Trang 41 của 41 Đầu tiênĐầu tiên ... 31394041
Kết quả 401 đến 407 của 407
  1. #401
    Ngày tham gia
    Aug 2015
    Bài viết
    2
    Nguyên sử - Thái Tổ bản kỉ

    (Minh - Tống Liêm soạn)


    歲壬戌,帝發兵于兀魯回失連真河, �按赤塔塔兒、察罕塔塔兒二部。先 � ��曰:「苟破敵逐北,見棄遺物, 無 獲,俟軍事畢散之。」既而果勝,族 �按彈、火察兒、答力台三人背約, � ��,盡奪其所獲,分之軍中。
    Năm Nhâm Tuất (năm 1202), đế phát binh ở sông Ngột Lỗ Hồi Thất Liên Chân đánh hai bộ Án Xích Tháp Tháp Nhi-Sát Hãn Tháp Tháp Nhi, thề trước quân rằng: "Nếu phá đuổi được địch về phía bắc, thấy được vật bỏ lại của địch thì không được nhặt lấy, đợi việc quân xong rồi mới chia cho mọi người." Rồi thì thắng trận thật, có ba người trong tộc là bọn Án Đạn-Hỏa Sát Nhi-Đáp Lực Đài trái lời thề, đế giận, đoạt hết những vật mà họ lấy cho cho các quân.

    初,脫脫敗走八兒忽真隘,既而複出 �患,帝帥兵討走之。至是又會乃蠻 � ��欲魯罕約朵魯班、塔塔兒、哈答 、 散只兀諸部來侵。帝遣騎乘高四望, �乃蠻兵漸至,帝與汪罕移軍入塞。 � ��合自北邊來據高山結營,乃蠻軍 之 不動,遂還。亦剌合尋亦入塞。將戰 �帝遷輜重於他所,與汪罕倚阿蘭塞 � ��,大戰于闕奕壇之野,乃蠻使神 祭 風雪,欲因其勢進攻。既而反風,逆 �其陣,乃蠻軍不能戰,欲引還。雪 � ��澗,帝勒兵乘之,乃蠻大敗。是 劄 木合部起兵援乃蠻,見其敗,即還, �經諸部之立己者,大縱掠而去。
    Trước đây, Thoát Thoát thua chạy đến ải Bát Nhi Hốt Chân, rồi lại quay về gây hại, đế đem binh đánh đuổi hắn. Đến đây lại hội với quân trưởng bộ Nãi Man là Bất Dục Lỗ Hãn hẹn người các bộ Đóa Lỗ Ban-Tháp Tháp Nhi-Cáp Đáp Cân-Tán Chỉ Ngột đến lấn. Đế sai quân kị lên chỗ cao nhìn ra bốn bề, biết là quân Nãi Man đang đến, đế cùng Uông Hãn đem quân vào ải. Diệc Lạt Hợp tự phía bắc đến giữ núi cao làm trại, quân Nãi Man xông vào cũng không ra đánh, bèn về. Diệc Lạt Hợp bèn cũng vào ải. Sắp đánh, đế chuyển đồ xe ngựa đến chỗ họ, cùng Uông Hãn dựa vào ải A Lan làm lũy, đánh lớn ở bãi Khuyết Dịch Đàn, người Nãi Man sai thầy mo tế gió tuyết, muốn nhân thế ấy đến đánh. Rồi thì gió ngược lại, đánh vào trận họ, quân Nãi Man không đánh được, muốn dẫn về nhưng tuyết đã phủ đầy suối rãnh, đế xua quân đi lên, quân Nãi Man bèn thua to. Bấy giờ Tráp Mộc Hợp dấy binh giúp bộ Nãi Man, thấy họ thua, liền về, trên đường đi qua các bộ theo mình, thả quân cướp bóc mà về.

    帝欲為長子術赤求昏于汪罕女抄兒伯 �,汪罕之孫禿撒合亦欲尚帝女火阿 � ��姬,俱不諧,自是頗有違言。初 帝 與汪罕合軍攻乃蠻,約明日戰,劄木 �言于汪罕曰:「我于君是白翎雀, � ��是鴻雁耳。白翎雀寒暑常在北方 鴻 雁遇寒則南飛就暖耳。」意謂帝心不 �保也。汪罕聞之疑,遂移部眾於別 � ��及議昏不成,劄木合複乘隙謂亦 合 曰:「太子雖言是汪罕之子,嘗通信 �乃蠻,將不利於君父子。君若能加 � ��我當從傍助君也。」亦剌合信之 會 答力台、火察兒、按彈等叛歸亦剌合 �亦說之曰:「我等願佐君討宣懿太 � ��子也。」亦剌合大喜,遣使言于 罕 。汪罕曰:「劄木合,巧言寡信人也 �不足聽。」亦剌合力言之,使者往 � ��數四。汪罕曰:「吾身之存,實 子 是賴。髭須已白,遺骸冀得安寢,汝 �喋喋不已耶?汝善自為之,毋貽吾 � ��也。」劄木合遂縱火焚帝牧地而 。
    Đế muốn cho con cả là Thuật Xích xin cưới con gái của Uông Hãn tên là Sao Nhi Bá Cơ. Cháu của Uông Hãn là Ngốc Tát Hợp cũng muốn lấy con gái của đế tên là Hỏa A Chân Bá Cơ, đều không cho, từ đó hơi nói lời trái ý. Trước đây, đế cùng Uông Hãn họp binh đánh bộ Nãi Man, hẹn ngày sau đến đánh, Tráp Mộc Hợp nói với Uông Hãn rằng: "Ta với ngài là con chim tước trắng, người ta là chim hồng nhạn vậy. Chim tước trắng dù nắng hay lạnh thường ở phía bắc, chim hồng nhạn hễ gặp lạnh thì bay về phía nam đón nắng ấm vậy." Ý nói lòng đế không tin được. Uông Hãn nghe lời này thì có ý nghi ngờ, bèn đem bộ chúng dời sang chỗ khác. Kịp lúc việc xin cưới không thành, Tráp Mộc Hợp lại nhân lúc hiềm khích mà bảo Diệc Lạt Hợp rằng: "Thái tử dẫu nói là con của Uông Hãn nhưng thường qua lại với người Nãi Man, sắp gây việc bất lợi cho cha con ngài. Nếu ngài có thể phát binh thì thì ta sẽ theo bên cạnh giúp ngài." Diệc Lạt Hợp tin theo. Gặp lúc bọn Án Đạn-Hỏa Sát Nhi-Đáp Lực Đài làm phản theo Diệc Lạt Hợp, cũng dụ chúng rằng: "Bọn ta muốn giúp ngài đánh các con trai của Tuyên Ý thái hậu." Diệc Lạt Hợp cả mừng, sai sứ nói với Uông Hãn. Uông Hãn nói: "Tráp Mộc Hợp nói lời khéo mà khó tin, không nên nghe." Diệc Lạt Hợp ra sức nói việc ấy, sứ giả qua lại đến bốn lần. Uông Hãn nói: "Thân ta còn được đến nay là nhờ vào Thái tử. Nay râu tóc đã bạc trắng, di hài mong được ở yên, thế mà ngươi lại thao thao không thôi vậy? Ngươi giỏi thì tự làm đi, chớ gây lo ngại cho ta là được." Tráp Mộc Hợp bèn phóng lửa đốt bãi đất chăn thả của đế rồi bỏ đi.

    ...

  2. #402
    Ngày tham gia
    Nov 2015
    Bài viết
    0
    Nguyên sử - Thái Tổ bản kỉ

    (Minh - Tống Liêm soạn)


    歲癸亥,汪罕父子謀欲害帝,乃遣使 �來曰:「向者所議姻事,今當相從 � ��來飲布渾察兒。」布渾察兒,華 許 親酒也。帝以為然,率十騎赴之,至 �道,心有所疑,命一騎往謝,帝遂 � ��汪罕謀既不成,即議舉兵來侵。 人 乞失力聞其事,密與弟把帶告帝。帝 �馳軍阿蘭塞,悉移輜重於他所,遣 � ��麥為前鋒,俟汪罕至,即整兵出 。 先與硃力斤部遇,次與董哀部遇,又 �與火力失烈門部遇,皆敗之;最後 � ��罕親兵遇,又敗之。亦剌合見勢 , 突來沖陣,射之中頰,即斂兵而退。 �裏亦部人遂棄汪罕來降。
    Năm Quý Hợi (năm 1203), cha con Uông Hãn mưu muốn hại đế, bèn sai sứ giả đến nói: "Lúc trước có bàn chuyện cưới hỏi, nay nên làm theo, xin đến uống bố hồn sát nhi." 'Bố hồn sát nhi', dịch tiếng Hoa là cho uống rượu xin cưới vậy. Đế cho là phải, đem chục quân kị đến chỗ họ, được giữa đường thì trong lòng có nghi ngờ, sai một quân kị đến tạ từ, đế bèn về. Uông Hãn mưu đã không thành, liền bàn dấy binh đến đánh. Có kẻ trông chuồng ngựa tên là Khất Thất Lực nghe được việc ấy, ngầm cùng em tên là Bả Đái báo cho đế biết. Đế liền xua quân đến ải A Lan, dời hết đồ xe ngựa sang chỗ khác, sai Chiết Lí Mạch làm tiên phong, đợi Uông Hãn đến liền cho quân ra đánh, lúc đầu gặp với quân bộ Chu Lực Cân, sau gặp với quân bộ Đổng Ai, sau lại gặp với quân bộ Hỏa Lực Thất Liệt Môn, đều đánh bại họ, sau cùng gặp với bộ chúng của Uông Hãn, lại đánh bại họ. Diệc Lạt Hợp thấy thế gấp, xông xáo vào trận, bị bắn trúng má, liền thu quân mà về. Người bộ Khiếp Lí Diệc bèn bỏ Uông Hãn đến hàng.

