọn ta tự ý buông tuồng. Rút cuộc mọi người cho Đăng Dung làm tiết chế mười ba đạo. Đăng Dung đã xưng bá, nắm việc nước, ngầm nuôi chí không thần phục, bèn mưu làm loạn không ngừng. Thế tử biết được, lẻn đi thoát được ra ngoài. Anh thứ của Thế tử là Lê Lự và mẹ Lê Lự ra ngoài, bị Đăng Dung đuổi bắt được. Đầu mục người dân nước ấy đều theo Thế tử dấy binh đánh Đăng Dung. Đăng Dung chạy về các xứ Hải Dương, kẻ theo Đăng Dung chỉ có người các phủ Thượng Hồng-Hạ Hồng-Kinh Môn-Nam Sách-Thái Bình mà thôi. Thế tử lại về nước, các đô tướng quan văn giúp Đăng Dung trước đây bị giết, suất quân dân đầu mục bốn mặt đến đánh (Đăng Dung). Bấy giờ viên đầu mục quản binh cũ là Nguyễn Hoằng Dụ đã chết, còn Trịnh Tuy vẫn ở Thanh Hoa, quân trong nước tuy nhiều nhưng không có ai dẫn dắt. Đăng Dung bèn ép lập Lê Xuân, làm hào lũy, giữ vững một xứ Hải Dương. Trong khoảng một tháng, (quân Lê) đánh không thắng được. Đăng Dung liền ra chỗ (quân Lê) không ngờ, buổi đêm đem thuyền đi nhanh vào sông lớn đánh úp đô thành. Thế tử chạy thoát. Các đồ cờ lọng của Thế tử đều bị Đăng Dung lấy được. Đăng Dung bèn giương cao cờ lọng ấy, giả hiệu lệnh quân các xứ, bảo là đã bắt được Thế tử. Quân của các đầu mục nước này tạm lui một chốc, đóng giữ chỗ hiểm yếu, đều cùng nhau tự giữ. Sau đó biết Đăng Dung đã đắc thế, Thế tử lui về giữ huyện Ninh Sơn. Trịnh Tuy từ Thanh Hoa đi đến, bấy giớ thế càng yếu, liền đón Thế tử về giữ các xứ Thanh Hoa, đô thành cung tẩm bị giặc chiếm lấy. Đăng Dung lại sợ Lê Xuân trốn ra theo Thế tử, bèn dùng thuốc độc giết Lê Xuân, giả lập người khác, vẫn mạo xưng họ tên là Lê Xuân. Vào giữa tháng bảy năm Gia Tĩnh thứ năm, có bộ chúng của bầy tôi phản nghịch Mạc Đăng Dung trước kia là Kiều Văn Côn ra đón Thế tử, đem binh đạo Sơn Nam mà mình quản đến hàng. Thế tử bèn cho Trịnh Duy Tuấn trấn thủ Thanh Hoa, để Thế tôn là Hưng ở lại, sai Trịnh Duy Tuấn nuôi dưỡng Thế tôn. Thế tử phát binh đến phủ Thiên Quan, trên đường đóng lại ở huyện Lạc Thổ, sai chia các đầu mục đến đánh phe đảng của Đăng Dung ở huyện Chương Đức. Kiều Văn Côn cũng đi theo đường thủy đến đánh Đăng Dung ở sông Tam Giang bãi Mộc Hoàn xứ Sơn Nam thừa tuyên. Quân của Kiều Văn Côn thua, Đăng Dung đuổi đến huyện Kim Bảng phủ Lị Nhân mà Thế tử không biết. Đăng Dung đem vàng bạc hối lộ dụ thổ quan huyện Lạc Thổ là Trịnh Liêu Hạc lẻn dẫn đi nhanh vây đánh doanh của Thế tử. Do không ngờ tới, đều bị thua vỡ, các đồ chiếu thư sắc chỉ của thiên triều phong cho một chữ đều mất. Đăng Dung bèn bắt vợ của Thế tử là mẹ của Thế tôn là Trịnh Nô Bảo ném xuống sông giết đi. Thế tử chỉ đeo một tấm ấn tín theo mình chạy thoát. Bầy tôi đi theo chỉ còn mười lăm-sáu người, lẻn đi đường núi về các xứ Thanh Hoa. Các quân đi trước đều không biết, kịp khi thấy lửa cháy súng nổ mới tan chạy cùng nhau về các xứ Ninh Sơn. Bầy tôi phản nghịch Mạc Đăng Dung càng được thế lớn." Lời này có hơi khác nhưng gần đúng với sự thật, nay đều chép lại.

    九年,登庸傳土地於方瀛,偽稱太上 �。慮國內不服,起兵攻之,退居都 � ��
    Năm (Gia Tĩnh) thứ chín, Đăng Dung giao đất nước cho Phương Doanh, ngụy xưng là Thái thượng hoàng. Lo người trong nước không phục dấy binh đánh mình, bèn lùi về ở phủ Đô Trai.

    ...

  7. #7
    Ngày tham gia
    Nov 2015
    Bài viết
    1
    Theo yêu cầu của thành viên, gom các bản dịch vào 1 topic cho tiện tra cứu và theo dõi, nhân tiện lichsuvn là diễn đàn đầu tiên đăng [IMG]images/smilies/1.gif[/IMG]

  8. #8
    Ngày tham gia
    Aug 2015
    Bài viết
    4
    Thù vực chu tư lục - Nam Man - An Nam (Minh - Nghiêm Tòng Giản soạn)


