Trang 2 của 2 Đầu tiênĐầu tiên 12
Kết quả 11 đến 12 của 12
  1. #11
    Ngày tham gia
    Dec 2015
    Bài viết
    3
    蜀书二
    刘先主传
    Thục thư quyển nhị
    Lưu Tiên chủ truyện.

    先主姓刘,讳备,字玄德,涿郡涿县 �,汉景帝子中山靖王胜之后也。胜 � ��,元狩六年封涿县陆城亭侯。坐 金 失侯,因家焉。
    Tiên Chủ họ Lưu, huý Bị, tự là Huyền Đức, người ở Trác huyện thuộc Trác quận, vốn là dòng dõi Trung sơn Tĩnh vương Thắng là con của Hán Cảnh Đế. Con Thắng là Trinh, năm Nguyên Thú(1) thứ sáu được phong làm Lục thành Đình hầu ở Trác huyện. Một lần dâng rượu tế, bởi vàng sắc xấu nên bị mất tước hầu(2).

    典略曰:备本临邑侯枝属也。
    Điển lược chép: Lưu Bị vốn là dòng dõi Lâm Ấp hầu.

    先主祖雄,父弘,世仕州郡。雄举孝 �,官至东郡范令。
    Tổ phụ(3) của Tiên Chủ là Hùng, cha là Hoằng nối đời làm quan ở châu quận. Hùng được cử làm Hiếu liêm, làm quan đến chức Lệnh ở huyện Phạm thuộc Đông Quận.

    先主少孤,与母贩履织席为业。
    Tiên Chủ mồ côi từ nhỏ, cùng với mẹ đan giầy dệt chiếu đem bán làm kế sinh nhai.

    舍东南角篱上有桑树生高五丈馀,遥 �见童童如小车盖,往来者皆怪此树 � ��,或谓当出贵人。
    Ở góc đông nam vườn nhà Tiên Chủ có cây dâu cao hơn năm trượng, xa trông thấy tán sum xuê như cái xe nhỏ, ai đi ngang đều cho là cái cây ấy quái lạ phi phàm, ngờ rằng nhà này sẽ sinh ra bậc quý nhân.

    汉晋春秋曰:涿人李定云:“此家必 �贵人。”
    Hán Tấn Xuân Thu chép: Lí Định, người Trác Quận, nói: "Nhà ấy tất sẽ sinh bậc quý nhân."

    先主少时,与宗中诸小兒於树下戏, �:“吾必当乘此羽葆盖车。”叔父 � ��谓曰:“汝勿妄语,灭吾门也! 年 十五,母使行学,与同宗刘德然、辽 �公孙瓚俱事故九江太守同郡卢植。 � ��父元起常资给先主,与德然等。 起 妻曰:“各自一家,何能常尔邪!” �曰:“吾宗中有此兒,非常人也。
    Thời Tiên Chủ còn nhỏ, cùng chơi đùa với lũ trẻ dưới gốc cây, nói: "Ta ắt hẳn có ngày phải ngồi lên chiếc xe có lọng thế này". Người chú nghiêm mặt bảo rằng: "Mày chớ có nói xằng, kẻo cả họ nhà ta bị diệt đó". Năm mười lăm tuổi, được mẹ gửi đi học, cùng với người đồng tông là Lưu Đức Nhiên, và Công-tôn Toản người Liêu Tây đều thờ cố Thái thú Cửu Giang người cùng quận là Lư Thực. Cha của Đức Nhiên là Nguyên Khởi thường chu cấp cho Tiên Chủ, cũng như bọn Đức Nhiên. Vợ của Nguyên Khởi hỏi: "Mỗi nhà mỗi cảnh, sao ta có thể mãi chu cấp cho nó!" Khởi đáp: "Đứa trẻ ấy có cùng họ với ta, thật là người phi thường vậy".

    而瓚深与先主相友。瓚年长,先主以 �事之。先主不甚乐读书,喜狗马、 � ��、美衣服。身长七尺五寸,垂手 膝 ,顾自见其耳。少语言,善下人,喜 �不形於色。好交结豪侠,年少争附 � ��
    Mà Toản với Tiên Chủ là bạn rất thân thiết. Toản nhiều tuổi hơn, nên Tiên Chủ coi như anh trai. Tiên Chủ rất không thích đọc sách, chỉ khoái chó ngựa, hát xướng, quần áo đẹp. Tiên Chủ người cao bảy thước năm tấc, tay dài quá gối, mắt nhìn được thấy tai. Lại ít nói, mừng giận không lộ ra mặt. Thích giao kết với kẻ hào kiệt, được nhiều người trẻ tuổi vây quanh.

    中山大商张世平、苏双等赀累千金, �马周旋於涿郡,见而异之,乃多与 � ��财。先主由是得用合徒众。
    Bọn đại thương nhân người Trung sơn là Trương Thế Bình-Tô Song gom được ngàn nén vàng, đi buôn ngựa ở khắp vùng Trác quận, thấy Tiên Chủ khác thường, bèn giúp cho Tiên Chủ rất nhiều kim ngân tài vật. Nhờ thế Tiên Chủ tập hợp một số quân lính.

    灵帝末,黄巾起,州郡各举义兵,先 �率其属从校尉邹靖讨黄巾贼有功, � ��喜尉。
    Cuối đời Linh đế, quân Khăn vàng nổi dậy, các châu quận đều cất nghĩa binh. Tiên Chủ dẫn bộ thuộc hạ theo quan Hiệu úy Trâu Tĩnh đánh dẹp giặc Khăn vàng có công, được thăng làm Uý(4) ở huyện An Hỉ.

    典略曰:平原刘子平知备有武勇,时 �纯反叛,青州被诏,遣从事将兵讨 � ��过平原,子平荐备於从事,遂与 随 ,遇贼於野,备中创阳死,贼去后, �人以车载之,得免。后以军功,为 � ��安喜尉。
    Điển lược chép: Người ở Bình nguyên là Lưu Tử Bình biết Lưu Bị là người mạnh bạo lại có uy, bấy giờ Trương Thuần làm loạn, Thanh Châu bị giáng chiếu chỉ phái quan Tòng sự đưa binh đánh dẹp Thuần, khi đi qua Bình Nguyên, Tử Bình tiến cử Bị với quan Tòng sự, Tòng sự bèn cho đi theo, gặp quân giặc ở nơi cánh đồng, Bị trúng thương suýt chết, sau giặc bỏ đi, nhờ có người dùng xe chở đi, mới được thoát. Sau vì có công đánh giặc, được làm Uý ở huyện An Hỉ nước Trung sơn.

    督邮以公事到县,先主求谒,不通, �入缚督邮,杖二百,解绶系其颈着 � ��,五葬反。弃官亡命。
    Viên quan Đốc bưu nhân việc công đến huyện, Tiên Chủ xin vào yết kiến, không được, liền xông thẳng vào trói cổ viên Đốc Bưu lại, đánh cho hai trăm trượng, lại cởi dây thao đỏ(5) buộc vào trước cổ ngựa rồi bỏ quan trốn đi.

    典略曰:其后州郡被诏书,其有军功 �长吏者,当沙汰之,备疑在遣中。 � ��至县,当遣备,备素知之。闻督 在 传舍,备欲求见督邮,督邮称疾不肯 �备,备恨之,因还治,将吏卒更诣 � ��,突入门,言“我被府君密教收 邮 ”。遂就床缚之,将出到界,自解其 �以系督邮颈,缚之著树,鞭杖百馀 � ��欲杀之。督邮求哀,乃释去之。
    Điển lược chép: Sau này triều đình có chiếu thư xuống các châu quận, rằng những người có quân công được làm trưởng lại, đều bị sa thải. Bị ngờ rằng mình ở trong đám ấy. Viên Đốc Bưu đến huyện, đương nhiên sẽ phái người gọi Bị tới, Bị cũng biết việc ấy. Lại nghe tin viên Đốc Bưu nghỉ ở quán dịch, Bị liền đến xin ra mắt viên Đốc Bưu, Đốc Bưu xưng có bệnh không cho Bị tiếp kiến, Bị nổi giận, liền quay về sở quan, dẫn bọn lại tốt đi thẳng đến quán dịch, xông vào tận cửa, nói: "Ta được quan phủ mật sai đến bắt Đốc Bưu." Rồi tới bên giường trói viên Đốc Bưu lại, lôi ra khỏi quán dịch, cởi dây thao đỏ ra để trói cổ viên Đốc Bưu, cột vào gốc cây, đánh cho hơn trăm trượng, dọa giết. Đốc Bưu phải van xin, Bị bèn phóng thích đuổi đi.

    顷之,大将军何进遣都尉毌丘毅诣丹 �募兵,先主与俱行,至下邳遇贼, � ��有功,除为下密丞。复去官。后 高 唐尉,迁为令。
    Không lâu sau đó, Đại tướng quân Hà Tiến phái Đô uý Quán Khâu Nghị đến Đan Dương mộ binh, Tiên Chủ cũng đi cùng, đến Hạ Bi(6) gặp giặc, Bị gắng sức chiến đấu có công, được phong làm Hạ Mật thừa(7). Rồi lại bỏ chức quan. Sau được làm chức Uý ở huyện Cao Đường.

    英雄记云:灵帝末年,备尝在京师, �与曹公俱还沛国,募召合众。会灵 � ��,天下大乱,备亦起军从讨董卓
    Anh hùng ký chép: Năm cuối đời Linh đế, Bị từng ở kinh đô, sau cùng với Tào Công quay về nước Bái, chiêu mộ tập hợp quần chúng. Khi Linh Đế băng hà, thiên hạ đại loạn, Bị cũng khởi binh theo đánh Đổng Trác.

    为贼所破,往奔中郎将公孙瓚,瓚表 �别部司马,使与青州刺史田楷以拒 � ��牧袁绍。数有战功,试守平原令 后 领平原相。郡民刘平素轻先主,耻为 �下,使客刺之。客不忍刺,语之而 � ��其得人心如此。
    Tiên Chủ bị giặc phá ở đó, vội chạy đến chỗ Trung lang tướng Công Tôn Toản. Toản dâng biểu xin cho làm Biệt bộ Tư mã, sai Tiên Chủ giúp Thứ sử Thanh Châu là Điền Khải chống cự Ký Châu mục Viên Thiệu. Tiên Chủ mấy lần lập chiến công, được tạm giữ chức Bình Nguyên lệnh, sau lĩnh chức Bình Nguyên tướng. Người ở trong quận là Lưu Bình bị Tiên Chủ khinh rẻ, lấy làm hổ thẹn với người dưới, mới thuê thích khách giết Tiên Chủ. Thích khách không nỡ ra tay, lại nói cho Tiên Chủ biết rồi bỏ đi. Tiên Chủ được lòng người đến như thế.

    魏书曰:刘平结客刺备,备不知而待 �甚厚,客以状语之而去。是时人民 � ��,屯聚钞暴。备外御寇难,内丰 施 ,士之下者,必与同席而坐,同簋而 �,无所简择。众多归焉。
    Ngụy thư chép: Lưu Bình cấu kết với thích khách để giết Bị, Bị chẳng hay biết lại đãi thích khách rất hậu, thích khách vì thế kể rõ mọi sự với Bị rồi bỏ đi. Thời ấy dân chúng gặp năm mất mùa đói kém, tụ tập nhau đi cướp bóc. Bị bên ngoài phòng ngừa giặc cướp, bên trong rộng rãi giúp đỡ tiền của, từ binh sĩ tới thủ hạ, đều cho ngồi cùng chiếu, ăn cùng mâm, chẳng phân biệt gì cả. Bởi thế người theo về rất đông.

    袁绍攻公孙瓚,先主与田楷东屯齐。 �公征徐州,徐州牧陶谦遣使告急於 � ��,楷与先主俱救之。时先主自有 千 馀人及幽州乌丸杂胡骑,又略得饥民 �千人。既到,谦以丹杨兵四千益先 � ��先主遂去楷归谦。谦表先主为豫 刺 史,屯小沛。
    Viên Thiệu vây đánh Công Tôn Toản, Tiên Chủ cùng với Điền Khải đóng quân ở phía đông đất Tề. Tào Công đánh Từ Châu, Từ Châu mục Đào Khiêm sai sứ đến cáo cấp với Điền Khải, Khải và Tiên Chủ đều tới cứu Khiêm. Bấy giờ Tiên Chủ có hơn ngàn quân cùng đám quân kỵ tạp nhạp người Ô Hoàn ở U Châu, lại thu nhặt được mấy ngàn dân đói kém đi kiếm ăn. Khi đến nơi, Khiêm lấy bốn ngàn quân ở Đan Dương cấp thêm cho Tiên Chủ. Tiên Chủ liền bỏ Khải theo về với Khiêm. Khiêm dâng biểu lên tiến cử Tiên Chủ làm Thứ sử Dự Châu, đóng ở Tiểu Bái.