    汪罕既敗而歸,帝亦將兵還,至董哥 �駐軍,遣阿里海致責于汪罕曰:「 � ��叔父菊兒罕所逐,困迫來歸,我 即 攻菊兒罕,敗之於河西,其土地人民 �收與君,此大有功於君一也。君為 � ��所攻,西奔日沒處。君弟劄阿紺 在 金境,我亟遣人召還。比至,又為蔑 �乞部人所逼,我請我兄薛徹別及及 � ��大醜往殺之,此大有功於君二也 君 困迫來歸時,我過哈丁裏,曆掠諸部 �、馬、資財,盡以奉君,不半月間 � ��君饑者飽,瘠者肥,此大有功於 三 也。君不告我,往掠蔑裏乞部,大獲 �還,未嘗以毫髮分我,我不以為意 � ��君為乃蠻所傾覆,我遣四將奪還 民 人,重立爾國家,此大有功於君四也 �我征朵魯班、塔塔兒、哈答斤、散 � ��、弘吉剌五部,如海東鷙禽之於 雁 ,見無不獲,獲則必致於君,此大有 �於君五也。是五者皆有明驗,君不 � ��則已,今乃易恩為仇,而遽加兵 我 哉?」汪罕聞之,語亦剌合曰:「我 �者之言何如?吾兒宜識之。」亦剌 � ��:「事勢至今日,必不可已,唯 竭 力戰鬥。我勝則並彼,彼勝則並我耳 �多言何為?」時帝諸族按彈、火察 � ��在汪罕左右,帝因遣阿里海誚責 罕 ,就令告之曰:「昔者吾國無主,以 �徹、太醜二人實我伯祖八剌哈之裔 � ��立之。二人既已固辭,乃以汝火 兒 為伯父聶坤之子,又欲立之,汝又固 �。然事不可中輟,複以汝按彈為我 � ��都剌之子,又欲立之,汝又固辭 於 是汝等推戴吾為之主,初豈我之本心 �,不自意相迫至於如此也。三河, � ��肇基之地,毋為他人所有。汝善 汪 罕,汪罕性無常,遇我尚如此,況汝 �乎?我今去矣,我今去矣!」按彈 � ��一言。
    Uông Hãn đã thu mà về, đế cũng đem quân về, đến đầm Đổng Ca thì đóng quân lại, sai A Lí Hải đến trách với Uông Hãn rằng: "Ngài bị chú ruột là Cúc Nhi Hãn đuổi đi, khốn quẫn đến đây, cha ta liền đánh Cúc Nhi Hãn, đánh bại hắn ở xứ Hà Tây, thu lấy người dân-đất đai xứ ấy đều cho ngài, đấy là một lần có công lớn với ngài. Ngài lại bị người bộ Nãi Man đánh, chạy về phía mặt trời lặn phía tây. Em ngài là Tráp A Cám Bột ở nước Kim, ta lại sai người gọi về. Đến đây lại bị người bộ Miết Lí Khất bức ép, ta xin anh ta là Tiết Triệt Biệt Cát và em ta là Đại Xú đến giết chúng, đấy là hai lần có công lớn với ngài. Vào lúc ngài khốn bức theo về, ta qua bộ Cáp Đinh Lí, đi cướp ngựa-dê-tài sản của các bộ để đem hết cho ngài, trong khoảng không quá nửa tháng, làm cho ngài đói thành no, gầy thánh béo, đấy là ba lần có công lớn với ngài. Ngài không báo cho ta biết, qua cướp bộ Miệt Lí Khất, thu lấy nhiều vật dùng đem về, chưa từng đem một sợi tóc chia cho ta, nhưng ta không mảy may để ý. Kịp lúc ngài bị người bộ Nãi Man đánh đổ, ta sai bốn tướng đoạt lại người dân cho ngài, dựng lại bộ ấp cho ngài, đấy là bốn lần có công lớn với ngài. Ta đánh năm bộ Đóa Lỗ Ban-Tháp Tháp Nhi-Cáp Đáp Cân-Tán Chỉ Ngột-Hoằng Cát Lạt như chim tợn Hải Đông đối với chim nhạn ngỗng, gặp địch thì không gì không bắt được, bắt được tất đem cho ngài, đấy là năm lần có công lớn với ngài. Năm lần ấy đều là rõ ràng, ngài đã không báo đền ta thì thôi, thế mà nay lại lấy oán trả ân, sao lại phát binh đến đánh ta thế?" Uông Hãn nghe tin, cũng nói với Diệc Lạt Hợp rằng: "Lúc trước ta nói với ngươi thế nào? Con ta nên nhớ kĩ." Diệc Lạt Hợp nói: "Việc đã đến như hôm nay, tất không dừng được nữa, chỉ còn dốc hết sức chiến đấu. Ta thắng thì chiếm cả hắn, hắn thắng thì chiếm cả ta vậy. Nói nhiều làm gì?" Bấy giờ các tộc của đế là bọn Án Đạn-Hỏa Sát Nhi đều ở bên tả hữu của Uông Hãn, đế nhân đó sai A Lí Hải chê trách Uông Hãn, liền sai báo cho họ rằng: "Ngày xưa nước ta không có chủ, vì hai người Tiết Triệt-Đại Xú thật là dòng dõi của bá tổ ta là Bát Lạt Cáp, muốn lập họ. Hai người đã cố từ chối, lại vì Hỏa Sát Nhi ngươi là con của bác ruột ta là Nhiếp Khôn, lại muốn lập ngươi, ngươi lại cố từ chối. Nhưng việc không nên bỏ dở giữa chừng, lại vì Án Đạn ngươi là con của cha ta là Hốt Đô Lạt, lại muốn lập ngươi, ngươi lại cố từ chối. Do đó các ngươi lại bầu ta lên làm chủ, lúc trước há phải là bản ý của ta, không tự ý ép nhau đến chỗ như thế vậy. Miền Tam Hà là đất nền móng của tổ tông, chớ để người khác chiếm lấy. Các ngươi theo giúp Uông Hãn, mà Uông Hãn tính khí vô thường, đối với ta còn như thế, huống chi là các ngươi đây? Ta nay bỏ rồi, ta nay bỏ rồi!" Bọn Án Đạn chẳng nói một lời.

    帝既遣使于汪罕,遂進兵虜弘吉剌別 �溺兒斤以行。至班硃尼河,河水方 � ��帝飲之以誓眾。有亦乞烈部人孛 者 ,為火魯剌部所敗,因遇帝,與之同 �。哈撒兒別居哈剌渾山,妻子為汪 � ��虜,挾幼子脫虎走,糧絕,探鳥 為 食,來會於河上。時汪罕形勢盛強, �微弱,勝敗未可知,眾頗危懼。凡 � ��河水者,謂之飲渾水,言其曾同 難 也。汪罕兵至,帝與戰于哈闌真沙陀 �地,汪罕大敗,其臣按彈、火察兒 � ��木合等謀弑汪罕,弗克,往奔乃 。 答力台、把憐等部稽顙來降。帝移軍 �難河源,謀攻汪罕,複遣二使往汪 � ��偽為哈撒兒之言曰:「我兄太子 既 不知所在,我之妻孥又在王所,縱我 �往,將安所之耶?王儻棄我前愆, � ��舊好,即束手來歸矣。」汪罕信 , 因遣人隨二使來,以皮囊盛血與之盟 �及至,即以二使為嚮導,令軍士銜 � ��趨折折運都山,出其不意,襲汪 , 敗之,盡降克烈部眾,汪罕與亦剌合 �身遁去。汪罕歎曰:「我為吾兒所 � ��今日之禍,悔將何及!」汪罕出 , 路逢乃蠻部將,遂為其所殺。亦剌哈 �西夏,日剽掠以自資。既而亦為西 � ��攻走,至龜茲國,龜茲國主以兵 殺 之。帝既滅汪罕,大獵于帖麥該川, �佈號令,振凱而歸。
    Đế đã sai sứ đến chỗ Uông Hãn, rồi tiến binh bắt bộ khác của bộ Hoằng Cổ Lạt là bộ Nhược Nhi Cân mà đi. Đến sông Ban Chu Ni, nước sông đang đục, đế uống nước sông để thề trước quân. Có người bộ Diệc Khất Liệt tên là Bột Đồ bị người bộ Hỏa Lỗ Lạt đánh bại, nhân đó gặp đế, bèn cùng đồng minh với hắn. Cáp Tát Nhi đi riêng ở núi Cáp Lạt Hồn, vợ con hắn bị Uông Hãn bắt đi, chỉ mang con nhỏ tên là Thoát Hổ chạy trốn, lương hết, khều trứng chim để ăn, đến hội ở trên sông. Bấy giờ hình thế của Uông Hãn mạnh mẽ, đế thì nhỏ yếu, thắng thua chưa biết được, bộ chúng hơi sợ hãi. Hễ ai cùng uống nước sông, gọi đó là uống nước đục, ý nói là cùng gánh việc gian khổ. Quân của Uông Hãn đến, đế đánh với hắn ở đất Cáp Lan Chân Sa Đà, đại phá Uông Hãn, bầy tôi của hắn là bọn Án Đạn-Hỏa Sát Nhi-Tráp Mộc Hợp mưu giết Uông Hãn, không được, trốn đến bộ Nãi Man. Người các bộ Đáp Lực Đài-Bả Liên cúi đầu đến hàng. Đế đem quân đến nguồn sông Oát Nan, mưu đánh Uông Hãn, lại sai hai sứ giả đến chỗ Uông Hãn, giả đem lời của Cáp Tát Nhi rằng: "Anh ta là Thái tử nay đã không biết ở chỗ nào, vợ con ta lại ở chỗ ngài, nếu ta muốn theo hắn thì còn chỗ nào yên đây? Nếu ngài tha lỗi trước của ta, nhớ đến việc tốt cũ của ta thì ta trói tay đến thao vậy." Uông Hãn tin lời ấy, nhân đó sai hai sứ giả đến, lấy bao da đựng đầy máu kết thề với người ấy. Kịp lúc đế đến, liền lấy hai sứ giả làm người dẫn đường, sai quân lính ngậm tăm buổi đêm đi nhanh đến núi Chiết Chiết Vận Đô, ra chỗ không ngờ đánh úp Uông Hãn, đánh bại hắn, bắt bộ chúng bộ Khắc Liệt hàng cả, Uông Hãn cùng Diệc Lạt Hợp một mình bỏ trốn. Uông Hãn than rằng: "Ta bị con ta lừa, cái họa hôm nay, hối còn sao kịp!" Uông Hãn chạy ra, trên đường gặp tướng của bộ Nãi Man, rút cuộc bị tướng ấy giết. Diệc Lạt Hợp chạy sang nước Tây Hạ, tự cướp bóc để tự cấp. Rồi lại cũng bị người nước Tây Hạ đánh đuổi, đến nước Quy Từ, vua nước Quy Từ đem binh đánh giết hắn. Đế đã diệt Uông Hãn, đi săn ở suối Thiếp Mạch Cai, tuyên bố hiệu lệnh, rồi đem quân đi về.