    十五年,上以哀衝太子生,命頒誥四 �。禮部尚書夏言疏曰:「安南貢使 � ��。我皇上登極改元,欽遣編修孫 恩 、給事中俞敦齎捧詔敕往諭,竟以該 �作亂,道路梗阻,未達而返。今照 � ��誕生,若復頒詔本國,則必如前 阻 。命使不得徑抵其國,徒損國體。合 �今次止行詔諭朝鮮國王,其安南國 � ��遣使。再照該國賊臣作逆,國無 主 ,分裂竊據,荼毒生靈,義當與之討 �平亂,斯為中國君主四夷之道。但 � ��兩廣鎮巡等官,節奉欽依訪勘, 無 回報,顯是輕忽邊情,違慢明旨。以 �縱長夷奸,積損國體。所據經該官 � ��應通行查究。合無乞敕兵部馬上 人 星馳兩廣地方,著落鎮巡等官,即便 �照先年節奉欽依事理,訪勘該國事 � ��實,合同三司及該道守巡官員從 謀 議。務要區畫停當,上緊具實奏聞。 �許隱匿遲違,誤國大事。庶幾叛亂 � ��可懲,朝貢之典不廢,裔夷以安 邊 境以寧,而中國之體尊矣。」上諭: �詔使且待,彼國事情你部裡還會同 � ��計議來說,勿視為非要。」
    Năm (Gia Tĩnh) thứ mười lăm, vua vì Ai Xung thái tử được sinh, mệnh bố cáo cho tứ di biết. Lễ bộ thượng thư là Hạ Ngôn dâng sớ nói: "An Nam lâu năm dứt sứ sang cống, Hoàng thượng ta lên ngôi cao đổi niên hiệu, mệnh sai Biên tu là Tôn Thừa Ân, Cấp sự trung là Du Đôn cầm mang chiếu thư đến dụ, nhưng vì nước ấy có loạn, đường đi tắc nghẽn, chưa đến mà về. Nay xét hoàng tử được sinh, nếu lại ban chiếu đến nước ấy thì tất cũng tắc nghẽn như trước. Sứ giả không nên đi đến nước ấy, chỉ làm tổn oai nước thôi. Nay sao không cho dừng việc ban chiếu dụ vua nước Triều Tiên, cũng tạm miễn sai sứ đến nước An Nam? Lại xét bầy tôi nước ấy phản nghịch, nước không có chủ, chia cắt chống giữ, hại độc sinh linh, về nghĩa nên giúp nước ấy đánh giặc dẹp loạn, đấy là cái đạo Trung Quốc giúp đỡ tứ di. Lại xét lời các quan Trấn tuần Lưỡng Quảng, sai mang chiếu thư đến tra hỏi, về lại không có gì đáp lại, rõ là coi nhẹ việc biên giới, làm trái ý chỉ, mặc cho kẻ gian thêm buông tuồng, càng tổn oai nước. Nếu cho các quan lại theo nhau qua đến tra hỏi, sao không lệnh cho bộ Binh nhanh chóng sai người ruong ruổi đến các xứ tỉnh Lưỡng Quảng, chấn chỉnh các quan Trấn tuần, nhân đó tra xét rõ ràng các việc mang chiếu thư sang dụ lúc trước, dò hỏi kín kẽ sự thật của nước ấy, lại họp quan lại Tam ti và các quan lại trấn thủ xứ ấy nghị bàn, phải trù hoạch đúng đắn, đem tất cả các việc tấu lên? Không được che giấu làm trái, làm lỡ việc nước. Mong rằng cái tội phản nghịch phải trị, phép tắc chầu cống không bỏ, Man Di được yên, biên giới được vững, mà cái lễ của Trung Quốc được nêu lên vậy." Vua dụ nói: "Tạm hoãn đi sứ, về các việc của nước ấy thì bộ ngươi hãy họp cùng bộ Binh bàn kế rồi tấu lên, chớ xem là không trọng yếu."