    谦病笃,谓别驾麋竺曰:“非刘备不 �安此州也。”谦死,竺率州人迎先 � ��先主未敢当。下邳陈登谓先主曰 “ 今汉室陵迟,海内倾覆,立功立事, �於今日。彼州殷富,户口百万,欲 � ��君抚临州事。”先主曰:“袁公 近 在寿春,此君四世五公,海内所归, �可以州与之。”登曰:“公路骄豪 � ��治乱之主。今欲为使君合步骑十 , 上可以匡主济民,成五霸之业,下可 �割地守境,书功於竹帛。若使君不 � ��许,登亦未敢听使君也。”北海 孔 融谓先主曰:“袁公路岂忧国忘家者 �?冢中枯骨,何足介意。今日之事 � ��姓与能,天与不取,悔不可追。 先 主遂领徐州。
    Khiêm ốm nặng, bảo với quan Biệt giá là My Trúc rằng: "Phi Lưu Bị chẳng thể giữ yên được Châu này vậy." Khiêm chết, Trúc dẫn người trong Châu đi ngênh đón Tiên Chủ, Tiên Chủ không dám nhận. người ở Hạ Bi là Trần Đăng bảo Tiên Chủ rằng: "Nay lăng tẩm Hán thất đổ nát, trong ngoài nghiêng ngửa, gây dựng công lao làm nên sự nghiệp, là ở hôm nay. Từ Châu giàu có, hộ khẩu trăm vạn, mong rằng sứ quân khuất thân tới cai quản việc trong châu". Tiên Chủ đáp: "Viên Công Lộ(8) gần đây ở Thọ Xuân, nhà ông ấy bốn đời có năm người giữ tước công(9), trong ngoài đều quy phục, ông ấy có thể giúp được châu này." Đăng nói: "Công Lộ là vị chúa kiêu căng, chẳng thể làm chủ để dẹp loạn được. Nay sứ quân gộp cả chục vạn quân mã bộ, trên có thể giúp chúa cứu dân, làm nên cơ nghiệp của Ngũ bá(10), dưới có thể cắt đất giữ biên cảnh, công lao ghi vào tre lụa. Nếu như sứ quân chẳng nghe theo, Đăng này cũng không dám nghe lời sứ quân vậy". Bắc Hải tướng là Khổng Dung bảo Tiên Chủ rằng: "Công Lộ há lo cho nước mà quên nhà ru? Nắm xương khô trong mả, sao đáng để ý. Việc hôm nay, trăm họ đều thuận theo, nếu chẳng chịu nhận, lúc hối cũng chẳng kịp nữa." Tiên Chủ bèn nắm việc ở Từ Châu.

    献帝春秋曰:陈登等遣使诣袁绍曰: �天降灾沴,祸臻鄙州,州将殂殒, � ��无主,恐惧奸雄一旦承隙,以贻 主 日昃之忧,辄共奉故平原相刘备府君 �为宗主,永使百姓知有依归。方今 � ��纵横,不遑释甲,谨遣下吏奔告 执 事。”绍答曰:“刘玄德弘雅有信义 �今徐州乐戴之,诚副所望也。”
    Hiến Đế xuân thu chép: Bọn Trần Đăng sai sứ giả đến báo với Viên Thiệu rằng: "Trời giáng tai ương, hoạ đến bỉ châu, tướng cầm quyền trong châu mới chết, chúng tôi sợ rằng kẻ gian thần một mai thừa cơ nhòm ngó, để cho minh chủ phải lo lắng từng ngày, vội cùng nhau tôn cố Bình Nguyên tướng Lưu Bị phủ quân lên làm tông chủ, khiến cho bách tính biết chỗ mà quy thuận. Giờ đang là lúc giặc cướp tung hoành, chẳng kịp bẩm báo rõ ràng, nay kính cẩn sai người dưới tới bẩm báo với ngài Chấp sự(11)". Thiệu đáp rằng: "Lưu Huyền Đức là bậc tín nghĩa cao cả, nay Từ Châu tôn người ấy lên làm chủ, thật xứng với lòng mong mỏi của mọi người".

    袁术来攻先主,先主拒之於盱眙、淮 �。曹公表先主为镇东将军,封宜城 � ��,是岁建安元年也。先主与术相 经 月,吕布乘虚袭下邳。下邳守将曹豹 �,间迎布。布虏先主妻子,先主转 � ��西。
    Viên Thuật lại đến vây đánh Tiên Chủ, Tiên Chủ dàn quân chống cự ở Hu Di-Hoài Âm. Tào Công dâng biểu cử Tiên Chủ làm Trấn đông Tướng quân, phong làm Nghi thành Đình hầu, năm ấy là năm Kiến An thứ nhất. Tiên Chủ cùng với Thuật cầm giữ nhau hơn một tháng trời, Lã Bố thừa hư tập kích Hạ Bi. Tướng giữ Hạ Bi là Tào Báo làm phản, mở cửa thành nghênh đón Lã Bố. Bố bắt được vợ con của Tiên Chủ, Tiên Chủ kéo quân tới Hải Tây.

    英雄记曰:备留张飞守下邳,引兵与 �术战於淮阴石亭,更有胜负。陶谦 � ��曹豹在下邳,张飞欲杀之。豹众 营 自守,使人招吕布。布取下邳,张飞 �走。备闻之,引兵还,比至下邳, � ��。收散卒东取广陵,与袁术战, 败 。
    Anh hùng ký chép: Bị lưu Trương Phi ở lại giữ Hạ Bi, còn mình cầm binh giao chiến với Viên Thuật ở Thạch Đình xứ Hoài Âm, chưa phân thắng phụ. Tướng cũ của Đào Khiêm ở Hạ Bi là Tào Báo, Trương Phi muốn giết đi. Báo giữ chặt quân doanh tự thủ, rồi sai người tới vời Lã Bố. Bố tiến lấy Hạ Bi, Trương Phi thua trận bỏ chạy. Bị nghe tin ấy, dẫn binh trở về, đi gần đến Hạ Bi, thì quân nhà đã tan tác. Bị bèn thu nhặt những binh sĩ tản mát kéo về đông lấy Quảng Lăng, cùng với Viên Thuật giao chiến, lại bị thua.

    杨奉、韩暹寇徐、扬间,先主邀击, �斩之。先主求和於吕布,布其妻子 � ��主遣关羽守下邳。
    Dương Phụng-Hàn Tiêm cướp bóc ở khoảng giữa Từ-Dương(12), Tiên Chủ đón đánh, chém được cả. Tiên Chủ xin hòa với Lã Bố, Bố trả lại vợ con cho Tiên Chủ. Tiên Chủ bèn sai Quan Vũ giữ Hạ Bi.

    先主还小沛,复合兵得万馀人。吕布 �之,自出兵攻先主,先主败走归曹 � ��
    Tiên Chủ trở về Tiểu Bái, lại tập hợp được hơn vạn binh lính. Lã Bố lo sợ, thân dẫn quân đến đánh Tiên Chủ, Tiên Chủ thua trận chạy tới hàng Tào Công.

    英雄记曰:备军在广陵,饥饿困踧, �士大小自相啖食,穷饿侵逼,欲还 � ��,遂使吏请降布。布令备还州, 势 击术。具刺史车马童仆,发遣备妻子 �曲家属於泗水上,祖道相乐。
    Anh hùng ký chép: Quân của Bị ở Quảng Lăng, đói khổ khốn quẫn, quan lại lớn nhỏ hết sạch lương ăn, bị cái đói bức bách đến cùng cực, muốn kéo về Tiểu Bái, bèn sai người đến xin hàng Lã Bố. Bố lệnh cho Bị quay về Từ Châu, hợp sức đánh Thuật. Lại gọi Thứ sử Xa Mã Đồng đến, sai đem vợ con Bị cùng bộ khúc và gia thuộc tới trả ở bờ sông Tứ, rồi bảo rõ cho Bị biết.

    魏书曰:诸将谓布曰:“备数反覆难 �,宜早图之。”布不听,以状语备 � ��心不安而求自讬,使人说布,求 小 沛,布乃遣之。
    Ngụy thư chép: Chư tướng bảo với Bố rằng: "Bị đã mấy lần phản phúc khó dung, nên sớm liệu đi". Bố không nghe, lại nói riêng cho Bị biết. Bị trong lòng bất an bèn tìm cớ thoát thân, sai người đến thuyết Bố, xin đóng quân ở Tiểu Bái, Bố liền phái Bị tới đó.

    曹公厚遇之,以为豫州牧。将至沛收 �卒,给其军粮,益与兵使东击布。 � ��高顺攻之,曹公遣夏侯惇往,不 救 ,为顺所败,复虏先主妻子送布。曹 �自出东征,助先主围布於下邳,生 � ��。
    Tào Công đãi ngộ Tiên Chủ rất tử tế, cho làm Dự Châu mục. Rồi phái tới Tiểu Bái thu nhặt sĩ tốt tản mát, cấp lương cho quân lính, lại giúp thêm binh lính sai đánh Bố ở phía Đông. Lã Bố phái Cao Thuận đến đánh Tiên Chủ, Tào Công sai Hạ Hầu Đôn đến cứu, không cứu nổi, bị Thuận đánh tan ở đó, lại bắt được vợ con Lưu Bị đưa đến chỗ Bố. Tào Công thân xuất quân đông chinh, giúp Tiên Chủ vây Bố ở Hạ Bi, bắt sống được Bố.

    英雄记曰:建安三年春,布使人赍金 �诣河内买马,为备兵所钞。布由是 � ��郎将高顺、北地太守张辽等攻备 九 月,遂破沛城,备单身走,获其妻息 �十月,曹公自征布,备於梁国界中 � ��公相遇,遂随公俱东征。
    Anh hùng ký chép: Năm Kiến An thứ ba, mùa xuân, Bố sai người mang vàng bạc đến Hà Nội mua ngựa, nhưng bị lính của Bị cướp đi. Vì thế Bố mới sai bọn Trung lang tướng Cao Thuận-Bắc địa Thái thú Trương Liêu vây đánh Bị. Tháng chín, phá được Bái thành, Bị đơn thân trốn chạy, bỏ cả vợ con. Tháng mười, Tào Công thân đến đánh Lã Bố, Bị tương ngộ Tào Công ở địa giới nước Lương, rồi theo Công cùng đông chinh.

    先主复得妻子,从曹公还许。表先主 �左将军,礼之愈重,出则同舆,坐 � ��席。袁术欲经徐州北就袁绍,曹 遣 先主督硃灵、路招要击术。未至,术 �死。
    Tiên Chủ lấy lại được vợ con, rồi theo Tào công về đất Hứa. Công dâng biểu tiến cử Tiên Chủ làm Tả tướng quân, lễ nghĩa càng trọng hơn, ra ngoài thì cùng xe, ngồi thì cùng chiếu. Viên Thuật muốn vượt Kinh Châu về bắc tới chỗ Viên Thiệu, Tào Công phái Tiên Chủ đốc xuất Chu Linh-Lộ Chiêu đón đánh Thuật. Chưa đến nơi, Thuật đã bị bệnh chết.

    先主未出时,献帝舅车骑将军董承臣 �之案:董承,汉灵帝母董太后之侄 � ��献帝为丈人。盖古无丈人之名, 谓 之舅也。辞受帝衣带中密诏,当诛曹 �。先主未发。是时曹公从容谓先主 � ��“今天下英雄,唯使君与操耳。 初 之徒,不足数也。”先主方食,失匕 �。
    Lúc Tiên Chủ chưa đi, cậu của Hiến Đế là Xa kỵ tướng quân Đổng Thừa Thần Tùng Chi xét: Đổng Thừa, là cháu Đổng Thái hậu mẹ của Hán Linh Đế, Hiến Đế gọi là Trượng Nhân(13). Từ xưa không có danh tự Trương Nhân, nên gọi là cậu vậy. nhận cái đai áo của Đế bên trong có mật chiếu, chịu gánh vác việc tru diệt Tào Công. Tiên Chủ còn chưa khởi hành. Lúc ấy Tào Công thung dung bảo Tiên Chủ rằng: "Ngày nay anh hùng trong thiên hạ, chỉ có sứ quân và Tháo này vậy. Lũ Bản Sơ(14) chẳng đáng kể đến." Tiên Chủ đang ăn, đánh rơi cả thìa đũa.

    华阳国志云:于时正当雷震,备因谓 �曰:“圣人云‘迅雷风烈必变’, � ��以也。一震之威,乃可至於此也 ”
    Hoa Dương quốc chí chép rằng: Ngay lúc bấy giờ có tiếng sấm nổ vang, Bị nhân đó bảo Tháo rằng: "Thánh nhân đã nói 'sét gầm gió thét hẳn phải biến sắc', tin rằng là vậy. Một tiếng sấm ra uy, mà có thể đến thế!"