    時乃蠻部長太陽罕心忌帝能,遣使謀 �白達達部主阿剌忽思曰:「吾聞東 � ��稱帝者,天無二日,民豈有二王 ? 君能益吾右翼,吾將奪其弧矢也。」 �剌忽思即以是謀報帝,居無何,舉 � ��歸。
    Bấy giờ quân trưởng bộ Nãi Man là Thái Dương Hãn trong lòng ghét tài của đế, sai sứ mưu với quân trưởng của bộ Bạch Đạt Đạt tên là A Lạt Hốt Tư rằng: "Ta nghe nói miền đông có kẻ xưng đế, trời không có hai Mặt Trời, dân há có hai vua chăng? Ngài nên làm cánh phải giúp ta, ta sẽ đoạt cung tên của hắn." A Lạt Hốt Tư liền đem mưu ấy báo cho đế biết, được chẳng lâu thì đem cả bộ chúng đến theo.

    ...

  3. #403
    Ngày tham gia
    Aug 2015
    Bài viết
    4
    Nguyên sử - Thái Tổ bản kỉ

    (Minh - Tống Liêm soạn)


    歲癸亥,汪罕父子謀欲害帝,乃遣使 �來曰:「向者所議姻事,今當相從 � ��來飲布渾察兒。」布渾察兒,華 許 親酒也。帝以為然,率十騎赴之,至 �道,心有所疑,命一騎往謝,帝遂 � ��汪罕謀既不成,即議舉兵來侵。 人 乞失力聞其事,密與弟把帶告帝。帝 �馳軍阿蘭塞,悉移輜重於他所,遣 � ��麥為前鋒,俟汪罕至,即整兵出 。 先與硃力斤部遇,次與董哀部遇,又 �與火力失烈門部遇,皆敗之;最後 � ��罕親兵遇,又敗之。亦剌合見勢 , 突來沖陣,射之中頰,即斂兵而退。 �裏亦部人遂棄汪罕來降。
    Năm Quý Hợi (năm 1203), cha con Uông Hãn mưu muốn hại đế, bèn sai sứ giả đến nói: "Lúc trước có bàn chuyện cưới hỏi, nay nên làm theo, xin đến uống bố hồn sát nhi." 'Bố hồn sát nhi', dịch tiếng Hoa là cho uống rượu xin cưới vậy. Đế cho là phải, đem chục quân kị đến chỗ họ, được giữa đường thì trong lòng có nghi ngờ, sai một quân kị đến tạ từ, đế bèn về. Uông Hãn mưu đã không thành, liền bàn dấy binh đến đánh. Có kẻ trông chuồng ngựa tên là Khất Thất Lực nghe được việc ấy, ngầm cùng em tên là Bả Đái báo cho đế biết. Đế liền xua quân đến ải A Lan, dời hết đồ xe ngựa sang chỗ khác, sai Chiết Lí Mạch làm tiên phong, đợi Uông Hãn đến liền cho quân ra đánh, lúc đầu gặp với quân bộ Chu Lực Cân, sau gặp với quân bộ Đổng Ai, sau lại gặp với quân bộ Hỏa Lực Thất Liệt Môn, đều đánh bại họ, sau cùng gặp với bộ chúng của Uông Hãn, lại đánh bại họ. Diệc Lạt Hợp thấy thế gấp, xông xáo vào trận, bị bắn trúng má, liền thu quân mà về. Người bộ Khiếp Lí Diệc bèn bỏ Uông Hãn đến hàng.

    汪罕既敗而歸,帝亦將兵還,至董哥 �駐軍,遣阿里海致責于汪罕曰:「 � ��叔父菊兒罕所逐,困迫來歸,我 即 攻菊兒罕,敗之於河西,其土地人民 �收與君,此大有功於君一也。君為 � ��所攻,西奔日沒處。君弟劄阿紺 在 金境,我亟遣人召還。比至,又為蔑 �乞部人所逼,我請我兄薛徹別及及 � ��大醜往殺之,此大有功於君二也 君 困迫來歸時,我過哈丁裏,曆掠諸部 �、馬、資財,盡以奉君,不半月間 � ��君饑者飽,瘠者肥,此大有功於 三 也。君不告我,往掠蔑裏乞部,大獲 �還,未嘗以毫髮分我,我不以為意 � ��君為乃蠻所傾覆,我遣四將奪還 民 人,重立爾國家,此大有功於君四也 �我征朵魯班、塔塔兒、哈答斤、散 � ��、弘吉剌五部,如海東鷙禽之於 雁 ,見無不獲,獲則必致於君,此大有 �於君五也。是五者皆有明驗,君不 � ��則已,今乃易恩為仇,而遽加兵 我 哉?」汪罕聞之,語亦剌合曰:「我 �者之言何如?吾兒宜識之。」亦剌 � ��:「事勢至今日,必不可已,唯 竭 力戰鬥。我勝則並彼,彼勝則並我耳 �多言何為?」時帝諸族按彈、火察 � ��在汪罕左右,帝因遣阿里海誚責 罕 ,就令告之曰:「昔者吾國無主,以 �徹、太醜二人實我伯祖八剌哈之裔 � ��立之。二人既已固辭,乃以汝火 兒 為伯父聶坤之子,又欲立之,汝又固 �。然事不可中輟,複以汝按彈為我 � ��都剌之子,又欲立之,汝又固辭 於 是汝等推戴吾為之主,初豈我之本心 �,不自意相迫至於如此也。三河, � ��肇基之地,毋為他人所有。汝善 汪 罕,汪罕性無常,遇我尚如此,況汝 �乎?我今去矣,我今去矣!」按彈 � ��一言。
    Uông Hãn đã thu mà về, đế cũng đem quân về, đến đầm Đổng Ca thì đóng quân lại, sai A Lí Hải đến trách với Uông Hãn rằng: "Ngài bị chú ruột là Cúc Nhi Hãn đuổi đi, khốn quẫn đến đây, cha ta liền đánh Cúc Nhi Hãn, đánh bại hắn ở xứ Hà Tây, thu lấy người dân-đất đai xứ ấy đều cho ngài, đấy là một lần có công lớn với ngài. Ngài lại bị người bộ Nãi Man đánh, chạy về phía mặt trời lặn phía tây. Em ngài là Tráp A Cám Bột ở nước Kim, ta lại sai người gọi về. Đến đây lại bị người bộ Miết Lí Khất bức ép, ta xin anh ta là Tiết Triệt Biệt Cát và em ta là Đại Xú đến giết chúng, đấy là hai lần có công lớn với ngài. Vào lúc ngài khốn bức theo về, ta qua bộ Cáp Đinh Lí, đi cướp ngựa-dê-tài sản của các bộ để đem hết cho ngài, trong khoảng không quá nửa tháng, làm cho ngài đói thành no, gầy thánh béo, đấy là ba lần có công lớn với ngài. Ngài không báo cho ta biết, qua cướp bộ Miệt Lí Khất, thu lấy nhiều vật dùng đem về, chưa từng đem một sợi tóc chia cho ta, nhưng ta không mảy may để ý. Kịp lúc ngài bị người bộ Nãi Man đánh đổ, ta sai bốn tướng đoạt lại người dân cho ngài, dựng lại bộ ấp cho ngài, đấy là bốn lần có công lớn với ngài. Ta đánh năm bộ Đóa Lỗ Ban-Tháp Tháp Nhi-Cáp Đáp Cân-Tán Chỉ Ngột-Hoằng Cát Lạt như chim tợn Hải Đông đối với chim nhạn ngỗng, gặp địch thì không gì không bắt được, bắt được tất đem cho ngài, đấy là năm lần có công lớn với ngài. Năm lần ấy đều là rõ ràng, ngài đã không báo đền ta thì thôi, thế mà nay lại lấy oán trả ân, sao lại phát binh đến đánh ta thế?" Uông Hãn nghe tin, cũng nói với Diệc Lạt Hợp rằng: "Lúc trước ta nói với ngươi thế nào? Con ta nên nhớ kĩ." Diệc Lạt Hợp nói: "Việc đã đến như hôm nay, tất không dừng được nữa, chỉ còn dốc hết sức chiến đấu. Ta thắng thì chiếm cả hắn, hắn thắng thì chiếm cả ta vậy. Nói nhiều làm gì?" Bấy giờ các tộc của đế là bọn Án Đạn-Hỏa Sát Nhi đều ở bên tả hữu của Uông Hãn, đế nhân đó sai A Lí Hải chê trách Uông Hãn, liền sai báo cho họ rằng: "Ngày xưa nước ta không có chủ, vì hai người Tiết Triệt-Đại Xú thật là dòng dõi của bá tổ ta là Bát Lạt Cáp, muốn lập họ. Hai người đã cố từ chối, lại vì Hỏa Sát Nhi ngươi là con của bác ruột ta là Nhiếp Khôn, lại muốn lập ngươi, ngươi lại cố từ chối. Nhưng việc không nên bỏ dở giữa chừng, lại vì Án Đạn ngươi là con của tổ ta là Hốt Đô Lạt, lại muốn lập ngươi, ngươi lại cố từ chối. Do đó các ngươi lại bầu ta lên làm chủ, lúc trước há phải là bản ý của ta, không tự ý ép nhau đến chỗ như thế vậy. Miền Tam Hà là đất nền móng của tổ tông, chớ để người khác chiếm lấy. Các ngươi theo giúp Uông Hãn, mà Uông Hãn tính khí vô thường, đối với ta còn như thế, huống chi là các ngươi đây? Ta nay bỏ rồi, ta nay bỏ rồi!" Bọn Án Đạn chẳng nói một lời.