    時賊黨武嚴威、武文淵、武子陵等避 �出逃,犯我邊疆。八寨長官司土官 � ��官瓏徹、教化三部長官司土舍張 、 通把、李者來、白俊等與之交通,引 �侵掠。瓏徹後又因事被賊拘執。雲 � ��兵沐紹勛奏稱:「瓏徹乃我中國 官 ,豈可置之不究?設欲舉兵進討,而 �嚴威係是外國亡命,避居而來之地 � ��難攻伐。恐徒費兵糧,卒難成功 及 欲將張澤據法拿問,但各酋見與武嚴 �等交通,誠恐持之太急,別懷異謀 � ��成大患,深為未便。除一面嚴行 近 一帶地方各整搠軍馬,協力防守,一 �選委能幹土流官員前去撫諭,務要 � ��挾取回任。」禮部尚書夏言疏曰 「 臣等會同兵部尚書張瓚等計議,我太 �高皇帝開國之初,陳氏首先納款。 � ��之祖訓,不許後人伐其國者,嘉 氏 之能輸誠效順,首先臣服之忠也。詎 �陳為賊▉所戕,遂絕其祀。天道好 � ��而賊利復滅季[B13P]之宗。幸而得國,傳之子孫。今乃廢 �不修,棄民不保。自正德十年,黎 � ��差陪臣阮仲逵進貢之後,迄今二 一 年,朝貢之使不至,廢棄正朔,罔秉 �節。今據兩廣守臣所奏,則黎忄惠 � ��▉皆非黎▉周應立之嫡。莫登庸 陳 ▉、陳▉、阮時雍、杜溫潤、鄭綏等 �屬篡逆之臣。《春秋》大義,亂臣 � ��人得而誅。矧聖天子在上繼天立 , 君主華夷,而該國負固作逆,久不來 �。所據彼國事情,罪狀顯著,無逃 � ��。乞敕錦衣衛選擇指揮千百戶內 素 有膽氣謀略言語便利通達事機者二員 �先領敕書一道,前往廣西地方,著 � ��巡等官,仍選彼處軍衛有司官員 等 能深曉夷情、熟知道路、強幹有謀者 �五員名,伴送敕使徑入安南境內, � ��彼國背叛朝廷,久不入貢緣由。 見 今篡主奪國罪人姓名,根究的實,作 �奏報。仍乞朝廷下令選將整兵,待 � ��發。再照:安南疆域,東起廣東 欽 州,迤西曆廣西之左江,至雲南之臨 �元江為界。合無一面敕鎮守兩廣徵 � ��軍總兵官安遠侯柳▉,會同巡撫 廣 都御史錢如京,一面乞敕鎮守雲南征 �將軍總兵官黔國公沐紹勛,會同巡 � ��南都御史胡訓、貴州都御史汪珊 即 便整搠漢土官軍,調度錢糧,嚴備待 �。再照:彼國逆臣構亂已非一人, � ��威舍彼就此,必非篡國之賊,抑 不 忍視王受禍,不肯甘心從逆,亦未可 �。合無乞敕錦衣衛另選如前能幹官 � ��,齎領敕書一道前往雲南,體勘 嚴 威事情。責令鎮巡等官差本處的當人 �前往八寨長官司等處地方及直抵武 � ��營內,密諭朝廷以安南久不朝貢 又 知國中逆臣篡主,方興問罪之師。若 �嚴威果因同列篡逆,避罪而逃,即 � ��諭禍福順逆,如能革面向化,歸 我 軍,往徵彼國,則向來擾亂邊疆羈執 �官諸所罪犯一切赦宥。如瓏徹被拘 � ��,即令與武嚴威解釋宿怨,協心 徵 ,其瓏徹交通之罪亦一體開赦。但彼 �見今作亂事情,許武嚴威等備細開 � ��及其歸附實情,作急奏報,以憑 敕 調遣委用。如其不服,則當置之度外 �俟王師至日,一並誅剿。但興師伐 � ��命將討罪,事體重大。合無恭請 斷 ,敕下兵部,會集在廷文武多官從長 �議。慎擇大將,遴選偏裨,簡設總 � ��餉文臣,更置地方有司官員,調 諸 路兵馬所在儲峙芻糧。一一區畫停當 �上請定奪施行。」上詔:「安南國 � ��詔書不諭而返,有傷體面。又久 入 貢,非叛而何?兩處差官都依擬著實 �明奏報,便寫敕與他去,興師備討 � ��兵部,便會同議奏。」
    Bấy quân giặc là bọn Võ Nghiêm Uy-Võ Văn Uyên-Võ Tử Lăng tránh tội trốn ra, phạm vào biên giới nước ta. Trưởng quan thổ ti quan phó trưởng quan Bát Trại là Lung Triệt, Trưởng quan ti thổ xá của ba bộ Giáo Hóa là bọn Trương Trạch-Thông Bả-Lí Giả Lai-Bạch Tuấn qua lại với chúng, dẫn chúng đến xâm lược. Sau đó Lung Triệt lại nhân có việc mà bị giặc bắt giữ. Tổng binh Vân Nam là Mộc Thiệu Huân tấu rằng: "Lung Triệt là quan chức của Trung Quốc ta, há lại để yên mà không tra xét? Thần muốn phát binh đi đánh, nhưng Võ Nghiêm Uy vốn là kẻ trốn tội nước ngoài, tránh náu qua lại ở đất này, thế khó đánh dẹp được, sợ chỉ tốn binh lương, rút cuộc khó nên công. Lại muốn bắt Trương Trạch theo phép tra hỏi, nhưng nay các tù trưởng qua lại với bọn Võ Nghiêm Uy, lại sợ bắt giữ chúng gấp quá thì chúng mang chí khác, gây nên họa lớn, thật là không tiện. Nên một mặt giới nghiêm chỉnh đốn quân mã một dải các xứ gần đấy, hợp sức phòng giữ, một mặt chọn dùng những quan lại tài năng bản địa đi đến vỗ về, đòi cho Lung Triệt bị bắt quay về." Lễ bộ thượng thư là Hạ Ngôn dâng sớ nói: "Bọn thần họp cùng bọn Binh bộ thượng thư là Trương Toản bàn kế cho rằng: Thái Tổ Cao Hoàng Đế ta từ thủa mới mở nước thấy họ Trần đến cống nạp trước, cho nên ghi vào 'Tổ huấn' là không cho người đời sau đánh nước ấy, lại khen họ Trần có lòng kính thuận, là lòng trung thần phục đầu tiên. Không ngờ họ Trần bị giặc giết, dứt mất ngôi quý, nhưng đạo trời sâu xa, do đó giặc (Lê) Lợi lại giết dòng dõi Quý Li, may có được nước, truyền cho con cháu. Nay lại bỏ chức không sửa, vứt dân không giữ, từ năm Chính Đức thứ mười khi Lê Chửu sai bồi thần là Nguyễn Trọng Đạt sang cống về sau đến nay là hai mươi mốt năm mà không có sứ giả sang cống, vứt bỏ chính sóc, quên mất lễ tiết. Nay theo quan trấn thủ Lưỡng Quảng tấu về thì Lê Huệ, Lê Khoáng đều không phải là dòng con cả đáng được lập của Lê Chửu. Còn bọn Mạc Đăng Dung-Trần Cảo-Trần Bỉnh-Nguyễn Thì Ung-Đỗ Ôn Nhuận-Trịnh Tuy đều là bầy tôi phản nghịch. Xét theo nghĩa lớn kinh Xuân thu, với