    遂与承及长水校尉种辑、将军吴子兰 �王子服等同谋。会见使,未发。事 � ��承等皆伏诛。
    Tiên Chủ cùng với bọn Trường thuỷ Hiệu úy Chủng Tập-Tướng quân Ngô Tử Lan-Vương Tử Phục cùng bàn mưu. Mới hội họp, còn chưa thi hành. Việc bị phát giác, bọn Thừa đều bị tru diệt.

    献帝起居注曰:承等与备谋未发,而 �出。承谓服曰:“郭多有数百兵, � ��傕数万人,但足下与我同不耳! 吕 不韦之门,须子楚而后高,今吾与子 �是也。”服曰:“惶惧不敢当,且 � ��少。”承曰:“举事讫,得曹公 兵 ,顾不足邪?”服曰:“今京师岂有 �任乎?”承曰:“长水校尉种辑、 � ��吴硕是我腹心办事者。”遂定计
    Hiến Đế khởi cư trú chép: Mưu kế của bọn Thừa cùng với Bị còn chưa thi hành, thì Bị được ra ngoài. Thừa bảo Phục rằng: "Quách Đa có mấy trăm quân binh, chịu thua Lý Thôi(15) có mấy vạn người, chỉ có túc hạ với ta thôi chẳng như thế! Xưa dưới cửa nhà Lã Bất Vi, Tử Sở(16) được đối xử rất hậu, nay ta và túc hạ cũng vậy." Phục nói: "Tôi sợ hãi chẳng dám nhận, vả lại binh của ta ít quá." Thừa nói: "Cử sự xong, thu được hết binh của Tào Công, xem thế chẳng đủ ru?" Phục nói: "Nay ở kinh sư há có ai tin chúng ta?" Thừa nói: "Trường thuỷ Hiệu uý Chủng Tập, Nghị lang Ngô Thạc có lòng cùng mưu việc với ta." Bèn cùng sắp đặt kế sách.

    Chú thích:

    (1) Niên hiệu đời Hán Vũ đế.
    (2) Đời Hán Vũ đế, khi tế tự tông miếu thì những người trong tông thất ở tước hầu phải rót rượu dâng vàng làm lễ.
    (3) Tức là ông nội.
    (4) Uý là chức quan quản việc quân sự, khác với chức Lệnh là chuyên lo việc dân sự.
    (5) Tức là dây thắt lưng trong y phục của tầng lớp quan chức thời ấy.
    (6) Sách Tam Quốc diễn nghĩa dịch địa danh này là Hạ Phì.
    (7) Đây là chức huyện thừa, tức giúp việc cho quan huyện.
    (8) Tức Viên Thuật.
    (9) Tức là những chức quan Thái Sư, Thái Phó, Thái Bảo. Đây là ba ngôi vị đứng đầu triều chính. Gia đình nhà Viên Thiệu bốn đời có năm người giữ ngôi Tam công.
    (10) Đó là Tề Hoàn Công, Tấn Văn Công, Sở Trang Vương, Tống Tương Công và Tần Mục Công.
    (11) Lối xưng hô của người dưới với người có danh vị ở trên, cũng như ta gọi lãnh đạo của mình là sếp vậy.
    (12) Từ Châu và Dương Châu.
    (13) Tức là người già cả.
    (14) Chỉ Viên Thiệu.
    (15) Quách Đa tức là Quách Á Đa là tên tự của Quách Dĩ. Lý Thôi và Quách Dĩ đều là bộ tướng của Đổng Trác, từng bức hiếp Hiến Đế ở Trường An ngày trước.
    (16) Chi tiết này rất thú vị đáng để ý. Xưa kia Vương Tử Sở là con của Hiếu Văn Vương nước Tần làm con tin ở nước Triệu, Lã Bất Vi dùng tiền mua chuộc người nước Triệu đưa Tử Sở về Tần, sau xếp đặt để Tử Sở lên làm vua nước Tần. Tại sao Đổng Thừa lại nói chuyện như vậy với Vương Tử Phục? Liệu có phải Thừa nói đến việc lật đổ Tháo để sau này làm vua Hán thay Hiến Đế? Vậy thì Vương Tử Phục này là một vị hoàng tử, con của Linh Đế? Hoàn Đế? là những vị vua Hán ngay trước thời Hiến Đế đó chăng

    蜀书二
    刘先主传
    Thục thư quyển nhị
    Lưu Tiên chủ truyện.

    先主据下邳。灵等还,先主乃杀徐州 �史车胄,留关羽守下邳,而身还小 � ��
    Tiên Chủ giữ Hạ Bi, Bọn Linh trở về, Tiên Chủ bèn giết Thứ sử Từ Châu Xa Trụ, để Quan Vũ trấn thủ Hạ Bi, còn mình thân về Tiểu Bái.

    胡冲吴历曰:曹公数遣亲近密觇诸将 �宾客酒食者,辄因事害之。备时闭 � ��将人种芜菁,曹公使人闚门。既 , 备谓张飞、关羽曰:“吾岂种菜者乎 �曹公必有疑意,不可复留。”其夜 � ��栅,与飞等轻骑俱去,所得赐遗 服 ,悉封留之,乃往小沛收合兵众。臣 �之案:魏武帝遣先主统诸将要击袁 � ��郭嘉等并谏,魏武不从,其事显 , 非因种菜遁逃而去。如胡冲所云,何 �僻之甚乎!
    Ngô lục của Hồ Xung chép: Tào Công mấy lần phái người thân cận ngầm dò xét chư tướng và tân khách đến ăn uống, muốn nhân việc đó hại Bị. Bấy giờ Bị đóng cửa, cùng người nhà trồng rau cải, Tào Công sai người chọc lỗ cửa dòm ngó. Đã quyết bỏ đi, Bị bảo với Trương Phi-Quan Vũ rằng: "Sao ta phải giả vờ trồng rau vậy? Hẳn là vì Tào Công đã có ý ngờ ta, ta chẳng thể ở lại được." Trong đêm ấy xé hàng rào ở phía sau, cùng với bọn Phi lên ngựa bỏ đi, những y phục được ban cho, đều gói ghém để lại cả, rồi đến Tiểu Bái thu nhặt tập hợp binh lính. Thần Tùng chi xét: Nguỵ Vũ Đế sai Tiên Chủ thống lĩnh chư tướng đón đánh Viên Thuật, Bọn Quách Gia đều can gián, việc ấy là hiển nhiên, chẳng phải nhân việc trồng rau mà trốn tránh bỏ đi. Lời Xung nói ra như thế, sao lại trái lẽ đến quái quỷ như vậy được!

    东海昌霸反,郡县多叛曹公为先主, �数万人,遣孙乾与袁绍连和,曹公 � ��岱、王忠击之,不克。五年,曹 东 征先主,先主败绩。曹公尽收其众, �先主妻子,并禽关羽以归。
    Xương Bá ở Đông Hải làm phản, nhiều quận huyện vì Tiên Chủ phản lại Tào Công, đông tới mấy vạn người, Bị sai Tôn Càn hứa với Viên Thiệu cùng liên hoà, Tào Công sai Lưu Đại-Vương Trung đánh Bị, không thắng nổi. Năm thứ năm, Tào Công đông chinh đánh Tiên Chủ, Tiên Chủ thua trận. Tào Công thu thập được hết binh lính, lại bắt được vợ con Tiên Chủ, bắt giữ được cả Quan Vũ đem về.

    魏书曰:是时,公方有急於官渡,乃 �留诸将屯官渡,自勒精兵征备。备 � ��公与大敌连,不得东,而候骑卒 , 言曹公自来。备大惊,然犹未信。自 �数十骑出望公军,见麾旌,便弃众 � ��。
    Nguỵ thư chép: Bấy giờ, Công đương có việc gấp ở Quan Độ, bèn chia binh để chư tướng đóng ở Quan Độ, tự mình dẫn tinh binh đi đánh Bị. Bị lúc trước cho rằng Công cùng với đại địch đối trận, chẳng sang đông được, mà sau quân kỵ tới, nói Tào Công thân đến. Bị kinh hoảng, nhưng còn chưa tin. Bèn thân dẫn mấy chục quân kỵ ra xem quân lính của Công, nhìn thấy cở chỉ huy, vội bỏ cả quân sĩ mà chạy.

    先主走青州。青州刺史袁谭,先主故 �才也,将步骑迎先主。先主随谭到 � ��,谭驰使白绍。绍遣将道路奉迎 身 去鄴二百里,与先主相见。
    Tiên Chủ chạy đến Thanh Châu. Thứ sử Thanh Châu là Viên Đàm, trước đây được Tiên Chủ tiến cử làm Mậu tài, dẫn quân bộ kỵ đến nghênh đón Tiên Chủ. Tiên Chủ theo Đàm đến Bình Nguyên, Đàm vội sai sứ đến bạch với Thiệu. Thiệu phái tướng sĩ các lộ quân đến đón, lại thân ra khỏi Nghiệp Thành hai mươi dặm, cùng với Tiên Chủ tương kiến.

    魏书曰:备归绍,绍父子倾心敬重。
    Nguỵ thư chép: Bị về với Thiệu, cha con Thiệu dốc lòng cung kính trọng vọng.

    驻月馀日,所失亡士卒稍稍来集。曹 �与袁绍相拒於官渡,汝南黄巾刘辟 � ��曹公应绍。绍遣先主将兵与辟等 许 下。关羽亡归先主。曹公遣曹仁将兵 �先主,先主还绍军,阴欲离绍,乃 � ��南连荆州牧刘表。绍遣先主将本 复 至汝南,与贼龚都等合,众数千人。 �公遣蔡阳击之,为先主所杀。
    Lưu lại đó hơn một tháng, số ít sĩ tốt thất lạc quanh đó lại kéo tới. Tào Công cùng với Viên Thiệu kình chống nhau ở Quan Độ, bọn Lưu Tích là giặc Khăn vàng ở Nhữ Nam phản Tào Công hưởng ứng Thiệu. Thiệu sai Tiên Chủ dẫn binh cùng với bọn Tích cướp bóc ở đất Hứa. Quan Vũ trốn đi tìm Tiên Chủ. Tào Công sai Tào Nhân dẫn binh đánh Tiên Chủ, Tiên chủ lại về bên quân Thiệu, lại ngầm có ý rời bỏ Thiệu, bèn thuyết Thiệu liên kết với Kinh Châu mục Lưu Biểu ở phía Nam. Thiệu sai Tiên Chủ dẫn số binh lúc trước đến Nhữ Nam, hội họp cùng với bọn giặc là Cung Đô, binh chúng đông đến mấy ngàn người. Tào Công sai Thái Dương đánh Bị, Thái Dương bị Tiên Chủ giết chết ở đó.

    曹公既破绍,自南击先主。先主遣麋 �、孙乾与刘表相闻,表自郊迎,以 � ��礼待之,益其兵,使屯新野。荆 豪 杰归先主者日益多,表疑其心,阴御 �。
    Tào Công phá xong Viên Thiệu, từ phía Nam tấn công Tiên Chủ. Tiên Chủ sai Mi Trúc-Tôn Càn tới báo tin với Lưu Biểu, Biểu thân ra ngoài thành đón tiếp, lấy lễ thượng tân đối đãi Tiên Chủ, giúp thêm binh lính, sai đóng quân ở Tân Dã. Hào kiệt ở Kinh Châu theo về với Tiên Chủ ngày một đông, Biểu có lòng nghi kỵ, ngầm kiềm chế Tiên Chủ.

    九州春秋曰:备住荆州数年,尝於表 �起至厕,见髀里肉生,慨然流涕。 � ��,表怪问备,备曰:“吾常身不 鞍 ,髀肉皆消。今不复骑,髀里肉生。 �月若驰,老将至矣,而功业不建, � ��悲耳。”
    Sách Cửu Châu xuân thu chép: Bị ở Kinh Châu mấy năm, có lần ngồi dự tiệc ở chỗ Biểu, lúc đứng lên đi ra nhà xí, thấy thịt bắp vế mập ra, thì bùi ngùi chảy nước mắt. Khi về chỗ ngồi, Biểu lấy làm lạ hỏi Bị, Bị đáp: "Tôi thân thường chẳng rời yên ngựa, thịt ở bắp vế đều tiêu đi. Nay chẳng ngồi trên ngựa nữa, bắp vế lại mập ra. Ngày tháng trôi qua, già lão đến nơi rồi, mà chẳng làm nên công trạng gì, bởi thế nên thương cảm vậy."