    帝既遣使于汪罕,遂進兵虜弘吉剌別 �溺兒斤以行。至班硃尼河,河水方 � ��帝飲之以誓眾。有亦乞烈部人孛 者 ,為火魯剌部所敗,因遇帝,與之同 �。哈撒兒別居哈剌渾山,妻子為汪 � ��虜,挾幼子脫虎走,糧絕,探鳥 為 食,來會於河上。時汪罕形勢盛強, �微弱,勝敗未可知,眾頗危懼。凡 � ��河水者,謂之飲渾水,言其曾同 難 也。汪罕兵至,帝與戰于哈闌真沙陀 �地,汪罕大敗,其臣按彈、火察兒 � ��木合等謀弑汪罕,弗克,往奔乃 。 答力台、把憐等部稽顙來降。帝移軍 �難河源,謀攻汪罕,複遣二使往汪 � ��偽為哈撒兒之言曰:「我兄太子 既 不知所在,我之妻孥又在王所,縱我 �往,將安所之耶?王儻棄我前愆, � ��舊好,即束手來歸矣。」汪罕信 , 因遣人隨二使來,以皮囊盛血與之盟 �及至,即以二使為嚮導,令軍士銜 � ��趨折折運都山,出其不意,襲汪 , 敗之,盡降克烈部眾,汪罕與亦剌合 �身遁去。汪罕歎曰:「我為吾兒所 � ��今日之禍,悔將何及!」汪罕出 , 路逢乃蠻部將,遂為其所殺。亦剌哈 �西夏,日剽掠以自資。既而亦為西 � ��攻走,至龜茲國,龜茲國主以兵 殺 之。帝既滅汪罕,大獵于帖麥該川, �佈號令,振凱而歸。
    Đế đã sai sứ đến chỗ Uông Hãn, rồi tiến binh bắt bộ khác của bộ Hoằng Cổ Lạt là bộ Nhược Nhi Cân mà đi. Đến sông Ban Chu Ni, nước sông đang đục, đế uống nước sông để thề trước quân. Có người bộ Diệc Khất Liệt tên là Bột Đồ bị người bộ Hỏa Lỗ Lạt đánh bại, nhân đó gặp đế, bèn cùng đồng minh với hắn. Cáp Tát Nhi đi riêng ở núi Cáp Lạt Hồn, vợ con hắn bị Uông Hãn bắt đi, chỉ mang con nhỏ tên là Thoát Hổ chạy trốn, lương hết, khều trứng chim để ăn, đến hội ở trên sông. Bấy giờ hình thế của Uông Hãn mạnh mẽ, đế thì nhỏ yếu, thắng thua chưa biết được, bộ chúng hơi sợ hãi. Hễ ai cùng uống nước sông, gọi đó là uống nước đục, ý nói là cùng gánh việc gian khổ. Quân của Uông Hãn đến, đế đánh với hắn ở đất Cáp Lan Chân Sa Đà, đại phá Uông Hãn, bầy tôi của hắn là bọn Án Đạn-Hỏa Sát Nhi-Tráp Mộc Hợp mưu giết Uông Hãn, không được, trốn đến bộ Nãi Man. Người các bộ Đáp Lực Đài-Bả Liên cúi đầu đến hàng. Đế đem quân đến nguồn sông Oát Nan, mưu đánh Uông Hãn, lại sai hai sứ giả đến chỗ Uông Hãn, giả đem lời của Cáp Tát Nhi rằng: "Anh ta là Thái tử nay đã không biết ở chỗ nào, vợ con ta lại ở chỗ ngài, nếu ta muốn theo hắn thì còn chỗ nào yên đây? Nếu ngài tha lỗi trước của ta, nhớ đến việc tốt cũ của ta thì ta trói tay đến thao vậy." Uông Hãn tin lời ấy, nhân đó sai hai sứ giả đến, lấy bao da đựng đầy máu kết thề với người ấy. Kịp lúc đế đến, liền lấy hai sứ giả làm người dẫn đường, sai quân lính ngậm tăm buổi đêm đi nhanh đến núi Chiết Chiết Vận Đô, ra chỗ không ngờ đánh úp Uông Hãn, đánh bại hắn, bắt bộ chúng bộ Khắc Liệt hàng cả, Uông Hãn cùng Diệc Hợp Lạt một mình bỏ trốn. Uông Hãn than rằng: "Ta bị con ta lừa, cái họa hôm nay, hối còn sao kịp!" Uông Hãn chạy ra, trên đường gặp tướng của bộ Nãi Man, rút cuộc bị tướng ấy giết. Diệc Lạt Hợp chạy sang nước Tây Hạ, tự cướp bóc để tự cấp. Rồi lại cũng bị người nước Tây Hạ đánh đuổi, đến nước Quy Từ, vua nước Quy Từ đem binh đánh giết hắn. Đế đã diệt Uông Hãn, đi săn ở suối Thiếp Mạch Cai, tuyên bố hiệu lệnh, rồi đem quân đi về.

    時乃蠻部長太陽罕心忌帝能,遣使謀 �白達達部主阿剌忽思曰:「吾聞東 � ��稱帝者,天無二日,民豈有二王 ? 君能益吾右翼,吾將奪其弧矢也。」 �剌忽思即以是謀報帝,居無何,舉 � ��歸。
    Bấy giờ quân trưởng bộ Nãi Man là Thái Dương Hãn trong lòng ghét tài của đế, sai sứ mưu với quân trưởng của bộ Bạch Đạt Đạt tên là A Lạt Hốt Tư rằng: "Ta nghe nói miền đông có kẻ xưng đế, trời không có hai Mặt Trời, dân há có hai vua chăng? Ngài nên làm cánh phải giúp ta, ta sẽ đoạt cung tên của hắn." A Lạt Hốt Tư liền đem mưu ấy báo cho đế biết, được chẳng lâu thì đem cả bộ chúng đến theo.

    歲甲子,帝大會于帖麥該川,議伐乃 �。群臣以方春馬瘦,宜俟秋高為言 � ��弟斡赤斤曰:「事所當為,斷之 早 ,何可以馬瘦為辭?」別裏古台亦曰 �「乃蠻欲奪我弧矢,是小我也,我 � ��當同死。彼恃其國大而言誇,苟 其 不備而攻之,功當可成也。」帝悅, �:「以此眾戰,何憂不勝。」遂進 � ��乃蠻,駐兵於建忒該山,先遣虎 來 、哲別二人為前鋒。太陽罕至自按台 �營於沆海山,與蔑裏乞部長脫脫、 � ��部長阿憐太石、猥剌部長忽都花 吉 ,暨朵魯班、塔塔兒、哈答斤、散只 �諸部合,兵勢頗盛。時我隊中羸馬 � ��入乃蠻營中者,太陽罕見之,與 謀 曰:「蒙古之馬瘦弱如此,今當誘其 �入,然後戰而擒之。」其將火力速 � ��對曰:「先王戰伐,勇進不回, 尾 人背不使敵人見之。今為此遷延之計 �得非心中有所懼乎?苟懼之,何不 � ��妃來統軍也。」太陽罕怒,即躍 索 戰。帝以哈撒兒主中軍。時劄木合從 �陽罕來,見帝軍容整肅,謂左右曰 � ��乃蠻初舉兵,視蒙古軍若甗珝羔 , 意謂蹄皮亦不留。今吾觀其氣勢,殆 �往時矣。」遂引所部兵遁去。是日 � ��與乃蠻軍大戰至晡,禽殺太陽罕 諸 部軍一時皆潰,夜走絕險,墜崖死者 �可勝計。明日,餘眾悉降。於是朵 � ��、塔塔兒、哈答斤、散只兀四部 來 降。已而複征蔑裏乞部,其長脫脫奔 �陽罕之兄卜欲魯罕,其屬帶兒兀孫 � ��迎降,俄複叛去。帝至泰寒寨, 孛 羅歡、沈白二人領右軍往平之。
    Năm Giáp Tí (năm 1204), đế đại hội ở suối Thiếp Mạch Cai, bàn kế đánh bộ Nãi Man. Bầy tôi cho rằng vì đang mùa xuân ngựa gầy, đợi mùa thu ngựa béo hãy bàn. Em đế là Oát Xích Cân nói: "Việc này nên làm, quyết đi cho nhanh, sao lại vì ngựa gầy mà từ chối?" Biệt Lí Cổ Đài cũng nói: "Người bộ Nãi Man muốn đoạt cung tên của ta, đấy là coi thường ta, chúng ta nên cùng liều chết, bên ấy cậy nước lớn mà nói lời càn, nếu thừa lúc bên ấy không phòng bị mà đánh nó, công sẽ thành được vậy." Đế mừng, nói: "Quân như thế này đi đánh thì lo gì không thắng." Rồi tiến binh đánh bộ Nãi Man, trú quân ở núi Kiến Thắc Cai, sai hai người Hổ Tất Lai-Triết Biệt làm tiền phong đi trước. Thái Dương Hãn từ đất Án Đài đi đến, đóng trại ở núi Hãng Hải, hợp cùng quân trưởng bộ Miệt Lí Khất là Thoát Thoát-quân trưởng bộ Khắc Liệt là A Liên Đại Thạch-quân trưởng bộ Ổi Lạt là Hốt Đô Hoa Biệt Cát, và hợp với người các bộ Đóa Lỗ Ban-Tháp Tháp Nhi-Cáp Đáp Cân-Tán Chỉ Ngột, thế quân có vẻ mạnh. Bấy giờ có con ngựa gầy trong quân đế lồng lên chạy vào trong trại của người Nãi Man. Thái Dương Hãn thấy vậy, mưu với bộ chúng rằng: "Ngựa của người Mông Cổ gầy yếu như thế, nay nên dụ họ vào sâu, sau đó đánh mà bắt họ." Tướng của bên ấy là Hỏa Lực Tốc Bát Xích đáp rằng: "Tiên vương đánh dẹp thì đã đi không quay đầu, đuôi ngựa lưng người thì không nên để kẻ địch nhìn thấy. Nay bày kế kéo dài như vậy, chẳng phải trong lòng có ý sợ chăng? Nếu sợ họ thì sao không sai hậu phi đến cầm quân đi." Thái Dương Hãn giận, liền ruổi ngựa đi đánh. Đế lấy Cáp Tát Nhi dẫn trung quân. Bấy giờ Tráp Mộc Hợp theo Thái Dương Hãn đến, thấy quân đế đội hình chỉnh tề, bảo tả hữu rằng: "Người Nãi Man lúc đầu dấy binh, thấy người Mông Cổ như con dê ngơ ngác, ý nói da guốc cũng không giữ. Nay ta thấy khí thế quân ấy như thế, e rằng chẳng đúng lúc rồi." Rồi dẫn bộ chúng của mình trốn đi. Hôm đó, đế đánh với quân Nãi Man đến quá buổi trưa, bắt giết Thái Dương Hãn. Các bộ chúng địch một lúc đều vỡ, buổi đêm chạy đến chỗ hiểm tuyệt, rơi xuống vách núi nhiều không thể kể hết. Hôm sau, quân còn sót đều hàng. Do đó người bốn bộ Đóa Lỗ Ban-Tháp Tháp Nhi-Cáp Đáp Cân-Tán Chỉ Ngột cũng đến hàng. Rồi lại đánh bộ Miệt Lí Khất, quân trưởng bộ ấy là Thoát Thoát chạy đến chỗ anh của Thái Dương Hãn là Bốc Dục Lỗ Hãn, bộ thuộc của hắn là Đái Nhi Ngột Tôn dâng con gái xin hàng, chốc lại phản bỏ đi. Đế đến trại Thái Hàn, sai hai người Bột La Hoan-Thẩm Bạch lĩnh hữu quân đến đánh dẹp bọn ấy.