bọn loạn thần tặc tử thì mọi người bắt được thì giết. Huống chí thiên tử thánh thượng ở ngôi cao thay trời, coi trị Hoa-Di, mà nước ấy cậy hiểm loạn phản, nhiều năm không đến châu. Xét các sự tình của nước ấy, tội trạng rõ ràng, khó tránh trời phạt. Xin sai Cẩm y vệ chọn lấy hai viên quan vốn có gan dạ mưu lược nói năng nhanh nhẹn thông hiểu sự cơ trong bọn quan Chỉ huy thiên bách hộ lĩnh một tờ chếu thư đi đến các xứ tỉnh Lưỡng Quảng trước tiên để đôn đốc các quan Trấn tuần, lại chọn ba-năm viên quan lại hiểu sâu sự tình nước ấy-biết rõ đường đi-cứng cỏi có mưu lược trong bọn quân vệ xứ ấy, cùng mang chiếu thư đi sứ đến trong nước An Nam, tra hỏi nguyên do việc nước ấy phản nghịch triều đình-lâu năm không vào cống, cùng hỏi họ tên kẻ vó tội giết vua cướp ngôi ngày nay, tìm hiểu kĩ càng, rồi nhanh tấu báo. Lại xin triều đình hạ lệnh chọn tướng sắm binh, đợi tin báo thì phát. Lại xét đất đai An Nam phía đông đến Khâm châu tỉnh Quảng Đông, phía tây qua sông Tả tỉnh Quảng Tây đến sông Nguyên phủ Lâm An tỉnh Vân Nam làm giới hạn, sao không một mặt sai Trấn thủ Lưỡng Quảng-Chinh Man tướng quân-Tổng binh quan-An Viễn Hầu là Liễu Tuần họp cùng Tuần phủ Lưỡng Quảng-Đô ngự sử là Tiền Như Kinh một mặt xin sai Trấn thủ Vân Nam-Chinh nam tướng quân-Tổng binh quan-Kiềm Quốc Công là Mộc Thiệu Huân họp cùng Tuần phủ Vân Nam-Đô ngự sử là Hồ Huân, Quý Châu đô ngự sử là Uông San phải nhanh chỉnh đốn quan quân Hán-Thổ, điều động tiền lương, giới nghiêm đợi lệnh? Lại xét nghịch thần làm loạn nước ấy vốn không chỉ có một người, Võ Nghiêm Uy bỏ nước ấy đến nước ta, chắc không phải là quân giặc cướp ngôi, có lẽ không nỡ nhìn vua bị họa, không chịu cam lòng theo giặc, cũng chưa biết được, sao không mệnh sai Cẩm y vệ chọn riêng hai viên quan tài năng mang theo một tờ chiếu thư đi đường đến Vân Nam tra hỏi sự tình Võ Nghiêm Uy? Ra lệnh bọn quan Trấn tuần sai quan lại bản bộ đến trong các xứ của bọn trưởng quan ti Bát Trại và đi thẳng vào doanh của Võ Nghiêm Uy, dụ kín là triều đình vì An Nam lâu năm không đến cống, lại biết trong nước có nghịch thần cướp ngôi, đang dấy binh hỏi tội, nếu Võ Nghiêm Uy đúng là cùng phe với bọn phản nghịch tránh tội mà trốn đến thì liền dụ rõ họa phúc nghịch thuận, nếu biết thay lòng theo nghĩa, về dựa quân ta đi đánh nước ấy thì tha cho tội qua lại gây nhiễu bắt giữ thổ quan biên giới, nếu Lung Triệt bị bắt ở đấy thì sai phải cởi bỏ oán thù với Võ Nghiêm Uy, cùng lòng theo đi đánh, cũng cùng lúc tha cho tội qua lại của Lung Triệt. Lại nước ấy nay đang có việc làm loạn, cho bọn Võ Nghiêm Uy được kể rõ sự tình, nếu chúng thực lòng theo về thì nhanh chóng tấu báo để cậy vào đó mà hạ lệnh điều dụng. Nếu chúng không phục thì nên đặt để ở ngoài, đợi ngày đại quân đến thì đánh diệt một thể. Nhưng dấy binh đánh xa, sai tướng phạt kẻ có tội là công việc to lớn. Sao không gọi họp triều đỉnh, hạ lệnh cho bộ Binh tụ tập các quan văn võ triều đình bàn kế? Cẩn thận chọn đại tướng, lựa lấy tướng giỏi, kén dùng văn thần đôn đốc lương hướng, lại sai quan lại các xứ liên quan cất chứa thương thảo cho binh mã các lộ. Phải cùng nhau trù hoạch đúng đắn. Dâng lên vua định đoạt thi hành." Vua nói: "Chiếu thư trước chưa đến dụ đến nước An Nam mà quay về, có làm tổn hại oai nước. Lại lâu năm không vào cống, không phản là gì? Hai lần sai quan lại đến thăm dò xét hỏi rõ ràng rồi tấu về, lại làm chiếu thư khác sang dụ cho nước ấy, việc dấy binh sắp đánh phải giao cho bộ Binh, nhân đó cùng nghị bàn."