    世语曰:备屯樊城,刘表礼焉,惮其 �人,不甚信用。曾请备宴会,蒯越 � ��瑁欲因会取备,备觉之,伪如厕 潜 遁出。所乘马名的卢,骑的卢走,堕 �阳城西檀溪水中,溺不得出。备急 � ��“的卢:今日厄矣,可努力!” 卢 乃一踊三丈,遂得过,乘浮渡河,中 �而追者至,以表意谢之,曰:“何 � ��速乎!”
    Thế Ngữ chép: Bị đóng ở Phàn Thành, Lưu Biểu muốn hành lễ, sợ những người ở bên mình, chẳng ai tin dùng được. Bèn mời Bị đến hội yến, Khoái Việt-Sái Mạo muốn nhân lúc hội họp bắt giữ Bị, Bị phát giác được việc ấy, giả vờ ra nhà xí, rồi ngầm trốn đi. Con ngựa của Bị có tên là Đích Lư, Bị cưỡi ngựa Đích Lư đi trốn, bị rơi xuống khe Đàn Khê ở phía tây thành Tương Dương, ngựa chìm xuống không thoát lên bờ được. Bị nóng nảy mà rằng: "Đích Lư: Hôm nay nguy khốn lắm rồi, hãy cố sức lên!" Đích Lư bèn hết sức nhảy vọt lên cao ba trượng, vượt được qua khe, bơi sang bờ bên kia, quân đuổi theo đến bờ khe, lấy ý của Biểu tạ Bị, rằng: "Sao vội bỏ đi vậy!"

    孙盛曰:此不然之言。备时羁旅,客 �势殊,若有此变,岂敢晏然终表之 � ��无衅故乎?此皆世俗妄说,非事 也 。
    Tôn Thịnh chép: Chẳng thể như lời ấy được. Bấy giờ Bị là khách ở nhờ, cái thế khách chủ khác nhau, nếu có biến như thế, há được vô sự cho đến trọn đời Biểu mà chẳng có lúc mắc tội hay sao? Thế đều là lời nói xằng của người đời, chẳng phải là sự thật vậy.

    使拒夏侯惇、于禁等於博望。久之, �主设伏兵,一旦自烧屯伪遁,惇等 � ��,为伏兵所破。
    Biểu sai Bị chống cự bọn Hạ Hầu Đôn-Vu Cấm ở Bác Vọng. Được ít lâu, Tiên Chủ đặt phục binh, một sớm tự đốt bỏ quân doanh vờ trốn chạy, bọn Đôn đuổi theo, bị phục binh của Bị đánh tan ở đấy.

    十二年,曹公北征乌丸,先主说表袭 �,表不能用。
    Năm thứ mười hai, Tào Công bắc chinh Ô Hoàn, Tiên Chủ khuyên Biểu tập kích Hứa Xương, Biểu không dùng kế ấy.

    汉晋春秋曰:曹公自柳城还,表谓备 �:“不用君言,故为失此大会。” � ��:“今天下分裂,日寻干戈,事 之 来,岂有终极乎?若能应之於后者, �此未足为恨也。”
    Hán Tấn xuân thu chép: Tào Công từ Liễu Thành trở về, Biểu bảo Bị rằng: "Tô chẳng theo lời ngài, nên bỏ lỡ mất cơ hội lớn ấy." Bị đáp: "Nay thiên hạ chia lìa, việc binh đao diễn ra hàng ngày, cơ hội sẽ lại tới, há đã hết được hay sao? Nếu sau này biết ứng phó, tất việc ấy chưa đủ để tiếc hận vậy."

    曹公南征表,会表卒,子琮代立,遣 �请降。
    Tào Công nam chinh Biểu, gặp lúc Biểu chết, con là Tông lên thay, sai sứ đến xin hàng.

    英雄记曰:表病,上备领荆州刺史。
    Anh hùng ký chép: Biểu ốm, Bị lên lĩnh chức Thứ sử Kinh Châu.

    魏书曰:表病笃,讬国於备,顾谓曰 �“我兒不才,而诸将并零落,我死 � ��,卿便摄荆州。”备曰:“诸子 贤 ,君其忧病。”或劝备宜从表言,备 �:“此人待我厚,今从其言,人必 � ��为薄,所不忍也。”臣松之以为 夫 妻素爱琮,舍適立庶,情计久定,无 �临终举荆州以授备,此亦不然之言
    Nguỵ thư chép: Biểu ốm nặng, phó thác việc nước cho Bị, nhìn Bị nói rằng: "Con ta bất tài, mà chư tướng mỗi người một ý, sau khi ta chết, khanh hãy thay ta nắm lấy Kinh Châu." Bị thưa: "Các cháu đều là bậc hiền tài, chủ công cứ yên lòng dưỡng bệnh." Có người khuyên Bị nên theo lời Biểu, Bị nói: "Người ấy hậu đãi ta, nay theo lời ấy, người ta hẳn cho tôi là kẻ bạc bẽo, tôi chẳng nhẫn tâm được vậy." Thần Tùng Chi cho rằng vợ chồng Biểu vốn yêu Tông, bỏ con đích lập con thứ, ý định đã có từ lâu, không duyên cớ gì lúc lâm chung lại trao Kinh Châu cho Bị, lời như thế cũng là chẳng đúng.

    先主屯樊,不知曹公卒至,至宛乃闻 �,遂将其众去。过襄阳,诸葛亮说 � ��攻琮,荆州可有。先主曰:“吾 忍 也。”
    Tiên Chủ đóng ở Phàn Thành, không hay biết binh Tào Công tới, lúc nghe tin quân đã đến Uyển Thành, bèn dẫn binh sĩ ở đấy bỏ đi. Qua Tương Dương, Gia Cát Lượng khuyên Tiên Chủ đánh Tông, Kinh Châu có thể lấy được. Tiên Chủ nói: "Ta chẳng nhẫn tâm làm vậy."

    孔衍汉魏春秋曰:刘琮乞降,不敢告 �。备亦不知,久之乃觉,遣所亲问 � ��琮令宋忠诣备宣旨。是时曹公在 , 备乃大惊骇,谓忠曰:“卿诸人作事 �此,不早相语,今祸至方告我,不 � ��剧乎!”引刀向忠曰:“今断卿 , 不足以解忿,亦耻大丈夫临别复杀卿 �!”遣忠去,乃呼部曲议。或劝备 � ��琮及荆州吏士径南到江陵,备答 : “刘荆州临亡讬我以孤遗,背信自济 �吾所不为,死何面目以见刘荆州乎 � ��
    Sách Hán Nguỵ xuân thu của Khổng Diễn chép: Lưu Tông xin hàng, không dám báo tin cho Bị. Bị cũng không biết, mãi sau mới phát giác ra, sai người đến căn vặn Tông. Tông sai Tống Trung đến chỗ Bị tuyên chỉ. Bấy giờ Tào Công ở Uyển Thành, Bị giật mình kinh hoảng, bảo Trung rằng: "Mấy người bọn khanh làm việc như thế, chẳng sớm nói ra, nay hoạ đến nơi mới bảo ta, chẳng quá lắm ư!" Rồi rút đao trỏ vào Trung bảo: "Nay ta chém đầu khanh, chẳng đủ để tan mối hận, cũng lấy làm hổ thẹn là bậc đại trượng phu mà đến lúc sắp chia ly lại giết bọn khanh!" Bèn sai đuổi Trung đi, rồi gọi bộ khúc đến họp bàn. Có người khuyên Bị đoạt lấy binh tướng của Tông cùng quan lại ở Kinh Châu rồi theo lối tắt đi về Nam đến Giang Lăng, Bị đáp rằng: "Lưu Kinh Châu lúc sắp mất phó thác con côi cho ta, nếu bội tín tự lên làm chúa, ta quyết chẳng làm, lúc chết đi sao dám đối mặt với Lưu Kinh Châu đây!"

    乃驻马呼琮,琮惧不能起。琮左右及 �州人多归先主。
    Rồi gióng ngựa đến gọi Tông, Tông sợ không dám ra. Tả hữu của Tông cùng với rất nhiều người ở Kinh Châu theo đi với Tiên Chủ.

    典略曰:备过辞表墓,遂涕泣而去。
    Điển lược chép: Bị đi qua vào tạ nơi mộ của Biểu, rồi rỏ nước mắt mà đi.

    比到当阳,众十馀万,辎重数千两, �行十馀里,别遣关羽乘船数百艘, � ��江陵。或谓先主曰:“宜速行保 陵 ,今虽拥大众,被甲者少,若曹公兵 �,何以拒之?”先主曰:“夫济大 � ��以人为本,今人归吾,吾何忍弃 ! ”
    Đi gần đến Tương Dương, dân chúng kéo theo hơn chục vạn người, xe chở đồ nặng mấy ngàn chiếc, mỗi ngày đi được hơn chục dặm đường, Tiên Chủ liền biệt phái Quan Vũ lĩnh mấy trăm thuyền bè, hẹn gặp nhau ở Giang Lăng. Có người bảo Tiên Chủ rằng: "Nên gấp rút tới giữ Giang Lăng, nay dẫu ta có nhiều người ủng hộ, nhưng binh sĩ mặc giáp ít ỏi, nếu binh của Tào Công đến, sao cự nổi đây?" Tiên Chủ đáp: "Kẻ chúa tể làm nên đại sự hẳn phải lấy dân làm gốc, nay mọi người đi theo, sao ta nỡ bỏ đi được!"

    习凿齿曰:先主虽颠沛险难而信义愈 �,势偪事危而言不失道。追景升之 � ��则情感三军;恋赴义之士,则甘 同 败。观其所以结物情者,岂徒投醪抚 �含蓼问疾而已哉!其终济大业,不 � ��乎!
    Tập Tạc Xỉ chép: Tiên Chủ tuy điên đảo gian nan mà tín nghĩa càng sáng tỏ, tình thế bức bách hành sự hung hiểm mà lời nói chẳng lỗi đạo. Nhớ ân nghĩa của Cảnh Thăng, cái tình cảm động ba quân; mến yêu nghĩa khí của kẻ sĩ, mà cam lòng cùng chịu thất bại. Xét cái nguyên nhân thu được lòng người, há chỉ vì đồng cam cộng khổ với quân dân, vỗ về người già yếu mà thôi đâu! Sau này làm nên đại nghiệp, chẳng phải là lý đương nhiên sao!

    曹公以江陵有军实,恐先主据之,乃 �辎重,轻军到襄阳。闻先主已过, � ��将精骑五千急追之,一日一夜行 百 馀里,及於当阳之长坂。先主弃妻子 �与诸葛亮、张飞、赵云等数十骑走 � ��公大获其人众辎重。先主斜趋汉 , 適与羽船会,得济沔,遇表长子江夏 �守琦众万馀人,与俱到夏口。先主 � ��葛亮自结於孙权。
    Tào Công thấy Giang Lăng là nơi lắm quân lương, sợ Tiên Chủ chiếm được, bèn cho bỏ các xe chở đồ nặng, đem quân nhẹ đến Tương Dương. Nghe tin Tiên Chủ đã đi qua, Tào Công dẫn năm nghìn quân khinh kỵ gấp rút đuổi theo, một ngày một đêm đi được hơn ba trăm dặm, đuổi kịp ở Đương Dương Trường Bản. Tiên Chủ bỏ cả vợ con, cùng với bọn Gia Cát Lượng-Trương Phi-Triệu Vân và mấy chục quân kỵ bỏ trốn, Tào Công bắt được vô số quân lính và các xe chở đồ. Tiên Chủ vội chạy rẽ sang Hán Tân, vừa hay gặp được chiến thuyền của Quan Vũ, qua được sông Miện, hội với con trưởng của Biểu là Kỳ làm Thái thú Giang Hạ nắm hơn vạn quân lính, rồi cùng nhau đến Hạ Khẩu. Tiên chủ phái Gia Cát Lượng thân đến giao kết với Tôn Quyền.