    歲乙丑,帝征西夏,拔力吉裏寨,經 �思城,大掠人民及其橐駝而還。
    Năm Ất Sửu (năm 1205), đế đánh nước Tây Hạ, phá trại Lực Cát Lí, qua thành Lạc Tư, cướp lấy người dân và lạc đà thành ấy rồi về.

    ...

  4. #404
    Ngày tham gia
    Nov 2015
    Bài viết
    0
    Nguyên sử - Thái Tổ bản kỉ

    (Minh - Tống Liêm soạn)


    元年丙寅,帝大會諸王群臣,建九斿 �旗,即皇帝位於斡難河之源,諸王 � ��共上
    尊號曰成吉思皇帝。是歲實金泰和之 �年也。帝既即位,遂發兵復征乃蠻 � ��卜欲魯罕
    獵於兀魯塔山,擒之以歸。太陽罕子 �出律罕與脫脫奔也兒的石河上。帝 � ��伐金。初,
    金殺帝宗親鹹補海罕,帝欲復仇。會 �降俘等具言金主璟肆行暴虐,帝乃 � ��致討,然
    未敢輕動也。
    Năm thứ 1 Bính Dần (năm 1206), đế đại hội các vương-bầy tôi, dựng cờ trắng chín lèo, lên ngôi hoàng đế ở nguồn sông Oát Nan, các vương-bầy tôi cùng lên tôn hiệu là Thành Cát Tư Hoàng Đế. Năm đó đúng vào năm Thái Hòa thứ 6 theo lịch nước Kim. Đế đã lên ngôi, rồi phát binh đánh bộ Nãi Man. Bấy giờ Bốc Dục Lỗ Hãn đi săn ở núi Ngột Lỗ Tháp, đế bắt được hắn đem về. Con của Thái Dương Hãn là Khuất Xuất Luật Hãn cùng Thoát Thoát chạy đến bên sông Dã Nhi Đích Thạch. Đến đây đế bắt đầu bàn việc đánh nước Kim. Lúc đầu, người nước Kim giết thân tộc của đế là Hàm Bổ Hải Hãn, do đó đế muốn báo thù. Gặp lúc có bọn người nước Kim theo hàng đem kể việc vua Kim tên là Cảnh phóng túng bạo ngược, đế bèn hội nghị đến đánh, nhưng chưa dám làm ngay.

    二年丁卯秋,再征西夏,克斡羅孩城 �是歲,遣按彈、不兀剌二人使乞力 � ��。既
    而野牒亦納裡部、阿裡替也兒部,皆 �使來獻名鷹。
    Năm thứ 2 Đinh Mão (năm 1207), mùa thu, lại đánh nước Tây Hạ, chiếm thành Oát La Hài. Năm đó, sai hai người Án Đạn-Bất Ngột Lạt đi sứ đến nước Khất Lực Cát Tư. Sau đó người các bộ Dã Điệp Xích Nạp Lí-bộ A Lí Thế Dã Nhi cho sứ giả đến dâng chim ưng tốt.

    三年戊辰春,帝至自西夏。夏,避暑 �庭。冬,再征脫脫及屈出律罕。時 � ��剌部
    等遇我前鋒,不戰而降,因用為向導 �至也兒的石河,討蔑裡乞部,滅之 � ��脫中流矢
    死,屈出律奔契丹。
    Năm thứ 3 Mậu Thìn (năm 1208), mùa xuân, đế từ nước Tây Hạ đi về. Mùa hạ, đế tránh nóng ở long đình. Mùa đông, lại đánh Thoát Thoát và Khuất Xuất Luật Hãn, bấy giờ người các bộ Oát Xích Lạt gặp quân tiên phong của đế, không đánh mà hàng, nhân đó sai làm người dẫn đường, đến sông Dã Nhi Đích Thạch, đánh bộ Miệt Lí Khất, diệt bộ ấy, Thoát Thoát trúng tên chết, Khuất Xuất Luật Hãn chạy sang nước Khiết Đan.

    四年己巳春,畏吾兒國來歸。帝入河 �,夏主李安全遣其世子率師來戰, � ��,獲
    其副元帥高令公。克兀剌海城,俘其 �傅西壁氏。進至克夷門,覆敗夏師 � ��其將嵬名
    令公。薄中興府,引河水灌之,堤決 �水外潰,遂撤圍還。遣太傅訛答入 � ��,招諭夏
    主,夏主納女請和。
    Năm thứ 4 Kỉ Tị (năm 1209), mùa xuân, người nước Úy Ngô Nhi đến theo. Đế vào xứ Hà Tây, vua nước Tây Hạ tên là Lí An Toàn sai Thế tử của mình đem quân đến đánh, đế đánh bại hắn, bắt được Phó nguyên soái của hắn là Cao Lệnh Công. Lại đánh thành Ngột Lạt Hải, bắt được Thái phó nước ấy là Tây Bích Thị. Đi đến cửa Khắc Di, đánh bại quân Tây Hạ, bắt được tướng nước ấy là Ngôi Danh Lệnh Công. Đến kề phủ Trung Hưng, dẫn nước sông vào phủ ấy, đê vỡ, nước tràn ra ngoài, bèn giải vây rút về, sai Thái phó là Ngoa Đáp vào phủ Trung Hưng chiêu dụ vua Tây Hạ, vua Tây Hạ gả con gái xin hòa.

    ...

  5. #405
    Ngày tham gia
    Nov 2015
    Bài viết
    0
    Nguyên sử - Thái Tổ bản kỉ

    (Minh - Tống Liêm soạn)


    五年庚午春,金謀來伐,築烏沙堡。 �命遮別襲殺其眾,遂略地而東。初 � ��貢歲
    幣於金,金主使衛王允濟受貢於淨州 �帝見允濟不為禮。允濟歸,欲請兵 � ��。會金主
    璟殂,允濟嗣位,有詔至國,傳言當 �受。帝問金使曰:「新君為誰?」 � ��曰:「衛
    王也。」帝遽南面唾曰:「我謂中原 �帝是天上人做,此等庸懦亦為之耶 � ��以拜為!」
    即乘馬北去。金使還言,允濟益怒, �俟帝再入貢,就進場害之。帝知之 � ��與金絕,
    益嚴兵為備。
    Năm thứ 5 Canh Ngọ (năm 1210), mùa xuân, người nước Kim mưu đến đánh, đắp lũy Ô Sa. Đế sai Già Biệt đánh úp quân ấy, rồi sang lấy các đất phía đông. Trước đấy, đế hằng năm cống tiền cho nước Kim, vua Kim sai Vệ Vương tên là Doãn Tế nhận đồ cống ở Tịnh châu. Đế gặp Doãn Tế nhưng không bày lễ. Doãn Tế về, muốn xin binh đánh đế. Gặp lúc vua Kim tên là Cảnh chết, Doãn Tế nối ngôi, gửi chiếu thư đến cho đế, nói là phải lạy nhận lấy. Đế hỏi sứ Kim rằng: "Vua mới là ai?" Sứ Kim nói: "Là Vệ Vương vậy." Đế ngoảnh mặt về phía nam nhổ nước bọt nói: "Ta mới là người trên trời xuống làm hoàng đế ở Trung Nguyên, kẻ yếu kém như thế cũng làm hoàng đế ư? Ta sao phải lạy hắn!" Liền cưỡi ngựa bỏ về phía bắc. Sứ Kim về báo lại, Doãn Tế càng giận, muốn đợi đế lại vào chỗ cống thì hại đế. Đế biết mưu ấy, bèn tuyệt giao với nước Kim, thêm nghiêm binh phòng bị.