    ...

  9. #9
    Ngày tham gia
    Aug 2015
    Bài viết
    0
    Thù vực chu tư lục - Nam Man - An Nam (Minh - Nghiêm Tòng Giản soạn)


    按嘉靖初,田州岑猛叛。兩廣總督姚 �討鴆殺之。謂岑氏可遂滅,疏請設 � ��治田州。而盧蘇、王受諸孽輒通 南 。流言搖惑滇、嶺間,姚鏌被論落職 �桂萼初向用,薦起新建伯王守仁總 � ��廣。守仁至嶺南,始知流官不可 。 請復官猛子邦相為田州判官。盧蘇亦 �上巡檢羈縻之。萼議禮致位卿輔, � ��奇功,乃陰以意寓書授守仁使密 安 南要領。守仁不答,萼遂恚憾。會守 �卒,竟中傷革世爵及恤典雲。
    Xét: Đầu năm Gia Tĩnh có người Điền Châu là Sầm Mãnh làm phản, Tổng đốc Lưỡng Quảng là Diêu Mạc đi đánh dùng thuốc độc giết hắn, bảo là có thể diệt được họ Sầm, dâng sớ xin đặt lưu quan trị Điền Châu. Lại có giặc là bọn Lô Tô-Vương Thụ qua lại với người Giao Nam (An Nam), nói đồn xáo động miền Điền-Lĩnh. Diêu Mạc bị hặc mất chức. Quế Ngạc bắt đầu được dùng, tiến cử Tân Kiến Bá là Vương Thủ Nhân làm Tổng đốc Lưỡng Quảng. Thủ Nhân đến miền Lĩnh Nam, bèn biết không nên đặt lưu quan, xin đặt lại con của Mãnh là Bang Tướng làm Phán quan Điền Châu. Lô Tô cũng được cho làm Tuần kiểm để ràng buộc lỏng lẻo hắn. Ngạc được tăng chức đến ngôi Khanh phụ, muốn lập công lớn, bèn lén gửi thư cho Thủ Nhân sai ngầm dò xét những việc trọng yếu của người An Nam. Thủ Nhân không đáp, Ngạc lấy làm tiếc giận. Gặp lúc Thủ Nhân chết, cuối cùng cách trừ chức tước cùng đồ truy tặng.