    江表传曰:孙权遣鲁肃吊刘表二子, �令与备相结。肃未至而曹公已济汉 � ��肃故进前,与备相遇於当阳。因 权 旨,论天下事势,致殷勤之意。且问 �曰:“豫州今欲何至?”备曰:“ � ��梧太守(吴臣)〔吴巨〕有旧, 往 投之。”肃曰:“孙讨虏聪明仁惠, �贤礼士,江表英豪,咸归附之,已 � ��六郡,兵精粮多,足以立事。今 君 计,莫若遣腹心使自结於东,崇连和 �好,共济世业,而云欲投(吴臣) � ��巨〕,(臣)是凡人,偏在远郡 行 将为人所并,岂足讬乎?”备大喜, �住鄂县,即遣诸葛亮随肃诣孙权, � ��盟誓。
    Giang Biểu truyện chép: Tôn Quyền phái Lỗ Túc đến viếng tang Lưu Biểu, lại yêu cầu kết giao với Bị. Túc chưa đến nơi mà Tào Công đã qua bến Hán Tân. Túc cố tiến về phía trước, gặp được với Bị ở Đương Dương. Nhân đó truyền đạt ý chỉ của Quyền, rồi bàn luận chuyện thiên hạ, tình ý hết sức ân cần. Lại hỏi Bị rằng: "Nay Dự Châu muốn tới nơi nào?" Bị đáp: "Ta cùng với Thái thú Thương Ngô là Ngô Thần (Ngô Cự) là chỗ quen biết cũ, muốn qua đó nương nhờ." Túc nói: "Tôn Thảo Lỗ(17) là người thông minh nhân ái, yêu kính hiền tài giữ lễ với kẻ sĩ, những bậc anh hào ở Giang Biểu(18) đều quy phục cả, đã nắm giữ sáu quận, binh mạnh lương nhiều, đủ để lập đại sự. Nay như mưu tính của tướng quân, chẳng bằng sai kẻ tâm phúc đi sứ giao kết với phương đông, kết tình hoà hảo, cùng giúp đời dựng nghiệp, còn nói rằng muốn đến nương nhờ Ngô Thần (Ngô Cự), thì Thần chỉ là kẻ tầm thường, lại ở tít tận quận xa xôi, làm tướng cho người ta ở đất ấy, há đủ để ký thác hay sao?" Bị mừng lắm, lúc tiến đến huyện Ngạc, lập tức phái Gia Cát Lượng đi theo Túc đến chỗ Tôn Quyền, thề ước kết làm đồng minh.

    权遣周瑜、程普等水军数万,与先主 �力。
    Quyền phái bọn Chu Du-Trình Phổ cầm ba vạn quân thuỷ, cùng với Tiên Chủ hợp sức.

    江表传曰:备从鲁肃计,进住鄂县之 �口。诸葛亮诣吴未还,备闻曹公军 � ��恐惧,日遣逻吏於水次候望权军 吏 望见瑜船,驰往白备,备曰:“何以 �(之)非青徐军邪?”吏对曰:“ � ��知之。”备遣人慰劳之。瑜曰: 有 军任,不可得委署,傥能屈威,诚副 �所望。”备谓关羽、张飞曰:“彼 � ��我,我今自结讬於东而不往,非 盟 之意也。”乃乘单舸往见瑜,问曰: �今拒曹公,深为得计。战卒有几? � ��曰:“三万人。”备曰:“恨少 ” 瑜曰:“此自足用,豫州但观瑜破之 �”备欲呼鲁肃等共会语,瑜曰:“ � ��不得妄委署,若欲见子敬,可别 之 。又孔明已俱来,不过三两日到也。 �备虽深愧异瑜,而心未许之能必破 � ��也,故差池在后,将二千人与羽 飞 俱,未肯系瑜,盖为进退之计也。
    Giang Biểu truyện chép: Bị theo kế của Lỗ Túc, tiến đến giữ Phàn Khẩu ở huyện Ngạc. Gia Cát Lượng đến đất Ngô chưa về, Bị nghe tin quân của Tào Công tiến xuống, rất sợ hãi, hàng ngày phái quân tuần tiễu trên sông dò ngóng tin tức quân của Quyền. Quân lính trông thấy thuyền của Du, vội đến bẩm với Bị, Bị nói: "Sao biết rằng đấy chẳng phải là quân Thanh Từ(19)?" Quân lính thưa rằng: "Nhìn thuyền mà biết được vậy." Bị sai người đến uý lạo Du. Du nói: "Tướng quân đã tin tôi, chẳng thể uỷ thác cho người khác đến được, hoặc giả có thể chịu bỏ cái uy mà tới, tôi thành thực mong được gặp gỡ." Bị bảo Quan Vũ-Trương Phi rằng: "Bên kia muốn ta thân tới đó, nay ta liên kết với Đông Ngô mà chẳng chịu qua đó, không phải với tình đồng minh vậy." Bèn cưỡi một chiếc thuyền lớn đến diện kiến Du, hỏi rằng: "Nay ngài chống cự Tào Công, có kế sách gì hay chăng. Quân sĩ chiến đấu có được bao nhiêu?" Du nói: "Ba vạn người." Bị nói: "Tiếc là hơi ít." Du nói: "Thế là đủ dùng, Dự Châu hãy chờ xem Du phá Tào Công." Bị muốn gọi Lỗ Túc đến để cùng bàn bạc, Du nói: "Tôi vâng mệnh phá giặc chẳng dám nói bừa, nhược bằng muốn gặp Tử Kính, nên để khi khác. Túc cùng với Khổng Minh đều ở phía sau, chừng đôi ba ngày nữa sẽ tới đây." Bị dẫu rất thẹn với Du, mà trong lòng không tin rằng Du có thể phá được quân bắc, nên sai sắp đặt các việc về sau, đem hai nghìn quân chia đều cho Vũ-Phi, không bằng lòng trao cả cho Du, để tính bề tiến thủ.

    孙盛曰:刘备雄才,处必亡之地,告 �於吴,而获奔助,无缘复顾望江渚 � ��后计。江表传之言,当是吴人欲 美 之辞。
    Tôn Thịnh chép: Lưu Bị là kẻ hùng tài, đất đai mất cả hẳn phải đắn đo, đã cáo cấp với Ngô, chạy đến cầu giúp đỡ, không duyên cớ gì đã mong ngóng nơi bãi Trường Giang mà lại toan tính chuyện về sau. Lời Giang biểu truyện nói, đương thời chỉ là những lời duy mĩ của người Ngô đấy thôi.

    与曹公战於赤壁,大破之,焚其舟船 �先主与吴军水陆并进,追到南郡, � ��疾疫,北军多死,曹公引归。
    Liên quân cùng vớiTào Công đánh nhau ở Xích Bích, đại phá quân ấy, đốt hết thuyền chiến. Tiên Chủ cùng với quân Ngô thuỷ lục cùng tiến, đuổi đến tận Nam Quận, bấy giờ lại có bệnh dịch, quân bắc chết rất nhiều, Tào Công dẫn quân trở về.

    江表传曰:周瑜为南郡太守,分南岸 �以给备。备别立营於油江口,改名 � ��安。刘表吏士见从北军,多叛来 备 。备以瑜所给地少,不足以安民,( �)从权借荆州数郡。
    Giang biểu truyện chép: Chu Du làm Thái thú Nam Quận, chia đất ở Nam Ngạn cho Bị. Bị lập quân doanh ở Du Giang Khẩu, đổi tên thành Công An. Quan lại tướng sĩ của Lưu Biểu từng theo quân bắc, đa phần làm phản về hàng Bị. Bị thấy Du cấp cho mình quá ít đất đai, chẳng đủ để an dân, về sau mới tòng quyền mượn mấy quận Kinh Châu.

    先主表琦为荆州刺史,又南征四郡。 �陵太守金旋、长沙太守韩玄、桂阳 � ��赵范、零陵太守刘度皆降。
    Tiên Chủ dâng biểu xin cho Kỳ làm Thứ sử Kinh Châu, lại nam chinh bốn quận. Thái thú Vũ Lăng là Kim Toàn, Thái thú Trường Sa là Hàn Huyền, Thái thú Quế Dương là Triệu Phạm, Thái thú Linh Lăng là Lưu Độ đều quy hàng.

    三辅决录注曰:金旋字元机,京兆人 �历位黄门郎、汉阳太守,徵拜议郎 � ��中郎将,领武陵太守,为备所攻 死 。子祎,事见魏武本纪。
    Tam Phụ quyết lục chú chép: Kim Toàn tự Nguyên Ky, người ở Kinh Triệu, đã từng làm Hoàng môn Thị Lang, Thái thú Hán Dương, được bái làm Nghị Lang, thăng chức Trung lang tướng, lĩnh chức Thái thú Vũ Lăng, vì bị Lưu Bị đánh cướp ở đấy, chết. Con là Y, việc này thấy chép ở Nguỵ Vũ bản kỷ.

    庐江雷绪率部曲数万口稽颡。琦病死 �群下推先主为荆州牧,治公安。权 � ��之,进妹固好。先主至京见权, 缪 恩纪。
    Người ở Lư Giang là Lôi Tự dẫn bộ khúc mấy vạn nhân khẩu đến hàng. Kỳ bị bệnh chết, những người dưới suy tôn Tiên Chủ lên làm Kinh Châu mục, dinh sở đóng ở Công An. Quyền có chút uý kỵ về việc ấy, mới tiến dâng em gái mình cho Bị để giữ tình hoà hiếu. Tiên Chủ đến kinh sư(20) diện kiến Quyền, hai bên thắt chặt ân tình.

    山阳公载记曰:备还,谓左右曰:“ �车骑长上短下,其难为下,吾不可 � ��见之。”乃昼夜兼行。臣松之案 魏 书载刘备与孙权语,与蜀志述诸葛亮 �权语正同。刘备未破魏军之前,尚 � ��孙权相见,不得有此说。故知蜀 为 是。
    Sơn Dương công tái ký chép: Bị lúc trở về, bảo với tả hữu rằng: "Tôn Xa kỵ lưng dài chân ngắn, người ấy khó để kẻ dưới thuyết phục, ta chẳng thể gặp lại được." Bèn bỏ chạy suốt ngày đêm. Thần Tùng Chi xét: Nguỵ thư chép lại những lời Lưu Bị nói với Tôn Quyền, cùng với Thục chí thuật truyện Gia Cát Lượng nói với Tôn Quyền giống nhau. Lưu Bị khi trước chưa phá được quân Nguỵ, còn chưa cùng với Tôn Quyền tương kiến, chẳng đúng như lời nói ấy. Cho nên biết Thục chí nói đúng.

    权遣使云欲共取蜀,或以为宜报听许 �吴终不能越荆有蜀,蜀地可为己有 � ��州主簿殷观进曰:“若为吴先驱 进 未能克蜀,退为吴所乘,即事去矣。 �但可然赞其伐蜀,而自说新据诸郡 � ��可兴动,吴必不敢越我而独取蜀 如 此进退之计,可以收吴、蜀之利。” �主从之,权果辍计。迁观为别驾从 � ��
    Quyền sai sứ đến bàn rằng muốn được chung sức cùng vào lấy đất Thục, có người cho rằng nên nghe ngóng tin tức ở huyện Hứa, Ngô rút cục chẳng thể vượt Kinh Châu để lấy Thục được, xứ Thục có thể tự bảo vệ. Quan chủ bộ ở Kinh Châu là Ân Quan tiến lên nói rằng: "Nếu bị Ngô tiến đánh, tiến chưa thể thắng được Thục, lui bị quân Ngô thừa cơ lấn, mọi việc sẽ hỏng mất. Nay chỉ nên tán thành việc đánh Thục, nhưng nói rằng các quận ta mới lấy được, chưa thể vọng động, Ngô hẳn không dám vượt qua ta một mình vào lấy Thục. Cái kế tiến lui như thế, có thể giữ được lợi ích của cả Ngô và Thục." Tiên Chủ theo lời ấy, Quyền quả nhiên bỏ kế hoạch ấy. Tiên chủ thăng Ân Quan lên làm Biệt giá Tòng sự.