    六年辛未春,帝居怯綠連河。西域哈 �魯部主阿昔蘭罕來降,畏吾兒國主 � ��護來
    覲。二月,帝自將南伐,敗金將定薛 �野狐嶺,取大水濼、豐利等縣。金 � ��烏沙堡。
    秋七月,命遮別攻烏沙堡及烏月營, �之。八月,帝及金師戰於宣平之會 � ��,敗之。
    九月,拔德興府,居庸關守將遁去。 �別遂入關,抵中都。
    冬月,襲金群牧監,驅其馬而還。耶 �阿海降,入見帝於行在所。皇子術 � ��察合
    台、窩闊台分徇雲內、東勝、武、朔 �州,下之。是冬,駐蹕金之北境。 � ��林、夾谷
    長哥等來降。
    Năm thứ 6 Tân Mùi (năm 1211), mùa xuân, đế trú ở sông Khiếp Lộc Liên. Quân trưởng bộ Cáp Lạt Lỗ miền Tây Vực là A Tích Lan Hãn đến hàng, quân trưởng nước Úy Ngô Nhi tên là Xích Đô Hộ cũng đến chầu. Tháng 2, đế tự đem quân đánh miền nam, đánh bại tướng Kim tê là Định Tiết ở núi Dã Hồ, chiếm lấy các huyện Đại Thủy Lạc-Phong Lợi. Người nước Kim lại đắp lũy Ô Sa. Mùa thu, tháng 7, sai Già Biệt đánh lũy Ô Sa và doanh Ô Nguyệt, chiếm lấy được. Tháng 8, đế đánh với quân Kim ở suối Hội Hà huyện Tuyên Bình, đánh bại chúng. Tháng 9, đế đánh chiếm phủ Đức Hưng, tướng giữ ải Cư Dung bỏ chạy. Già Biệt bèn vào ải, đến Trung Đô. Tháng mùa đông, đánh úp quan Quần mục giám của nước Kim, xua ngựa của họ đem về. Da Luật A Hải hàng, vào gặp đế ở chỗ đế đi đến. Hoàng tử là bọn Thuật Xích-Sát Hợp Đài-Oa Khoát Đài chia ra đánh các châu Vân Nội-Đông Thắng-Võ-Sóc, hạ được các châu ấy. Mùa đông năm đó, vua đóng giữ ở cõi phía bắc của nước Kim, bọn Lưu Bá Lâm-Giáp Cốc Trưởng Ca đến hàng.

    七年壬申春正月,耶律留哥聚眾於隆 �,自為都元帥,遣使來附。帝破昌 � ��、撫
    等州。金將紇石烈九斤等率兵三十萬 �援,帝與戰於獾兒觜,大敗之。秋 � ��西京。金
    元帥左都監奧屯襄率師來援,帝遣兵 �至密谷口,逆擊之,盡殪。復攻西 � ��帝中流矢,
    遂撤圍。九月,察罕克奉聖州。冬十 �月甲申,遮別攻東京不拔,即引去 � ��馳還,襲
    克之。
    Năm thứ 7 Nhâm Thân (năm 1212), mùa xuân, tháng 1, Da Luật Lưu Ca họp bộ chúng ở phủ Long An, tự làm Đô nguyên soái, sai sứ đến hàng. Đế phá các châu Xương-Hoàn-Phủ. Tướng Kim là bọn Hốt Thạch Liệt Cửu Cân đem ba chục vạn quân đến đánh, đế đánh với hắn ở xứ Hoan Nhi Tuy, đại phá quân ấy. Mùa thu, vây Tây Kinh. Nguyên soái tả đô giám của nước Kim là Áo Đồn Tương đem quân đến cứu, đế sai quân dụ hắn đến cửa Mật Cốc, chặn đánh hắn, giết sạch quân ấy. Lại đánh Tây Kinh, đế trúng tên lạc, bèn giải vây. Tháng 9, Sát Hãn đánh chiếm châu Phụng Thánh. Mùa đông, tháng 12, ngày giáp thân, Già Biệt đánh Đông Kinh nhưng không thắng, liền dẫn quân bỏ đi, rồi buổi đêm quay lại, đánh úp chiếm lấy được.

    八年癸酉春,耶律留哥自立為遼王, �元元統。秋七月,克宣德府,遂攻 � ��府。
    皇子拖雷、駙馬赤駒先登,拔之。帝 �至懷來,及金行省完顏綱、元帥高 � ��,敗之,
    追至北口。金兵保居庸。詔可忒、薄 �守之,遂趨涿鹿。金西京留守忽沙 � ��去。帝出
    紫荊關,敗金師於五回嶺,拔涿、易 �州。契丹訛魯不兒等獻北口,遮別 � ��居庸,與
    可忒、薄剎會。八月,金忽沙虎弒其 �允濟,迎豐王珣立之。是秋,分兵 � ��:命皇子
    術赤、察合台、窩闊台為右軍,循太 �而南,取保、遂、安肅、安、定、 � ��洺、磁、
    相、衛、輝、懷、孟,掠澤、潞、遼 �沁、平陽、太原、吉、隰,拔汾、 � ��嵐、忻、
    代、武等州而還;皇弟哈撒兒及斡陳 �顏、拙赤鷿、薄剎為左軍,遵海而 � ��取薊州、
    平、灤、遼西諸郡而還;帝與皇子拖 �為中軍,取雄、霸、莫、安、河間 � ��、景、獻、
    深、祁、蠡、冀、恩、濮、開、滑、 �、濟、泰安、濟南、濱、棣、益都 � ��、濰、登、
    萊、沂等郡。覆命木華黎攻密州,屠 �。史天倪、蕭勃迭率眾來降,木華 � ��製並以為
    萬戶。帝至中都,三道兵還,合屯大 �。是歲,河北郡縣盡拔,唯中都、 � ��順、真定、
    清、沃、大名、東平、德、邳、海州 �一城不下。
    Năm thứ 8 Quý Dậu (năm 1213), mùa xuân, Da Luật Lưu Ca tự lập làm Liêu Vương, đổi niên hiệu là Nguyên Thống. Mùa thu, tháng 7, đế đánh chiếm phủ Tuyên Đức, rồi đánh phủ Đức Hưng. Hoàng tử là Đà Lôi, phò mã là Xích Câu đi trước, chiếm lấy được. Đế tiến đến phủ Hoài Lai, đánh với quan Hành tỉnh của nước Kim là Hoàn Nhan Cương và Nguyên soái là Cao Kì, đánh bại họ, đuổi đến cửa Bắc. Quân Kim giữ ải Cư Dung, đế sai Khả Nhị-Bạc Sát đi lấy ải ấy. Đế bèn đến phủ Trác Lộc, tướng đóng giữ Tây Kinh của nước Kim là Hốt Sa Hổ bỏ chạy. Đế ra ải Tử Kinh, đánh bại quân Kim ở núi Ngũ Hồi, chiếm hai châu Trác-Dị. Người Khiết Đan là bọn Ngoa Lỗ Bất Nhi dâng cửa Bắc. Già Biệt bèn lấy ải Cư Dung, hội binh với Khả Nhị-Bạc Sát. Tháng 8, người nước Kim là Hốt Sa Hổ giết vua của mình là Doãn Tế, đón lập Phong Vương tên là Tuân làm vua. Mùa thu năm đó, đế chia binh làm ba đường, sai Hoàng tử là bọn Thuật Xích-Sát Hợp Đài-Oa Khoát Đài làm hữu quân, men theo núi Thái Hàng về phía nam, lấy các châu Bảo-Toại-An Túc-An-Định-Hình-Vinh-Từ-Tương-Vệ-Huy-Hoài-Mạnh, cướp các châu Trạch-Lộ-Liêu-Thấm-Bình Dương-Thái Nguyên-Cát-Thấp, phá các châu Phân-Thạch-Phong-Hãn-Đại-Võ rồi về; em đế là Cáp Tát Nhi và Oát Trần Na Nhan-Chuyết Xích Bích-Bạc Sát làm hữu quân, men theo biển đi về phía đông, lấy Kế châu-các quận Bình-Loan-Liêu Tây rồi về; đế và Hoàng tử là Đà Lôi làm trung quân, lấy các quận Hùng-Bá-Mạc-An-Hà Gian-Thương-Cảnh-Hiến-Thâm-Kì-Lễ-Kí-Ân-Bộc-Khai-Hoạt-Bác-Tế-Thái An-Tế Nam-Tân-Lệ-Ích Đô-Truy-Duy-Đăng-Lai-Nghi rồi về. Lại sai Mộc Hoa Lê đánh Mật châu, giết sạch châu ấy. Sử Thiên Nghê-Tiêu Bột Điệt đem bộ chúng đến hàng, Mộc Hoa Lê thừa lệnh đều cho họ làm Vạn hộ. Đế đến Trung Đô, ba cánh quân đều về, cùng đóng ở cửa Đại. Năm đó, đều chiếm được quận huyện miền Hà Bắc, chỉ còn mười một thành Trung Đô-Thông-Thuận-Chân Định-Thanh-Ốc-Đại Danh-Đông Bình-Đức-Bi-Hải là chưa hạ được.