    上既敕錦衣衛官往察安南,又遣禮部 �書黃綰、學士張治使安南(時車駕 � ��天,綰、治又復止)。都齋為賊 害 ,登庸居此為方瀛外援。而以九公府 �都齋之衛,又僭頒大誥五十九條於 � ��(方瀛僭號,改元大正)。是歲 椅 死於清華(椅,某之子,思誠之曾孫 �。初瑩偽封為沱江王,育為己子。 � ��,偽呼本生父為哲宗,僭號六年 改 元光治。彼逐,以憂死。或曰登庸襲 �以歸,鴆殺之。偽呼恭皇帝,黎氏 � ��世,立一百十年)。故臣立其子 ( 偽改元元和)。檉偽名寧。遣鄭惟忄 �充使,泛海來京奏登庸僭立之罪。 � ��疑其詐,詰以此疏何人所作,誰 寫 進。又詰其何不赴經過衙門掛號。鄭 �忄▉申報曰:「本國世子及諸頭目 � ��共議,謂本國危亂如此,遠聞中 有 聖明之主,忠良之輔,必不棄我。我 �大困,欲赴天朝奏訴,而陸行之路 � ��得通。欲作水船過海,又不諳水 。 反覆思惟,罔知所處。幸見廣東商船 �海到於玉山縣雲濟社海,世孫乃命 � ��目文武官等議論,作急差人寄與 船 載去。諸頭目都不敢行,惟鄭惟忄▉ �則恨登庸逐君篡國,一則恨登庸殺 � ��▉親母之仇,誓不共載天。且又 食 君之錄,死君之難。事不辭難,臣之 �也。即奉命而行。所與共事朱頭者 � ��父朱鹽行至南寧,不得前進,再 病 死。頭欲繼成父事,乃願行爾。本國 �在海邊,知海行之事,死生難定。 � ��乃作二本,封在二筒,並二批差 忄 ▉、朱頭各帶一人一筒,分行二船。 �或一人死一人生,亦得信通天朝。 � ��與諸頭目耆人焚香祝天,國祚存 係 在惟忄▉等一去。惟忄▉自家而出, �國之人皆諭其十死一生,蓋海外浮 � ��一死事也;如到廣東不赴官府衙 掛 號,即路上盤詰捉獲,則外夷過海越 �,是一死事也;若赴見官府衙門, � ��不許前往,再送回本國,逆徒接 而 殺之,又一死事也;或官府衙門恨其 �度關津,前殺後奏,朝廷安知其是 � ��緣某事,空死道路,亦一死事也 且 共論謂天朝教化風俗,本原教化者, �以教天下之人事君盡忠,事親盡孝 � ��憂道路艱難,死生是命,如到天 , 必無死理。乃作間道潛行之計。自過 �嶺去處,猶恐其泄知,牽延歲月, � ��俱盡,飢寒困苦,未知死生如何 今 幸已到京,得見天日,始有生理,竊 �惟忄▉承本國世孫差來之事,不是 � ��。路途亦不是近便路途。苟非為 為 君安敢到此乎!伏望推往事足以驗當 �,且如申包胥已不知楚國子孫何在 � ��能自身走秦告急,請兵以復楚祚 張 良則韓國已滅,猶能自身出家財購求 �士,要擊秦皇,以為韓報仇;豫讓 � ��伯已死,猶能自身致死,變名吞 , 途廁伏橋,欲殺襄子以報智氏。況今 �惟忄▉猶有本國世孫差來,豈不捐 � ��命而行。此乃一國大事,非鄭惟 ▉ 自家私事,願審情憐憫之。其如作本 �本之事,則各有司存,非鄭惟忄▉ � ��。本國舊規翰林起稿,東閣撰定 遞 入國王看過,送下中書監書寫。再遞 �,惟有國王與尚寶司內官守印人用 � ��司禮監房吏官封定,叫差人來國 面 前吩咐,惟知齎捧而行,凱敢問其何 �作本何人寫本,與其中間事體如何 � ��國家之大小不同,君臣之禮法則 。 如太陽下臨萬物,安得仰視乎!」廷 �猶以黎寧所奏未審是的,命兩廣制 � ��勘。乃徼臨安衛指揮趙光祖移文 國 查報。
    Vua đã sai quan Cẩm y vệ đến xét việc An Nam, lại sai Lễ bộ thượng thư là Hoàng Oản, Học sĩ là Trương Trị đi sứ đến An Nam. Bấy giờ xe quan đến phủ Thừa Thiên, Oản-Trị lại dừng lại. Phủ Đô Trai là chỗ yếu hại của giặc, Đăng Dung ở đấy làm ngoại viện cho Phương Doanh. Lại lấy phủ Cửu Công làm phiên vệ của phủ Đô Trai, lại tiếm ban đại cáo có năm mươi chín điều ở trong nước. Phương Doanh tiếm hiệu, đổi niên hiệu là Đại Chính. Năm đó Lê Y chết ở đạo Thanh Hoa. Y là con của Mô, cháu mấy đời của Tư Thành. Lúc đầu được Oánh phong làm Đà Giang Vương, nuôi làm con mình. Y lập, ngụy ban thụy cha ruột của mình làm Triết Tông, tiếm hiệu sáu năm, đổi niên hiệu là Quang Thiệu. Sau bị đuổi, lo buồn mà chết. Có kẻ nói Đăng Dung đánh úp bắt được Y đem về, dùng thuốc độc giết đi, ngụy thụy là Cung Hoàng Đế. Họ Lê truyền được mười đời, giữ ngôi một trăm mười năm. Bầy tôi của của Y lập con Y là Sanh. Đổi niên hiệu là Nguyên Hòa. Sanh ngụy danh là Ninh, sai bọn Trịnh Duy Liêu đi sứ, vượt biển đến kinh dâng sớ kể tội soán ngôi của Đăng Dung. Bộ Lễ ngờ việc ấy là giả, hỏi sớ ấy do người nào làm, ai sao chép dâng lên. Lại hỏi sao không đi qua vệ môn mà ghi tên. Trịnh Duy Liêu tự kể rằng: "Thế tử nước thần cùng các đầu mục kì lão cùng bàn nói rằng: Nước ta nguy loạn như thế, xa nghe Trung Quốc có vua thánh minh được bầy tôi trung lương giúp sức, tất không bỏ ta. Nước ta nguy khốn, muốn đến thiên triều tấu kể tội giặc, nhưng đi đường bộ lại không thông, muốn làm thuyền đi vượt biển lại không quen đường thủy. Nghĩ đi suy lại, không biết làm sao. May gặp thuyền buôn Quảng Đông vượt biển đến ở bờ biển xã Vân Tế huyện Ngọc Sơn, thế tôn bèn sai các đầu mục quan lại văn võ bàn nghị, gấp gáp sai người nhờ cùng thuyền buôn chở đi, các đầu mục đều không dám đi, riêng Trịnh Duy Liêu một là giận việc Đăng Dung đuổi vua cướp ngôi, một là giận mối thù Đăng Dung giết mẹ mình, thề không ở cùng vòm trời. Vả lại nghĩ rằng đã ăn lộc của vua thì liều chết cứu nạn của vua, việc ấy chẳng nên từ chối khó khăn, đấy là chức phận của bầy tôi vậy. Liền vâng mệnh đi ngay. Người cùng đi làm việc là Chu Đầu, cha hắn là Chu Diêm đi đến Nam Ninh nhưng không qua được, bèn về thì bệnh chết. Đầu muốn làm tròn việc của cha mới muốn đi theo. Nước thần ở tại bờ biển, biết rằng việc đi biển khó biết trước được sống chết, do đó thế tôn bèn làm hai tờ sớ bọc trong hai cái ống, cùng chia hai sai Duy Liêu-Chu Đầu đều mang mỗi người một ống, chia đi trên hai con thuyền, phòng việc một người chết thì một người còn sống, cũng làm tin cho thiên triều. Thế tôn cùng các đầu mục kì lão đốt nhanh xin trời, vận nước còn hay mất là do ở một chuyến đi của bọn Duy Liêu. Duy Liêu từ nhà đi ra, người cả nước đều nói chuyến này là mười chết một sống, là vì trôi nổi ngoài biển là một việc chết vậy. Nếu đến Quảng Đông không vào ghi tên ở quan phủ môn vệ thì nhỡ trên đường bị xét hỏi đòi bắt, vì cho là người ngoài vượt biển qua ải, là một việc chết. Nếu đến gặp quan phủ vệ môn thì nhỡ không cho đi lên nữa, bắt quay về nước mình, nếu bị bọn phản nghịch bắt được thì giết đi, lại là một việc chết vậy. Lại nữa quan phủ vệ môn ghét việc vượt qua cửa ải, được giết trước tấu sau, triều đình sao biết các nguyên do sự tình của bọn thần, chết oan trên đường, cũng là một việc chết. Vả lại bọn thần cùng bàn nhau bảo là thiên triều ban giáo hóa phong tục, giáo hóa hóa vốn là giúp người trong thiên hạ được thờ vua dốc hết lòng trung, thờ cha mẹ dốc hết lòng hiếu. Biết là đường đi khó khăn, nhưng sống chết là do mệnh trời, nếu đến được thiên triều thì chẳng có lí gì chết. Bèn bày kế đi lẻn theo đường tắt, từ khi qua dãy Mai Lĩnh vẫn sợ bị tiết lộ, ngày tháng dây dưa, lòng vòng đi lại, đói rét khốn khổ, chưa biết sống chết ra sao. Nay may đã đến kinh, được gặp Mặt Trời, mới có cơ sống lại vậy. Trộm nghĩ Duy Liêu vâng mệnh thế tôn nước thần sai đi là không phải là việc nhỏ, đường đi cũng không phải là đường đi gần tiện. Nếu không vì nước vì vua thì sao dám đến đây! Cúi nghĩ đến những việc ngày xưa để làm gương cho đời nay, đấy là Thân Bao Tư đã không biết con cháu vua nước Sở ở đâu còn biết tự mình sang nước Tần cáo nạn xin binh để dựng lại ngôi vua nước Sở; có Trương Lương vì nước Hàn đã mất còn biết tự mình bỏ tiền tài đi tìm cầu lực sĩ đòi đâm vua Tần (Thủy Hoàng), báo thù cho nước Hàn; có Dự Nhượng vì Trí Bá đã chết còn biết tự mình liều chết, đổi tên nuốt than, náu ở bên cầu muốn giết Tương Tử để báo đền cho họ Trí. Huống chi nay Trịnh Duy Liêu được thế tôn nước thần sai đến, há chẳng dốc thân vâng mệnh mà đi sao? Đấy là việc lớn của một nước, chẳng phải là việc riêng của một nhà Trịnh Duy Liêu, cúi mong xét rõ sự tình thương xót việc này. Còn như việc ai sao chép tờ sớ thì đều có giữ lại, không phải là chức phận của Duy Liêu. Phép cũ của nước thần là do viện Hàm lâm làm nháp, viện Đông các soạn định, gửi qua nhà vua xem qua rồi truyền xuống cho Trung thư giám sao chép, lại gửi vào cho riêng nhà vua cùng quan Thượng bảo ti đóng dấu chuyên dùng, rồi quan Ti lễ giám bọc lại, gọi sai người đến đọc lại trước mặt nhà vua, lúc ấy mới được cầm lấy mà đi, thần há dám hỏi người nào soạn và người nào chép lại, há biết các việc trong sớ ấy chép như thế nào? Các việc lớn nhỏ của nhà nước không giống nhau, nhưng lễ pháp của vua tôi là cùng một mối, như Mặt Trời chiếu sáng muôn vậy, sao dám ngước nhìn thẳng lên đây!" Triều đình bàn nghị cho là tớ sớ mà Lê Ninh gửi chưa xét được đúng sai, bèn lệnh quan lại Lưỡng Quảng phải ra ngoài khảo xét qua. Lại truyền hịch cho Chỉ huy vệ Lâm An là Triệu Quang Tổ gửi thư đến nước ấy xét hỏi.