    献帝春秋曰:孙权欲与备共取蜀,遣 �报备曰:“米贼张鲁居王巴、汉, � ��操耳目,规图益州。刘璋不武, 能 自守。若操得蜀,则荆州危矣。今欲 �攻取璋,进讨张鲁,首尾相连,一 � ��、楚,虽有十操,无所忧也。” 欲 自图蜀,拒答不听,曰:“益州民富 �,土地险阻,刘璋虽弱,足以自守 � ��鲁虚伪,未必尽忠於操。今暴师 蜀 、汉,转运於万里,欲使战克攻取, �不失利,此吴起不能定其规,孙武 � ��善其事也。曹操虽有无君之心, 有 奉主之名,议者见操失利於赤壁,谓 �力屈,无复远志也。今操三分天下 � ��其二,将欲饮马於沧海,观兵於 会 ,何肯守此坐须老乎?今同盟无故自 �攻伐,借枢於操,使敌承其隙,非 � ��也。”权不听,遣孙瑜率水军住 口 。备不听军过,谓瑜曰:“汝欲取蜀 �吾当被发入山,不失信於天下也。 � ��关羽屯江陵,张飞屯秭归,诸葛 据 南郡,备自住孱陵。权知备意,因召 �还。
    Hiến Đế xuân thu chép: Tôn Quyền muốn cùng với Bị chung sức lấy Thục, sai sứ đến bảo Bị rằng: "Mễ tặc(21) Trương Lỗ chiếm cứ đất Ba-Hán xưng vương, là tai mắt của Tào Tháo, mưu toan dòm dỏ Ích Châu. Lưu Chương không có uy vũ, chẳng thể tự giữ. Nếu Tháo lấy được Thục, ắt Kinh châu sẽ nguy ngập vậy. Nay ta muốn đánh Chương trước, rồi tiến lên dẹp Trương Lỗ, đầu đuôi nối liền với nhau, nhất thống Ngô-Sở, dẫu có mười Tào Tháo, cũng không cần phải lo lắng vậy." Bị muốn tự mình lấy Thục, cự tuyệt không nghe theo, nói rằng: "Ích Châu nhân dân giầu mạnh, đất đai hiểm trở, Lưu Chương dẫu yếu nhược, cũng đủ giữ mình. Trương Lỗ là kẻ xảo trá, chưa hẳn đã tận tâm với Tháo. Nay vội vã đưa quân vào Thục-Hán, chuyển quân lương ngàn dặm, mà muốn thu được toàn công, lấy được chẳng gặp điều bất lợi, chắc Ngô Khởi cũng chẳng thể vạch nổi quy mô, Tôn Vũ cũng chẳng thể khéo léo mà làm được. Tào Tháo dẫu trong bụng không có chúa nữa, nhưng lại có danh nghĩa vâng mệnh bậc quân vương, đừng nên bàn rằng Tháo bị thất lợi ở Xích Bích, mà bảo rằng lực đã khuất, không còn có chí xa xôi nữa. Nay thiên hạ chia ba Tháo đã có hai phần, vẫn muốn cho ngựa uống nước Thương Hải, xem binh ở Ngô Hội, sao chịu bằng lòng ngồi đợi lên lão ư? Nay đã là đồng minh lại vô cớ công phạt lẫn nhau, giúp không cho Tào Tháo, khiến địch được thể nhòm ngó, chẳng phải là cái kế lâu dài vậy." Quyền không chịu, sai Tôn Du đốc xuất thuỷ quân đóng ở Hạ Khẩu. Bị không chờ quân ấy đến, bảo Du rằng: "Ngươi muốn lấy Thục, ta sẽ cắt tóc đi vào ở trong núi, chẳng chịu thất tín với thiên hạ vậy." Rồi sai Quan Vũ đóng binh ở Giang Lăng, Trương Phi đóng quân ở Tỷ Quy, Gia Cát Lượng giữ Nam Quận, Bị thân ở Sàn Lăng. Quyền biết ý của Bị, nên cho triệu Du trở về.

    Chú thích:
    (17) Tức Tôn Quyền, Quyền lúc đó giữ chức Thảo Lỗ tướng quân.
    (18) Trỏ vùng đất ở quanh Trường Giang.
    (19) Tức là quân Thanh Châu, Từ Châu. Ý nói đến quân của Tào Tháo vậy.
    (20) Đây là kinh sư nước Ngô.
    (21) Giặc gạo.





    蜀书二
    刘先主传

    Thục thư quyển nhị
    Lưu Tiên chủ truyện.


    二十五年,魏文帝称尊号,改年曰黄 �。或传闻汉帝见害,先主乃发丧制 � ��追谥曰孝愍皇帝。是后在所并言 瑞 ,日月相属,故议郎阳泉侯刘豹、青 �侯向举、偏将军张裔、黄权、大司 � ��殷纯、益州别驾从事赵莋、治中 事 杨洪、从事祭酒何宗、议曹从事杜琼 �劝学从事张爽、尹默、谯周等上言

    Năm thứ hai mươi lăm, Nguỵ Văn Đế xưng tôn hào, cải niên hiệu là Hoàng Sơ. Có người đưa tin Hán Đế bị hại, Tiên Chủ bèn mặc áo trắng cử tang, truy thuỵ hiệu là Hiếu Mẫn Hoàng Đế. Sau đó quần thần nói rằng gần đấy có điềm lành, nhật nguyệt nối theo nhau, cho nên các quan Nghị lang Dương Tuyền hầu Lưu Báo, Thanh Y hầu Hướng Cử, Thiên tướng quân Trương Duệ-Hoàng Quyền, Đại tư mã Chúc Ân Thuần, Ích châu Biệt giá Tròng sự Triệu Tộ, Trị trung Tòng sự Dương Hồng, Tòng sự Tế tửu Hà Tông, Nghị tào Tòng sự Đỗ Quỳnh, Khuyến học Tòng sự Trương Sảng-Doãn Mặc-Tiếu Chu cùng dâng lời rằng:


    “臣闻河图、洛书,五经谶、纬,孔 �所甄,验应自远。谨案洛书甄曜度 � ��‘赤三日德昌,九世会备,合为 际 。’洛书宝号命曰:‘天度帝道备称 �,以统握契,百成不败。’洛书录 � ��曰:‘九侯七杰争命民炊骸,道 籍 籍履人头,谁使主者玄且来。’孝经 �命决录曰:‘帝三建九会备。’臣 � ��未亡时,言西南数有黄气,直立 丈 ,见来积年,时时有景云祥风,从璿 �下来应之,此为异瑞。又二十二年 � ��数有气如旗,从西竟东,中天而 , 图、书曰‘必有天子出其方’。加是 �太白、荧惑、填星,常从岁星相追 � ��汉初兴,五星从岁星谋;岁星主 , 汉位在西,义之上方,故汉法常以岁 �候人主。当有圣主起於此州,以致 � ��。时许帝尚存,故群下不敢漏言 顷 者荧惑复追岁星,见在胃昴毕;昴毕 �天纲,经曰‘帝星处之,众邪消亡 � ��圣讳豫睹,推揆期验,符合数至 若 此非一。臣闻圣王先天而天不违,后 �而奉天时,故应际而生,与神合契 � ��大王应天顺民,速即洪业,以宁 内 。”

    "Thần nghe rằng Hà Đồ-Lạc Thư, Ngũ kinh Sấm-Vĩ(32), đều do Khổng Tử xét soi sáng tỏ, đã chứng nghiệm từ lâu. Cẩn trọng tra xét Lạc Thư Chân Diệu Độ có ghi: 'Đời vua chuộng màu đỏ thứ ba, đức vận xương thịnh(33), sau chín đời đến người tên Bị, hợp với ngôi Đế.' Lạc Thư Bảo Hào Mệnh có ghi: 'Trời cai quản đạo đế vương cho người tên Bị xưng làm hoàng đế, lấy chính thống thu lấy đế vị, trăm việc đều nên chẳng thể thất bại.' Lạc Thư Lục Kỳ Vận có ghi: 'Cửu hầu thất kiệt tranh nhau, dân chúng róc xương làm củi đun, đầu người dẫm đạp trên đường lộ, ai khiến vị chúa tên Huyền(34) sang.' Hiếu Kinh Câu Mệnh Quyết Lục có ghi: 'Đế vương ba người hưng khởi, chín đời đến Bị'. Cha thần là Quần lúc chưa mất, nói rằng phía tây nam mấy lần có hoàng khí, bốc cao vài trượng, xuất hiện đã lâu năm, lại thường gió tốt mây lành từ sao Thiên Tuyền(35) hạ xuống quấn quýt, ấy là điềm lành phi thường. Lại nữa, giữa năm Kiến An thứ hai mươi hai, mấy lầm có đám mây như tinh kỳ, bay từ tây sang đông, lơ lửng giữa trời, Đồ-Thư nói rằng 'Ắt có thiên tử xuất hiện ở phương ấy'. Lại thêm năm ấy sao Thái Bạch-Huỳnh Hoặc-Trấn tinh, thường đi theo Tuế tinh(36). Gần đây nhà Hán mới hưng khởi, ngũ tinh cùng tuế tinh hội họp; tuế tinh chủ nghĩa, ngôi nhà Hán ở phía tây, chính là phương vị chủ nghĩa, cho nên phép chế của nhà Hán là lấy Tuế tinh để chiêm nghiệm bậc nhân chủ. Đương khi thánh chủ nổi dậy ở châu ấy, có ý trung hưng. Bấy giờ Đế(37) còn ở Hứa Đô, cho nên quần thần không dám tiết lộ. Mới đây Huỳnh Hoặc lại xâm phạm Tuế tinh, ở khu vực Vị-Mão-Tất(38); Sao Mão sao Tất là lưới trời, kinh sách nói rằng 'Đế tinh lu mờ(39), bọn tà nghịch tiêu vong.' Huý của thánh thượng đã sớm thấy(40), suy xét thời kỳ ứng nghiệm, phù hợp mấy điềm, chẳng phải chỉ có một mà thôi. Thần nghe bậc thánh vương hành sự trước ý trời mà trời chẳng lìa bỏ, hành sự thuận ý trời thì được thiên thời, cho nên ứng thời vận mà sinh, để tương hợp với thần linh. Mong đại vương ứng lòng trời thuận lòng người, mau chóng dựng nghiệp đế vương, để yên định quốc gia."


    太傅许靖、安汉将军糜竺、军师将军 �葛亮、太常赖恭、光禄勋(黄权) � ��柱〕、少府王谋等上言 :

    Bọn Thái phó Hứa Tĩnh, An Hán tướng quân Mi Trúc, quân sư tướng quân Gia Cát Lượng, Thái thường Lại Cung, Quang lộc huân Hoàng Quyền, Thiếu phủ Vương Mưu dâng lời rằng:


    “曹丕篡弑,湮灭汉室,窃据神器, �迫忠良,酷烈无道。人鬼忿毒,咸 � ��氏。今上无天子,海内惶惶,靡 式 仰。群下前后上书者八百馀人,咸称 �符瑞,图、谶明徵。间黄龙见武阳 � ��,九日乃去。孝经援神契曰‘德 渊 泉则黄龙见’,龙者,君之象也。易 �九五‘飞龙在天’,大王当龙升, � ��位也。

    "Tào Phi thí chúa soán ngôi, chôn vùi ngôi Hán thất, cướp lấy thần khí, bức hiếp kẻ trung lương, tàn ác vô đạo. Quỷ thần căm giận, đều nghĩ đến họ Lưu. Nay ở trên không có thiên tử, hải nội bàng hoàng, không có chỗ ngóng trông. Quần hạ trước sau dâng sớ hơn tám trăm người, đều nói rõ có điềm lành, và những lời đồ sấm làm chứng cớ rõ ràng. Gần đây có rồng vàng hiện ra ở Xích Thuỷ núi Vũ Dương, suốt chín ngày mới tan. Hiếu kinh(41) dẫn lời của Thần Tiết(42) rằng 'Ân đức đến cùng cực ắt có rồng vàng hiện ra', rồng, là hình tượng của vua vậy. Hào thứ chín mươi lăm trong quẻ Càn ở sách Chu Dịch(43) nói 'rồng bay ở trên trời', mà đại vương đang như rồng bay lên, xứng nhận lấy ngôi đế vậy.


    又前关羽围樊、襄阳,襄阳男子张嘉 �王休献玉玺,玺潜汉水,伏於渊泉 � ��景烛燿,灵光彻天。夫汉者,高 本 所起定天下之国号也,大王袭先帝轨 �,亦兴於汉中也。今天子玉玺神光 � ��,玺出襄阳,汉水之末,明大王 其 下流,授与大王以天子之位,瑞命符 �,非人力所致。

    Mới đây Quan Vũ vây Phàn Thành-Tương Dương, con trai của Trương Gia-Vương Hưu ở Tương Dương dâng biếu ngọc tỉ, ngọc tỉ ấy ẩn dưới sông Hán, nằm ở nơi đáy sâu, ánh sáng rực rỡ chói chang, thần khí sáng rọi đến tận trời. Nhà Hán ta, trước kia Cao Tổ nổi dậy yên định thiên hạ mà xưng quốc hiệu, giờ đại vương noi theo phép xưa của Tiên đế, cũng dấy lên ở Hán Trung. Nay ngọc tỉ của Thiên tử trước đây lại sáng tỏ, mà ngọc tỉ ấy hiện ra ở Tương Dương, cuối dòng Hán thuỷ, minh đại vương nhận ngọc tỉ ấy ở hạ lưu, ấy là ngôi vị Thiên tử được trao cho đại vương, điềm lành ứng với thiên mệnh, chẳng phải sức người làm được vậy.