    九年甲戌春三月,駐蹕中都北郊。諸 �請乘勝破燕,帝不從,乃遣使諭金 � ��:
    「汝山東、河北郡縣悉為我有,汝所 �惟燕京耳。天既弱汝,我復迫汝於 � ��天其謂我
    何?我今還軍,汝不能犒師以弭我諸 �之怒耶?」金主遂遣使求和,奉衛 � ��女岐國公
    主及金帛、童男女五百、馬三千以獻 �仍遣其丞相完顏福興送帝出居庸。 � ��月,金主
    遷汴,以完顏福興及參政抹撚盡忠輔 �太子守忠,留守中都。六月,金糺 � ��答等殺其
    主帥,率眾來降。詔三摸合、石抹明 �與斫答等圍中都。帝避暑魚兒濼。 � ��月,金太
    子守忠走汴。冬十月,木華黎征遼東 �高州盧琮、金樸等降。錦州張鯨殺 � ��度使,自
    立為臨海王,遣使來降。
    Năm thứ 9 Giáp Tuất (năm 1214), mùa xuân, tháng 3, đế đóng giữ ở ngoài phía bắc thành Trung Đô. Các tướng xin thừa thắng phá Yên kinh, đế không nghe, bèn sai sứ dụ vua Kim rằng: "Các quận huyện miền Sơn Đông-Hà Bắc đều bị ta lấy được, chỗ mà ngươi giữ chỉ còn Yên kinh thôi. Trời đã làm khó ngươi, ta lại ép ngươi đến chỗ cùng, sao trời lại giúp ta vậy? Nay ta rút quân, ngươi không khao quân để dịu nỗi giận của các tướng ta sao?" Vua Kim bèn sai sứ sang cầu hòa, đem con gái của Vệ Chiêu Vương là công chúa Kì Quốc và tiền lụa-năm trăm trai gái trẻ-ba nghìn con ngựa đến dâng, lại sai Thừa tướng của mình là Hoàn Nhan Phúc Hưng hộ tống đế ra khỏi ải Cư Dung. Mùa hạ, tháng 5, vua Kim dời sang Biện kinh, lấy Hoàn Nhan Phúc Hưng và Tham chính là Mạt Niên Tận Trung giúp Thái tử của mình tên là Thủ Trung ở lại giữ Trung Đô. Tháng 6, người nước Kim là bọn Củ Quân Chước Đáp giết chủ soái của minh, đem bộ chúng đến hàng. Đế sai Tam Mạc Hợp-Thạch Mạt Minh An cùng bọn Củ Quân Chước Đáp vây Trung Đô. Đế tránh nóng ở ao Ngư Nhi. Mùa thu, tháng 7, Thái tử của nước Kim là Thủ Trung chạy sang Biện kinh. Mùa đông, tháng 10, Mộc Hoa Lê đánh miền Liêu Đông, người Cao châu là bọn Lư Tống-Kim Phác xin hàng, người Cẩm châu là Trương Kình giết quan Tiết độ sứ của mình, tự lập làm Lâm Hải Vương, sai sứ đến hàng.

    ...

  6. #406
    Ngày tham gia
    Sep 2015
    Bài viết
    2
    Nguyên sử - Thái Tổ bản kỉ

    (Minh - Tống Liêm soạn)


    十年乙亥春正月,金右副元帥蒲察七 �以通州降,以七斤為元帥。二月, � ��黎攻北京,金元帥寅答虎、烏古 以 城降,以寅答虎為留守,吾也而權兵 �都元帥鎮之。興中府元帥石天應來 � ��以天應為興中府尹。三月,金禦 中 丞李英等率師援中都,戰於霸州,敗 �。夏四月,克清、順二州。詔張鯨 � ��京十提控兵從南征,鯨謀叛,伏 。 鯨弟致遂據錦州,僭號漢興皇帝,改 �興龍。五月庚申,金中都留守完顏 � ��仰藥死,抹撚盡忠棄城走,明安 守 之。是月,避暑桓州涼涇,遣忽都忽 �籍中都帑藏。秋七月,紅羅山寨主 � ��降,以秀為錦州節度使。遣乙職 往 諭金主以河北、山東未下諸城來獻, �去帝號為河南王,當為罷兵,不從 � ��史天倪南征,授右副都元帥,賜 虎 符。八月,天倪取平州,金經略使乞 �降。木華黎遣史進道等攻廣寧府, � ��。是秋,取城邑凡八百六十有二 冬 月,金宣撫蒲鮮萬奴據遼東,僭稱天 �,國號大真,改元天泰。十一月, � ��留哥來朝,以其子斜闍入侍。史 祥 討興州,擒其節度使趙守玉。
    Năm thứ 10 Ất Hợi (năm 1215), mùa xuân, tháng 1, Phó nguyên soái của nước Kim tên là Bồ Sát Thất Cân đem (quân dân) Thông châu ra hàng, bèn lấy Thất Cân làm Nguyên soái. Tháng 2, Mộc Hoa Lê đánh Bắc kinh, Nguyên soái của nước Kim là bọn Dần Đáp Hổ-Ô Cổ Luân đem thành ra hàng, lấy Dần Đáp Hổ làm tướng giữ thành, lấy Ngô Dã Nhi làm Đô nguyên soái coi giữ quân mã trấn giữ châu ấy. Nguyên soái của phủ Hưng Trung là Thạch Thiên Ứng đến hàng, lấy Thiên Ứng làm Phủ doãn Hưng Trung. Tháng 3, quan Ngự sử trung thừa của nước Kim là bọn Lí Anh đem quân đến cứu Trung Đô, đánh ở Bá châu, phá bọn ấy. Mùa hạ, tháng 4, chiếm hai châu Thanh-Thuận, sai Trương Kình thống lĩnh mười đội quân của Bắc kinh theo đi đánh miền nam, Kình mưu phản, bèn bắt tội chết. Em của Kình là Trí bèn giữ Cẩm châu, tiếm xưng là Hán Hưng Hoàng Đế, đổi niên hiệu là Hưng Long. Tháng 5, ngày canh thân, tướng giữ thành Trung Đô của nước Kim là Hoàn Nhan Phúc Hưng uống thuốc độc chết, Mạt Niên Tận Trung bỏ thành chạy, lấy Minh An vào giữ thành ấy. Tháng ấy, đế tránh nóng ở ngòi mát Hoàn châu, sai bọn Hốt Đô Hốt thu hết kho tiền thành Trung Đô. Mùa thu, tháng 7, chúa trại núi Hồng La tên là Đỗ Tú hàng, lấy Tú làm Tiết độ sứ Cẩm châu; sai Ất Chức Lí đến dụ vua Kim đem các thành miền Hà Bắc-Sơn Đông chưa hạ được đem dâng và bỏ hiệu đế mà xưng làm Hà Nam Vương, lúc ấy sẽ bãi binh, (vua Kim) không nghe. Hạ chiếu sai Sử Thiên Nghê đánh miền nam, trao chức Hữu phó đô nguyên soái, ban cho phù hổ vàng. Tháng 8, Thiên Nghê lấy Bình châu, quan Kinh lược sứ của nước Kim là Khất Trụ hàng. Mộc Hoa Lê sai bọn Sử Tiến Đạo đánh phủ Quảng Ninh, bắt (người) phủ ấy hàng. Mùa thu ấy, lấy được tám trăm sáu mươi hai thành ấp. Tháng mùa đông, quan Tuyên phủ sứ của nước Kim là Bồ Tiên Vạn Nô giữ miền Liêu Đông, tiếm xưng là Thiên Vương, đặt tên nước là Đại Chân, đổi niên hiệu là Thiên Thái. Tháng 11, Da Luật Lưu Ca đến chầu, lấy con là Tà Đồ vào hầu. Sử Thiên Tường đánh Hưng châu, bắt Tiết độ sứ châu ấy là Triệu Thủ Ngọc.

    十一年丙子春,還廬朐河行宮。張致 �興中府,木華黎討平之。秋,撒裏 � ��鷿三摸合拔都魯率師由西夏趨關 , 遂越潼關,獲金西安軍節度使尼龐古 �魯虎,拔汝州等郡,抵汴京而還。 � ��月,薄鮮萬奴降,以其子帖哥入 。 既而複叛,僭稱東夏。
    Năm thứ 11 Bính Tí (năm 1216), mùa xuân, đế về hành cung bên sông Lô Cù. Trương Trí hãm phủ Hưng Trung, Mộc Hoa Lê đánh dẹp hắn. Mùa thu, bọn Tát Lí Tri Ngột Bích-Tam Mô Hợp Bạt Đô Lỗ đem quân từ nước Tây Hạ đến miền Quan Trung, rồi qua Đồng quan, bắt được Tiết độ sứ của quân Tây An nước Kim là Ni Bàng Cổ Bạc Lỗ Hổ, chiếm các quận Nhữ châu, đến Biện kinh rồi về. Mùa đông, tháng 10, Bồ Tiên Vạn Nô hàng, lấy con mình là Thiếp Ca vào hầu, rồi lại làm phản, tiếm xưng tên nước là Đông Hạ.

    十二年丁醜夏,盜祁和尚據武平,史 �祥討平之,遂擒金將巢元帥以獻。 � ��破金監軍夾谷於霸州,金求和, 罕 乃還。秋八月,以木華黎為太師,封 �王,將蒙古、糺、漢諸軍南征,拔 � ��、蠡州。冬,克大名府,遂東定 都 、淄、登、萊、濰、密等州。是歲, �滿部民叛,命缽魯完、朵魯伯討平 � ��
    Năm thứ 12 Đinh Sửu (năm 1217), mùa hạ, có giặc là bọn Kì Hòa Thượng giữ quận Võ Bình, sai Sử Thiên Tường đánh dẹp chúng, bèn bắt tướng Kim là Sào Nguyên Soái để dâng. Sát Hãn phá quan Giám quân của nước Kim tên là Giáp Cốc ở Bá châu, vua Kim xin hòa, Sát Hãn mới về. Mùa thu, tháng 8, lấy Mộc Hoa Lê làm Thái sư, phong tước Quốc vương, đem các quân Mông Cổ-Củ-Hán đánh miền nam, đánh chiếm Toại thành-Lễ châu. Mùa đông, đánh chiếm phủ Đại Danh, rồi sang phía đông bình định các châu Ích Đô-Truy-Đăng-Lai-Duy-Mật. Năm đó, dân bộ Ngốc Mãn làm phản, sai Bát Lỗ Hoàn-Đóa Lỗ Bá đánh dẹp dân ấy.