  10. #10
    Ngày tham gia
    Aug 2015
    Bài viết
    5
    Thù vực chu tư lục - Nam Man - An Nam (Minh - Nghiêm Tòng Giản soạn)


    安南總兵使慶陽侯武文淵等申報曰: �今嘉靖十六年二月二十八日,武文 � ��見奉天朝委官趙大官遞下公文二 , 查勘安南國事由。仍明示武文淵等以 �福之理,傾誠向化之方,文淵不勝 � ��,欣幸之至。蓋惟天朝皇帝爺爺 下 尊居五位,正臨萬邦,體乎天地之心 �正此綱常之道,將以勸善懲惡,故 � ��大官有是行也。而文淵等雖鄙俚 敢 不悉心以陳答之乎!然文淵等慮夫本 �緣被莫登庸僭奪位號,{穴浸}成亂階 � �遂失事大之禮。彼莫登庸者,海濱 � ��,拋網之徒。其祖父並以捕魚而 莫 登庸等,故前國王黎啁錄而用之。國 �黎啁不幸即世。本國頭目共推立黎 � ��孫黎椅為主,年號曰光紹。以統 事 ,欲復修藩貢如例。豈意莫登庸等潛 �不軌,別立私黨,放逐光紹奔播在 � ��既而鴆殺之,國統遂亂。彼又陽 光 紹弟黎椿為主,以安眾心。然權柄則 �於莫登庸之手,政令則出於莫登庸 � ��。才得五年而又殺之。並及王之 , 皆暴之於館外,乃篡其位,號曰明德 �居得三年,兄弟相爭,彼又殺其弟 � ��,而偽傳與子莫登瀛,號位大正 凡 八年於茲矣。自退海陽古齋處,莫登 �則居龍編城焉。抑知逆臣莫登庸父 � ��國奪位,害主虐民,情節如此。 以 本國忠義之士,則有頭目伐閱如鄭惟 �等,共推戴光紹之子莫檉以攝國政 � ��於清化路,鄭▉、鄭蟯據於太源 阮 金等據於義安,阮仁蓮等據於廣西, �數者皆義存故主,志勵報仇。各擁 � ��,割據土宇,以圖濟國難。思殄 人 之惡,免乖天理之常,屢至安南國。 �二十一年誠失藩臣之禮,職此之故 � ��若夫黎忄惠、黎廣者,乃逆臣莫 庸 畏其罪戾,詐冒假名以求售其奸計。 �黎氏子孫,無此二者姓名明矣。至 � ��末山海道里,一一著在於天朝版 之 中。苟文淵等不具言,則大官亦已知 �,然武文淵等切見諒山石龍等道少 � ��坦,其餘各道並是崎嶇者焉。今 文 淵慮夫祖父迭荷國恩,兄第席承家蔭 �念國仇安可共戴,誓逆賊難與俱生 � ��瀛、庸父子之奸浮於莽惡,而難 人 民之苦殆勝秦苛,故臣虜之手不低, �主之心忍忽。為此武文淵兄弟等, � ��國王命出領宣光路地方,深有望 朝 德義,恭惟皇帝爺爺陛下德廣亨屯, �弘拯濟。奮周後伐罪弔民主舉,嚴 � ��弒君篡位之誅,正名分之乖違, 生 靈之荼毒,使內寧外撫。遐邇共仰於 �威,而大畏小懷,蠻貊用沾乎聲教 � ��此具狀謹陳,伏蒙照鑒。」Bọn Tổng binh sứ Khánh Dương Hầu nước An Nam là Võ Văn Uyên tấu báo rằng: "Nay là năm Gia Tĩnh thứ mười sáu, tháng hai, ngày hai mươi tám, bọn Võ Văn Uyên nhận được hai tờ thư thiên triều sai Triệu đại quan gửi xuống tra xét các việc An Nam, đã tỏ rõ cái gốc họa phục của bọn Võ Văn Uyên, bày cách nghiêng mình theo lễ hóa, Văn Uyên này không khỏi vui mừng, thật là may mắn lắm. Cúi nghĩ hoàng đế da da bệ hạ của thiên triều ở ngôi cao vời, trông coi vạn nước, đứng ở giữa trời đất, giữ lấy đạo lí cương thường để làm việc khuyến thiện trừ ác, cho nên sai Triệu đại quan (Triệu Quang Tổ) làm việc ấy. Nhưng bọn Văn Uyên dù quê mùa nhưng há không dám dốc lòng bày tỏ việc này sao! Bọn Văn Uyên lo toan việc nước này bị Mạc Đăng Dung soán đoạt ngôi hiệu, gây nên loạn họa, rút cuộc làm mất lễ lớn. Mạc Đăng Dung kia vốn là kẻ ở miền bờ biển, là bọn loạn pháp, tổ tiên hắn đều làm nghề đánh cá mà sinh ra bọn Đăng Dung, vua nước này thời trước là Lê Chửu chọn mà dùng hắn, nhưng vua nước này là Lê Chửu không may lìa đời, bọn đầu mục nước này cùng tôn lập con cháu họ Lê là Lê Y làm vua, đổi hiệu là Quang Thiệu để nắm việc nước, muốn sửa chức cống như trước. Không ngờ bọn Mạc Đăng Dung ngầm mưu việc không hay, sắp đặt phe đảng riêng, xua đuổi vua Quang Thiệu chạy ra ở ngoài, rồi lại dùng thuốc độc mà giết đo, vận nước bèn loạn. Hắn lại ngụy lập em của vua Quang Thiệu là Lê Xuân làm vua để yên lòng dân chúng. Nhưng quyền bính lại rơi về tay của Mạc Đăng Dung, chính lệnh cũng xuất từ miệng của Đăng Dung. Mới được năm năm thì giết vua cùng mẹ của vua, đều phơi thây ở ngoài quán, bèn soán ngôi vua, đổi hiệu là Minh Đức. Vừa được ba năm thì anh em tranh nhau, hắn lại giết em mình là Mạc Quyết, rồi ngụy truyền ngôi cho con là Mạc Đăng Doanh, đổi hiệu là Đại Chính, đến nay là tám năm. Lại từ lui về ở làng Cổ Trai xứ Hải Dương, còn Mạc Đăng Doanh lại giữ ở thành Long Biên (Thăng Long). Cúi nghĩ nghịch thần là cha con Mạc Đăng Dung cướp nước soán ngôi, giết vua loạn dân, làm bừa như thế. Do đó những kẻ sĩ trung nghĩa của nước này thì có đầu mục công lao như bọn Trịnh Duy Tuấn cùng tôn lập con của vua Quang Thiệu là Mạc Sanh để nắm việc nước, giữ ở xứ Thanh Hóa. Bấy giờ có bọn Trịnh Ngung-Trịnh Nhiêu giữ ở xứ Thái Nguyên, bọn Nguyễn Kim giữ ở xứ Nghệ An, bọn Nguyễn Nhân Liên giữ ở xứ Quảng Tây, những bọn ấy đều tỏ nghĩa giúp vua cũ, có chí báo thù, đều dấy bộ chúng, cắt giữ đất đai để mưu dẹp nạn nước, mừu trừ cái ác của kẻ thù, làm lẽ thường của đạo trời thường đạt đến nước An Nam. Hai mươi mốt năm trước thật là làm mất lễ của phiên thần là vì nguyên nhân ấy. Còn như bọn Lê Huệ-Lê Khoáng là nghịch thần Mạc Đăng Dung sợ bị phạt tội, trá xưng tên giả để che đậy kế gian của mình, vậy thì con cháu họ Lê không có hai tên hai người ấy là rõ rồi. Còn như đường đi sông núi trước sau đều cùng ghi rõ ở trong bản đồ thiên triều, nếu bọn Văn Uyên không nói hết thì Triệu đại quan cũng đã biết rồi, nhưng bọn Võ Văn Uyên xét kĩ các đường Thạch Long xứ Lạng Sơn có vẻ bằng phẳng, còn các đường khác đều đường gập ghềnh. Nay bọn Võ Văn Uyên nghĩ tổ tiên mình được nhờ ơn nước, anh em được hưởng phúc ấm để lại, nghĩ rằng mối thù nước há cùng ở cùng vòm trời, thề rằng không cùng sống với giặc phản, giận cha con Dung-Doanh làm việc gian ác và lầm lỗi mà làm cho người dân nước này khổ sở hơn cả nhà Tần bạo, làm cho tay bầy tôi không rụt, chí giúp vua lơ lờ. Do đó bọn anh em Võ Văn Uyên vâng mệnh vua nước này ra giữ các xứ đạo Tuyên Quang, rất có ý trông mong đức nghĩa của thiên triều, kính mong hoàng đế da da bệ hạ đức rộng thuấn nhuần mở lòng cứu giúp, đứng lên chủ việc dấy binh điếu dân phạt tội, trị nghiêm lỗi của kẻ giết vua soán ngôi, sửa lại cái thuận nghịch của danh phận, chữa cái nọc độc của sinh linh, khiến cho trong ổn ngoài yên. Gần xa cùng trông vào oai đức, lớn sợ nhỏ mong, người Man-Mạch được thấm lễ giáo. Do đó kính cẩn tấu lên, cúi mong xét rõ."