    昔周有乌鱼之瑞,咸曰休哉。二祖受 �,图、书先著,以为徵验。今上天 � ��,群儒英俊,并进河、洛,孔子 、 记,咸悉具至。伏惟大王出自孝景皇 �中山靖王之胄,本支百世,乾祇降 � ��圣姿硕茂,神武在躬,仁覆积德 爱 人好士,是以四方归心焉。考省灵图 �启发谶、纬,神明之表,名讳昭著 � ��即帝位,以纂二祖,绍嗣昭穆, 下 幸甚。臣等谨与博士许慈、议郎孟光 �建立礼仪,择令辰,上尊号。”

    Xưa kia nhà Chu có điềm Ô Ngư(44), mọi người nói rằng đó là việc tốt lành. Chúa thượng vâng mệnh hai tổ(45), Đồ-Thư báo trước, đã chứng nghiệm rồi vậy. Nay trời cao báo điềm lành, quần nho anh tuấn, đều dẫn sách Hà Đồ-Lạc Thư, cùng lời sấm ký của Khổng Tử, hết thảy đều đủ cả. Chúng thần quỳ xuống kính cẩn suy ngẫm rằng Đại vương là dòng dõi của Trung Sơn Tĩnh Vương Hiếu Cảnh Hoàng Đế, dòng chính dòng phụ trăm đời(46), thiên địa giáng phúc, đại vương tư thái thần thánh kì vĩ, uy vũ như thiên thần, nhân đức chồng chất trùm đời, ưu ái dân chúng tôn kính kẻ sĩ, vì thế bốn phương dốc lòng theo về. Chúng thần khảo sát linh đồ, suy nghĩ sấm vĩ, trẫm triệu của thần minh, huý danh sáng tỏ. Vậy nên đại vương sớm lên ngôi đế, để tế lễ nhị tổ, nối nghiệp tổ tiên, thì thiên hạ may lắm. Chúng thần kính cẩn giao cho Bác sĩ Hứa Từ, Nghị lang Mạnh Quang, kiến lập lễ nghi, chọn giờ lành, để chúa thượng xưng tôn hiệu."


    即皇帝位於成都武担之南。

    Tiên Chủ bèn lên ngôi đế ở núi Vũ Đảm phía nam Thành Đô.


    蜀本纪曰:武都有丈夫化为女子,颜 �美好,盖山精也。蜀王娶以为妻, � ��水土,疾病欲归国,蜀王留之, 几 物故。蜀王发卒之武都担土,於成都 �中葬,盖地数亩,高十丈,号曰武 � ��。臣松之案:武担,山名,在成 西 北,盖以乾位在西北,故就之以即阼 �

    Thục bản kỷ chép: Ở Vũ Đô có kẻ trượng phu hoá làm người con gái, nhan sắc rất đẹp, như giống tinh ở trong núi vậy. Thục vương lấy làm vợ, vì không quen thuỷ thổ, bị ốm chết muốn được đưa về nước, Thục vương giữ lại, chẳng kể gì đến việc người ấy đã chết. Sau Thục vương cho binh lính đào huyệt ở đất Đảm thuộc Vũ Đô, rồi an táng ở ngay trong Thành Đô, đắp mộ rộng mấy mẫu đất, cao mười trượng, gọi là Vũ Đảm. Thần Tùng Chi xét, Vũ Đảm, là tên núi, ở tây bắc Thành Đô, quẻ Càn phương vị ở phía tây bắc, cho nên mới đến đó lên ngôi đế.


    为文曰:“惟建安二十六年四月丙午 �皇帝备敢用玄牡,昭告皇天上帝后 � ��祇:汉有天下,历数无疆。曩者 莽 篡盗,光武皇帝震怒致诛,社稷复存 �今曹操阻兵安忍,戮杀主后,滔天 � ��,罔顾天显。操子丕,载其凶逆 窃 居神器。群臣将士以为社稷堕废,备 �脩之,嗣武二祖,龚行天罚。

    Lại làm bài văn tế rằng: "Duy năm Kiến An thứ hai mươi sáu tháng tư ngày Bính Ngọ, Hoàng đế là Bị tiến dụng ngôi huyền mẫu, cáo rõ với Hoàng thiên Thượng đế hậu thổ thần kỳ: Nhà Hán có thiên hạ, số vận dài đến vô cùng. Xưa kia Vương Mãng soán đạo, Quang Vũ hoàng đế nổi giận lôi đình tru diệt đi, xã tắc lại còn. Nay Tào Tháo cậy quyền binh làm chuyện tàn nhẫn, tru lục cả chủ hậu, đầy trời ngập đất, tội trạng đã rõ ràng. Con Tháo là Phi, lại làm chuyện hung nghịch, cướp giữ ngôi thần khí. Quần thần tướng sĩ cho rằng xã tắc đã đổ nát, nên Bị phải kế vào, tiếp nối cơ nghiệp của hai tổ, tuân kính mệnh trời đánh kẻ có tội.


    备惟否德,惧忝帝位。询于庶民,外 �蛮夷君长,佥曰‘天命不可以不答 � ��业不可以久替,四海不可以无主 。 率土式望,在备一人。备畏天明命, �惧汉阼将湮于地,谨择元日,与百 � ��坛,受皇帝玺绶。脩燔瘗,告类 天 神,惟神飨祚于汉家,永绥四海!”

    Bị nghĩ mình vô đức, sợ làm nhục đến ngôi Đế. Hỏi đến thứ dân, cùng các trưởng quan Man Di ngoài cõi, mọi người đều nói rằng 'thiên mệnh chẳng thể bỏ ngôi không, cơ nghiệp của tổ tiên chớ nên để suy đồi, bốn bể chẳng thể không có chủ'. Cả thiên hạ trông ngóng, chỉ còn có một mình Bị. Bị sợ mệnh sáng của trời, lại sợ ngôi Hán sẽ bị chôn vùi xuống đất, cẩn trọng chọn ngày lành, cùng trăm quan đăng đàn, nhận tỉ thụ Hoàng đế. Cho sửa sang đồ lễ, cáo tế với thiên thần, mong thần linh hưởng lộc giúp cho nhà Hán, bốn bể được vĩnh viễn yên vui!"


    魏书曰:备闻曹公薨,遣掾韩冉奉书 �,并致赙赠之礼。文帝恶其因丧求 � ��敕荆州刺史斩冉,绝使命。

    Nguỵ thư chép: Bị nghe tin Tào Công chết, sai phó quan là Hàn Nhiễm dâng điếu thư, lại gửi đồ lễ phúng viếng. Văn Đế ghét cái việc nhân lễ tang cầu thân, mệnh cho Thứ sử Kinh Châu chém Nhiễm, tuyệt đường sứ mệnh.


    典略曰:备遣军谋掾韩冉赍书吊,并 �锦布。冉称疾,住上庸。上庸致其 � ��適会受终,有诏报答以引致之。 得 报书,遂称制。

    Điển lược chép: Bị phái tham mưu duyện Hàn Nhiễm mang điếu thư, lại dâng gấm vóc. Nhiễm xưng có bệnh, ở lại Thượng Dung. Từ Thượng Dung dâng thư lên, gặp lúc thọ chung(47), có chiếu thư hồi đáp cho Nhiễm được vào chầu. Bị được thư hồi đáp, bèn xưng chế.


    章武元年夏四月,大赦,改年。以诸 �亮为丞相,许靖为司徒。置百官, � ��庙,祫祭高皇帝以下。

    Năm Chương Vũ nguyên niên mùa hạ tháng tư, đại xá thiên hạ, đổi niên hiệu. Lấy Gia Cát Lượng làm Thừa tướng, Hứa Tĩnh làm Tư đồ. Đặt ra trăm quan, xây dựng tông miếu, hợp tế ở miếu Cao Hoàng đế.


    臣松之以为先主虽云出自孝景,而世 �悠远,昭穆难明,既绍汉祚,不知 � ��帝为元祖以立亲庙。于时英贤作 , 儒生在宫,宗庙制度,必有宪章,而 �记阙略,良可恨哉!

    Thần Tùng Chi cho rằng Tiên Chủ dẫu rằng xuất thân từ dòng dõi Hiếu Cảnh, nhưng bao nhiêu đời đã quá xa, chiêu mục khó rõ ràng(48), đã nối ngôi Hán, chẳng biết vì sao Đế lấy ông tổ mới để lập tông miếu. Mà lúc bấy giờ có hiền tài phụ giúp, các bậc nho sinh ở trong cung, chế độ tông miếu, hẳn có chương pháp, mà lại ghi chép thiếu sót qua loa, thật đáng giận thay.


    五月,立皇后吴氏,子禅为皇太子。 �月,以子永为鲁王,理为梁王。车 � ��军张飞为其左右所害。初,先主 孙 权之袭关羽,将东征,秋七月,遂帅 �军伐吴。孙权遣书请和,先主盛怒 � ��,吴将陆议、李异、刘阿等屯巫 秭 归;将军吴班、冯习自巫攻破异等, �次秭归,武陵五谿蛮夷遣使请兵。

    Tháng năm, lập Ngô thị làm Hoàng hậu, con là Thiện làm Hoàng Thái tử. Tháng sáu, lập con là Vĩnh làm Lỗ vương, Lý là Lương vương. Xa kỵ tướng quân Trương Phi bị tả hữu hại. Khi trước, Tiên Chủ hận Tôn Quyền tập kích Quan Vũ, sắp đông chinh, đến mùa thu tháng bảy, bèn thống suất ba quân phạt Ngô. Tôn Quyền gửi thư xin hoà, Tiên Chủ nổi giận đùng đùng không nghe, Ngô tướng là bọn Lục Nghị(49)-Lý Dị-Lưu A đóng quân ở Vu huyện-Tỷ Quy; tướng quânNgô Ban-Phùng Tập ở Vu huyện tấn công đánh tan bọn Dị, rồi dừng quân ở Tỷ Quy, các tộc Man Di ở Ngũ Khê quận Vũ Lăng sai sứ đến cầu binh.


    二年春正月,先主军还秭归,将军吴 �、陈式水军屯夷陵,夹江东西岸。 � ��,先主自秭归率诸将进军,缘山 岭 ,於夷道猇亭猇,许交反。驻营,自 �山佷,音恆。通武陵,遣侍中马良 � ��五谿蛮夷,咸相率响应。镇北将 黄 权督江北诸军,与吴军相拒於夷陵道 �夏六月,黄气 见自秭归十馀里中,广数十丈。后十 �日,陆议大破先主军於猇亭,将军 � ��、张南等皆没。先主自猇亭还秭 , 收合离散兵,遂弃船舫,由步道还鱼 �,改鱼复县曰永安。吴遣将军李异 � ��阿等踵蹑先主军,屯驻南山。秋 月 ,收兵还巫。司徒许靖卒。冬十月, �丞相亮营南北郊於成都。孙权闻先 � ��白帝,甚惧,遣使请和。先主许 , 遣太中大夫宗玮报命。冬十二月,汉 �太守黄元闻先主疾不豫,举兵拒守

    Năm thứ hai mùa xuân rằm tháng giêng, quân của Tiên chủ về lại Tỷ Quy, thuỷ quân của các tướng Ngô Ban-Trần Thức đóng ở Di Lăng, giáp với bờ tây xứ Giang Đông. Tháng hai, Tiên Chủ từ Tỷ Quy dẫn chư tướng tiến quân, men theo núi Tiệt Lĩnh, ở Di Đạo xứ Hào Đình đóng doanh trại, men núi Giáp thông sang Vũ Lăng, phái Thị Trung là Mã Lương yên uỷ rợ Man Di ở Ngũ Khê, các tù trưởng đều hưởng ứng. Trấn bắc Tướng quân Hoàng Quyền làm Đô đốc các quân ở Giang Bắc, cùng với quân Ngô cự nhau ở Di Lăng đạo. Mùa hạ tháng sáu, có luồng khí màu vàng hiện ra ở Tỷ Quy trong vòng mấy chục dặm, rộng đến mấy chục trượng. Hơn chục ngày sau, Lục Nghị đại phá quân Tiên Chủ ở Hào Đình, tướng quân Phùng Tập-Trương Nam đều bị chết. Tiên Chủ từ Hào Đình chạy về Tỷ Quy, thu họp binh sĩ li tán, rồi bỏ thuyền, theo đường bộ chạy về Ngư Phúc, đổi huyện Ngư Phúc thành Vĩnh An. Ngô sai tướng quân Lý Dị-Lưu A ngầm bám theo quân của Tiên Chủ, đóng binh ở Nam Sơn. Mùa thu tháng tám, thu binh trở về. Tư đồ Hứa Tĩnh chết. Mùa đông tháng mười, chiếu cho Thừa tướng Lượng lập quân doanh suốt từ nam lên Bắc tới Thành Đô. Tôn Quyền hay tin Tiên Chủ đóng ở Bạch Đế, rất sợ, sai sứ đến xin hoà. Tiên Chủ đồng ý, sai Thái trung đại phu Tông Vĩ đến đáp mệnh. Mùa đông tháng mười hai, Hán gia Thái thú Hoàng Nguyên nghe tin Tiên Chủ ốm không đến thăm, cất binh chống lại.