    六月初二日,臨安守備王時中捉獲安 �探事總兵王明哲、進士阮景等二十 � ��王明哲亦稱願引大兵馬為嚮導, 綏 阜州至蓮花灘達歸化府,又自歸化至 �洮府達東都城,備陳水陸進程及其 � ��之處。我閫帥未之信也。先是( 二 年間)登庸攻清華,檉奔廣南,逃占 �界。音問不通,故臣立其弟某以拒 � ��(偽改元光照)。既而(十五年 廉 知檉所在,復偕討賊。將軍偽福興侯 �悅等迎檉歸清華。是年,廷議安南 � ��,奏請問其罪。上命咸寧侯仇鸞 督 軍務,兵部尚書毛伯溫參贊軍務,往 �之。改提督兩廣軍務兵部侍郎潘旦 � ��南京部事,而以巡撫山東蔡經代 。 先是旦疏於朝,謂「莫氏固奸雄之魁 �然黎賊亦叛逆之派。律以中國之法 � ��非所宜。假天朝名號為之主者, 二 氏分爭,兵甲小息,彼既未定,我誰 �從。」蓋其意欲靜以觀變也。毛伯 � ��其梗己,故奏易焉。尋敕兩廣, 南 調集兵糧。蔡經奏水陸進兵,其路有 �。姑以三十萬人為率,以一年為期 � ��用糧餉已該一百六十二萬石,而 舟 買馬犒勞器械諸費,大約用銀七十三 �餘兩,未易辨也。
    Ngày mồng hai tháng sáu (năm Gia Tĩnh thứ mười lăm), quan thủ bị Lâm An là Vương Thời Trung lùng bắt được hai chục kẻ do thám người An Nam là bọn Tổng binh là Vương Minh Triết, Tiến sĩ là Nguyễn Cảnh. Vương Minh Triết cũng nói muốn làm dẫn đường đưa đại quân ta vào, đi từ châu Tuy Phụ đến bến Liên Hoa phủ Quy Hóa, lại từ phủ Quy Hóa đến phủ Lâm Thao vào thành Đông Đô (Thăng Long), kể rõ các nơi trấn thủ và lịch trình đường đi thủy-lục vào nước ấy. Tướng quân nước ta chưa tin việc ấy. Trước đây Khoảng năm (Gia Tĩnh) thứ mười hai. Đăng Dung đánh xứ Thanh Hoa, Sanh chạy vào xứ Quảng Nam, trốn ở nước Chiêm Thành, tin tức không thông, bầy tôi cũ lập con em Sanh là Mô để chống Đăng Dung. Đổi niên hiệu là Quang Chiếu. Thế rồi, Năm (Gia Tĩnh) thứ mười lăm. lại biết Sanh còn sống, rồi cùng đánh giặc, bọn tướng quân Phúc Hưng Hầu là Trịnh Duyệt đón Sanh về Thanh Hoa. Năm đó triều đình bàn nghị thấy người An Nam không cống, tấu xin hỏi tội ấy. Vua sai Hàm Ninh Hầu là Cừu Loan làm Tổng đốc quân vụ, Binh bộ thượng thư là Mao Bá Ôn làm Tham tán quân vụ, đến đánh tội ấy. Đổi Đề đốc Lưỡng Quảng quân vụ Binh bộ thị lang là Phan Đán làm Tá lí nam kinh bộ sự, lại lấy Tuần phủ Sơn Đông là Thái Kinh thay Đán. Trước đó Đán gửi sớ về triều bảo rằng: "Họ Mạc vốn là kẻ gian hùng đứng đầu, nhưng họ Lê cũng là bọn phản nghịch. Theo phép tắc của Trung Quốc đều không nên mượn danh hiệu thiên triều đê làm chủ việc ấy. Nay hai họ phân tranh, binh giáp không ngừng, nước ấy đã chưa yên, ta theo làm gì?" Có lẽ ý là muốn đứng yên xem sự biến. Mao Bá Ôn lo Đán ngăn việc mình, cho nên tấu đổi chức Đán. Rồi vua hạ lệnh Lưỡng Quảng-Vân Nam điều động binh lương. Thái Kinh tấu rằng đường thủy-lục tiến quân chia làm sáu ngả, tạm dùng ba chục vạn quân trong khoảng một năm, hợp dùng lương thảo đã khoảng một trăm sau mươi hai vạn thạch, còn các chi phí tạo thuyền mua cỏ ngựa làm khí giới cũng tốn khoảng hơn bảy mươi ba vạn lạng bạc. Chưa dễ sắm được.

    ...

Quyền viết bài

  • Bạn Không thể gửi Chủ đề mới
  • Bạn Không thể Gửi trả lời
  • Bạn Không thể Gửi file đính kèm
  • Bạn Không thể Sửa bài viết của mình
  •