    三年春二月,丞相亮自成都到永安。 �月,黄元进兵攻临邛县。遣将军陈 � ��笏。讨元,元军败,顺流下江, 其 亲兵所缚,生致成都,斩之。先主病 �,讬孤於丞相亮,尚书令李严为副 � ��四月 癸巳,先主殂于永安宫,时年六十三 �

    Năm thứ ba mùa xuân tháng hai, Thừa tướng Lượng từ Thành Đô đến Vĩnh An. Tháng ba, Hoàng Nguyên tiến binh đánh huyện Lâm Cung. Triều đình phái tướng quân Trần Hốt đánh dẹp Nguyên, quân Nguyên bị thua, thuận theo sông xuống hạ lưu, bị thân binh bắt trói lại, đem về Thành Đô, bị chém. Tiên Chủ ốm nặng, phó thác con côi cho Thừa tướng Lượng, Thượng thư lệnh Lý Nghiêm làm phó. Tháng tư mùa hạ ngày Quý Tỵ, Tiên Chủ băng ở Vĩnh An cung, bấy giờ sáu mươi ba tuổi.


    诸葛亮集载先主遗诏敕后主曰:“朕 �疾但下痢耳,后转杂他病,殆不自 � ��人五十不称夭,年已六十有馀, 所 复恨,不复自伤,但以卿兄弟为念。 �君到,说丞相叹卿智量,甚大增脩 � ��於所望,审能如此,吾复何忧! 之 ,勉之!勿以恶小而为之,勿以善小 �不为。惟贤惟德,能服於人。汝父 � ��,勿效之。可读汉书、礼记,间 历 观诸子及六韬、商君书,益人意智。 �丞相为写申、韩、管子、六韬一通 � ��,未送,道亡,可自更求闻达。

    Gia Cát Lượng tập chép lại di chiếu của Tiên Chủ sắc mệnh cho Hậu Chủ rằng: "Trẫm lúc mới ốm chỉ mắc bệnh lị mà thôi, sau chuyển sang tạp bệnh, sợ rằng chẳng qua khỏi. Người ta năm mươi tuổi chẳng nói là yểu, ta đã hơn sáu mươi tuổi, sao phải ân hận nữa, chẳng đau xót gì cho mình, chỉ nghĩ đến anh em khanh. Quan Bộc xạ tới đây, nói rằng Thừa tướng khen khanh sáng suốt hiểu biết, tiến bộ rất mau, vượt quá ước vọng của y, nếu thực được như thế, ta sao còn phải lo lắng nữa! Gắng lên, gắng lên! Chớ vì điều ác nhỏ mà làm, chớ vì điều thiện nhỏ mà không làm. Chỉ có hiền chỉ có đức, mới có thể thu phục được người. Cha các ngươi đức bạc, chớ nên bắt chước. Ngươi nên đọc sách Hán thư-Lễ ký, những lúc nhàn nhã nên xem các sách của Chư tử cùng với Lục Thao-Thương quân thư(50), cũng giúp tăng thêm ý chí và trí tuệ. Nghe nói Thừa tướng chỉnh lý các sách Thân-Hàn-Quản tử-Lục Thao(51) đều thông suốt hết cả, chưa đưa ra ngoài, e rằng lỗi đạo, ngươi nên phải tự thân đến cầu học lấy."


    临终时,呼鲁王与语:“吾亡之后, �兄弟父事丞相,令卿与丞相共事而 � ��”

    Lúc lâm chung, Tiên Chủ cho gọi Lỗ vương đến dặn nhỏ rằng: "Sau khi ta mất, anh em chúng mày phải coi Thừa tướng như cha, lệnh cho ngươi làm cộng sự giúp cho Thừa tướng mà thôi."


    亮上言於后主曰:“伏惟大行皇帝迈 �树德,覆焘无疆,昊天不吊,寝疾 � ��,今月二十四日奄忽升遐,臣妾 咷 ,若丧考妣。乃顾遗诏,事惟大宗, �容损益;百寮发哀,满三日除服, � ��期复如礼;其郡国太守、相、都 、 县令长,三日便除服。臣亮亲受敕戒 �震畏神灵,不敢有违。臣请宣下奉 � ��”

    Lượng dâng biểu lên Hậu Chủ rằng: "Thần quỳ xuống kính cẩn nghĩ rằng Đại hành Hoàng đế có lòng nhân hơn người gây dựng đức chính, phúc đến cõi vô cùng, trời xanh chẳng xót thương, bệnh tật cứ ngấm dần, hôm nay ngày mười bốn tháng hai đã chợt vội đi xa, thần thiếp kêu gào, như cha mẹ mất. Nghĩ đến di chiếu, là việc lớn tổ tông, trên dưới phải động lòng; trăm qua cử ai, trừ phục hết ba ngày, đến khi an táng lại theo như lễ; Thái thú các quận quốc, những bậc quan tướng, Đô uý, Trưởng huyện lệnh, ba ngày mới được bỏ áo tang. Thần là Lượng thân chịu sắc giới, kính sợ thần linh, chẳng dám phạm lỗi lầm. Thần xin tuyên rõ để người dưới phụng mệnh thi hành."


    五月,梓宫自永安还成都,谥曰昭烈 �帝。秋,八月,葬惠陵。

    Tháng năm, đem áo quan từ Vĩnh An cung về Thành Đô, đặt thuỵ là Chiêu Liệt Hoàng Đế. Mùa thu, tháng tám, an táng ở Huệ lăng.


    葛洪神仙传曰:仙人李意其,蜀人也 �传世见之,云是汉文帝时人。先主 � ��吴,遣人迎意其。意其到,先主 敬 之,问以吉凶。意其不答而求纸笔, �作兵马器仗数十纸已,便一一以手 � ��之,又画作一大人,掘地埋之, 径 去。先主大不喜。而自出军征吴,大 �还,忿耻发病死,众人乃知其意。 � ��作大人而埋之者,即是言先主死 。

    Cát Hồng thần tiên truyện chép: Vị tiên nhân Lý Ý, là người Thục. Người đời kể lại, rằng người ấy sống vào thời Hán Văn Đế(52). Tiên chủ muốn phạt Ngô, sai người nghênh đón Ý. Ý đến nơi, Tiên chủ lấy lễ đón tiếp rất cung kính, hỏi việc lành dữ. Ý không đáp mà xin giấy bút, vẽ ra binh mã khí trượng vào mấy chục tờ giấy, xong rồi lấy tay nhất nhất xé nát hết đi, lại vẽ ra một người to lớn, đào đất chôn cất người chết, xong bỏ đi thẳng. Tiên chủ rất không vui. Từ khi xuất quân đánh Ngô, đại bại trở về, lấy làm hổ thẹn phẫn hận rồi phát bệnh chết, mọi người mới hiểu được ý tứ của Ý. Vẽ một người to lớn chôn cất người chết, tức là ý nói rằng Tiên Chủ chết vậy.


    评曰:先主之弘毅宽厚,知人待士, �有高祖之风,英雄之器焉。及其举 � ��孤於诸葛亮,而心神无贰,诚君 之 至公,古今之盛轨也。机权幹略,不 �魏武,是以基宇亦狭。然折而不挠 � ��不为下者,抑揆彼之量必不容己 非 唯竞利,且以避害云尔。

    Bình rằng: Tiên Chủ là người cương nghị khoan hoà nhân hậu, hiểu lòng người kính kẻ sĩ, có phong độ của Hán Cao Tổ, có khí chất của bậc anh hùng. Đến lúc trao việc nước thác con côi cho Gia Cát Lượng, mà lòng không ngờ vực, tin rằng vua tôi đều chí công, là điều chưa từng thấy xưa nay vậy. Cơ mưu quyền biến tài cán thao lược, chẳng theo kịp Nguỵ Vũ(53), bởi thế cơ nghiệp gây dựng được cũng hạn hẹp. Nhưng vấp ngã mà chẳng sờn lòng, sau cùng chẳng chịu ở dưới người, có lẽ là suy đoán rằng sự độ lượng của kẻ kia(54) ắt hẳn chẳng dung được mình, nên chẳng những tranh cái lợi, mà còn tránh hoạ cho mình vậy.


    Chú thích:
    (32) Hà đồ, Lạc thư, Sấm vĩ là những sách cổ chuyên về thiên văn bói toán và lời sấm.
    (33) Nguyên văn 'Xích tam nhật đức xương'. Xưa Hán Cao Tổ Lưu Bang chém rắn trắng khởi nghĩa lập nên nhà Hán, gọi là Xích Đế (đời thứ nhất). Đến khi Quang Vũ Đế Lưu Tú diệt Vương Mãng trung hưng nhà Hán (đời thứ hai). Nay đến Lưu Bị là đời thứ ba vậy.
    (34) Huyền Đức.
    (35) Sao Bắc đẩu, đây là ngôi sao luôn đứng yên ở phía Bắc bầu trời, người ta thường lấy nó để định phương hướng.
    (36) Chỗ này nhắc đến một loạt các ngôi sao trong Nhị thập bát tú, hai mươi tám ngôi sao này chia ra bốn phương, mỗi phương gồm bảy ngôi, có ý nghĩa rất quan trọng đối với thiên văn cổ xưa của Trung Hoa, đặc biệt với các bậc đế vương, theo quan niệm thiên tử chịu mệnh trời.
    (37) Chỗ này nhắc đến việc Bị đang ở đất Hứa với Tào Tháo, có mưu toan với Đổng Thừa việc diệt Tháo, Đế ở đây là nhắc đến Hiến Đế vậy.
    (38) Là ba ngôi sao trong Nhị thập bát tú, các sao này nằm ở trung khu của các thiên thể.
    (39) Nguyên văn câu này là 'đế tinh xử chi, chúng tà tiêu vong', chữ xử có nghĩa là ở ẩn, tức là không thấy nữa, ở đây theo nghĩa dịch là lu mờ. Nguyên lai sao Huỳnh Hoặc tức Hoả tinh, đây không phải một ngôi sao, chỉ là một hành tinh như trái đất của chúng ta, vì nó ở gần trái đất nên nó rất sáng, sáng nhất trên bầu trời đêm, chỉ kém mỗi mặt trăng và sao Kim (tức sao Thái Bạch), nó chạy trên đường hoàng đạo, vậy nên khi nó đi vào địa phận lưới trời (tức vị trí Mão, Tất) sẽ làm các sao khác bên cạnh lu mờ vì độ sáng của nó. Người xưa coi Huỳnh Hoặc là ngôi sao chủ việc hung nghịch càn dỡ vậy. Người Hy Lạp gọi nó là Ares, vị thần chiến tranh.
    (40) Thấy ở các sách Ngũ kinh, Sấm Vĩ, Lạc Thư, Hà Đồ kể trên.
    (41) Hiếu Kinh là bộ sách chép lời của Khổng Tử nói với Tăng Tử về đạo hiếu.
    (42) Ông Tiết là thuỷ tổ của nhà Thương, khi trước là bầy tôi hiền tài của vua Thuấn.
    (43) Chu Dịch là sách bói toán, nghe nói do Chu Công Đán soạn ra, sau này Khổng Tử soạn lại, chính là bộ Kinh Dịch nổi tiếng hiện nay.
    (44) Ô Ngư là con cá đen, không rõ đây là điển tích gì.
    (45) Nhị tổ ở đây tức là Hán Cao Tổ Lưu Bang dựng nghiệp Tây Hán và Hán Quang Vũ Lưu Tú dựng nghiệp Đông Hán.
    (46) Nguyên văn là 'bổn chi bách thế', bổn là ngành trưởng, chi là ngành thứ, dịch thoát ý.
    (47) Thọ chung là nói Tháo mới chết.
    (48) Theo thứ tự lễ nghi tông miếu thời cổ thì một đời là hàng chiêu, hai đời là hàng mục, bên tả là hàng chiêu, bên hữu là hàng mục.
    (49) Tức Lục Tốn.
    (50) Hán Thư là bộ sử do Ban Cố đời Hán soạn ra, Lễ ký là bộ sách cổ nói về lễ nghĩa do Khổng Tử chỉnh lý, Lục Thao là sách binh thư do Khương Tử Nha soạn ra, Thương quân thư là sách dạy về quyền thuật của Thương Ưởng người nhà Tần soạn.
    (51) Chỉ các cuốn sách của Thân Bất Hại, Hàn Phi Tử, Quản Trọng, Khương Tử Nha soạn ra, đều là những sách nói về cái thuật trị quốc và binh pháp.
    (52) Hán Văn Đế là vua nhà Tây Hán, lên nối ngôi Hán Vũ Đế, thời ấy cách thời của Lưu Bị chừng ba trăm năm.
    (53) Tức Tào Tháo.

  2. #12
    Ngày tham gia
    Aug 2015
    Bài viết
    3
    http://www.tangthuvien.com/forum/sho...95&postcount=1

Quyền viết bài

  • Bạn Không thể gửi Chủ đề mới
  • Bạn Không thể Gửi trả lời
  • Bạn Không thể Gửi file đính kèm
  • Bạn Không thể Sửa bài viết của mình
  •