    十三年戊寅秋八月,兵出紫荊口,獲 �行元帥事張柔,命還其舊職。木華 � ��西京入河東,克太原、平陽及忻 代 、澤、潞、汾、霍等州。金將武仙攻 �城,張柔擊敗之。是年,伐西夏, � ��王城,夏主李遵頊出走西涼。契 六 哥據高麗江東城,命哈真、劄剌率師 �之;高麗王皞遂降,請歲貢方物。
    Năm thứ 13 Mậu Dần (năm 1218), mùa thu, tháng 8, đem binh ra cửa Tử Kinh, bắt được quan Nguyên soái của nước Kim là Trương Nhu, sai trả lại chức cũ cho hắn. Mộc Hoa Lê từ Tây kinh vào miền Hà Đông, đánh chiếm phủ Thái Nguyên-Bình Dương cùng các châu Hãn-Đại-Trạch-Lộ-Phân-Hoắc. Tướng Kim là Võ Tiên đánh Mãn thành, Trương Nhu đánh bại hắn. Năm đó, đánh nước Tây Hạ, vây kinh thành nước ấy, vua Tây Hạ là Lí Tuân Húc chạy ra phủ Tây Lương. Người nước Khiết Đan là Lục Ca giữ thành Giang Đông của nước Cao Li, sai bọn Cáp Chân-Tráp Lạt đem quân đánh dep hắn, vua Cao Li tên là Hạo bèn hàng, xin hằng năm cống phương vật.

    十四年己卯春,張柔敗武仙,降祁陽 �曲陽、中山等城。夏六月,西域殺 � ��,帝率師親征,取訛答剌城,擒 酋 哈只兒只蘭禿。秋,木華黎克岢嵐、 �、隰等州,進攻絳州,拔其城,屠 � ��
    Năm thứ 14 Ất Mão (năm 1219), mùa xuân, Trương Nhu đánh bại Võ Tiên, bắt người các thành Kì Dương-Khúc Dương-Trung Sơn ra hàng. Mùa hạ, tháng 6, vì người Tây Vực giết sứ giả, đế tự đem quân đi đánh, lấy thành Ngoa Đáp Lạt, bắt được tù trưởng thành ấy là Cáp Chỉ Nhi Chỉ Lan Ngốc. Mùa thu, Mộc Hoa Lê đánh chiếm các châu Khả Phong-Cát-Thấp, đến đánh Giáng châu, chiếm thành ấy, làm cỏ thành ấy.

    十五年庚辰春三月,帝克蒲華城。夏 �月,克尋思幹城,駐蹕也兒的石河 � ��,攻斡脫羅兒城,克之。木華黎 地 至真定,武仙出降。以史天倪為河北 �路兵馬都元帥、行府事,仙副之。 � ��嚴實籍彰德、大名、磁、洺、恩 博 、滑、浚等州戶三十萬來歸,木華黎 �制授實金紫光祿大夫、行尚書省事 � ��,金邢州節度使武貴降。木華黎 東 平,不克,留嚴實守之,撤圍趨洺州 �分兵徇河北諸郡。是歲,授董俊龍 � ��上將軍、右副都元帥。
    Năm thứ 15 Canh Thìn (năm 1220), mùa xuân, tháng 3, đế chiếm thành Bồ Hoa. Mùa hạ, tháng 5, chiếm thành Tầm Tư Hàn, đóng quân ở bên sông Dã Nhi Đích Thạch. Mùa thu, đánh thành Oát Thoát La Nhi, chiếm thành ấy. Mộc Hoa Lê chiếm đất đến huyện Chân Định, Võ Tiên bèn ra hàng. Rồi lấy Sử Thiên Nghê làm Đô nguyên soái, thống lĩnh quân mã tây lộ Hà Bắc, coi việc phủ ấy, lấy Tiên làm phó. Người quận Đông Bình là Nghiêm Thực đem sổ bạ có ba chục vạn hộ của các châu Chương Đức-Đại Danh-Từ-Vinh-Tư-Bác-Hoạt-Tuấn đến theo, Mộc Hoa Lê thừa lệnh lấy Thực làm chức Kim tử quang lộc đại phu, coi việc Thượng thư tỉnh. Mùa đông, quan Tiết độ sứ Hình châu của nước Kim là Võ Quý hàng. Mộc Hoa Lê đánh quận Đông Bình, không thắng, bèn để Nghiêm Thực ở lại giữ, giải vây đến Vinh châu, chia quân chiếm các quận miền Hà Bắc. Năm đó, lấy Đổng Tuấn làm Long hổ vệ thượng tướng quân-Hữu phó đô nguyên soái.

    十六年辛巳春,帝攻卜哈兒、薛迷思 �等城,皇子術赤攻養吉幹、八兒真 � ��,並下之。夏四月,駐蹕鐵門關 金 主遣烏古孫仲端奉國書請和,稱帝為 �,不允。金東平行省事忙古棄城遁 � ��實入守之。宋遣苟夢玉來請和。 六 月,宋漣水忠義統轄石珪率眾來降, �珪為濟、兗、單三州總管。秋,帝 � ��勒紇等城,皇子術赤、察合台、 闊 台分攻玉龍傑赤等城,下之。冬十月 �皇子拖雷克馬魯察葉可、馬魯、昔 � ��等城。木華黎出河西,克葭、綏 、 保安、鄜、坊、丹等州,進攻延安, �下。十一月,宋京東安撫使張琳以 � ��諸郡來降,以琳為滄、景、濱、 等 州行都元帥。是歲詔諭德順州。
    Năm thứ 16 Tân Tị (năm 1221), mùa xuân, đế đánh các thành Bốc Cáp Nhi-Tiết Mê Tư Hàn, sai Hoàng tử là Thuật Xích đánh các thành Dưỡng Cát Hàn-Bát Nhi Chân, đều chiếm các thành ấy. Mùa hạ, tháng 4, đóng quân ở ải Thiết Môn, vua Kim sai Ô Cổ Tôn Trọng Đoan đem thư của mình đến xin hòa, xưng đế làm anh, nhưng đế không nghe. Quan Hành tỉnh Đông Bình của nước Kim là Mang Cổ bỏ thành trốn, cho Nghiêm Thực vào giữ thành ấy. Vua nước Tống sai Cẩu Mộng Ngọc đến xin hòa. Mùa hạ, tháng 6, quan Liên thủy trung nghĩa thống hạt của nước Tống là Thạch Khuê đem bộ chúng đến hàng, lấy Khuê làm Tổng quan các châu Tế-Duyện-Đan. Mùa thu, đế đánh các thành Ban Lặc Hột, sai Hoàng tử là bọn Thuật Xích-Sát Hợp Đài-Oa Khoát Đài chia quân đánh các thành Ngọc Long Kiệt Xích, chiếm được các thành ấy. Mùa đông, tháng 10, Hoàng tử là Đà Lôi chiếm các thành Mã Lỗ Sát Diệp Khả-Mã Lỗ-Tích Lạt Tư. Mộc Hoa Lê ra miền Hà Tây, chiếm các châu Tiết-Tuy Đức-Bảo An-Phu-Phường-Đan, đến đánh phủ Diên An, không thắng. Tháng 11, quan An phủ sứ Đông Kinh của nước Tống là Trương Lâm đem (quân) các quận Đông Kinh đến hàng, lấy Lâm làm Đô nguyên soái các châu Thương-Cảnh-Tân-Lệ. Năm đó, hạ chiếu dụ người châu Đức Thuận.

    十七年壬午春,皇子拖雷克徒思、匿 �兀兒等城,還經木剌夷國,大掠之 � ��搠搠闌河,克也裏等城。遂與帝 , 合兵攻塔里寒寨,拔之。木華黎軍克 �、涇、邠、原等州,攻鳳翔,不下 � ��,避暑塔里寒寨。西域主劄闌丁 奔 ,與滅裏可汗合,忽都忽與戰不利。 �自將擊之,擒滅裏可汗。劄闌丁遁 � ��遣八剌追之,不獲。秋,金複遣 古 孫仲端來請和,見帝于回鶻國。帝謂 �:「我向欲汝主授我河朔地,令汝 � ��河南王,彼此罷兵,汝主不從。 木 華黎已盡取之,乃始來請耶?」仲端 �哀,帝曰:「念汝遠來,河朔既為 � ��,關西數城未下者,其割付我, 汝 主為河南王,勿複違也。」仲端乃歸 �金平陽公胡天祚以青龍堡降。冬十 � ��金河中府來附,以石天應為兵馬 元 帥守之。
    Năm thứ 17 Nhâm Ngọ (năm 1222), mùa xuân, Hoàng tử là Đà Lôi đánh chiếm các thành Đồ Tư-Nặc Sát Ngột Nhi, về qua nước Mộc Lạt Di, cướp bóc nước ấy, vượt sông Sóc Sóc Lan, đánh chiếm các thành Dã Lí rồi gặp với đế, hợp binh đánh trại Tháp Lí Hàn, chiếm được trại ấy. Mộc Hoa Lê đem quân đánh chiếm các châu Càn-Kính-Bân-Nguyên, đánh phủ Phượng Tường, không thắng. Mùa hạ, đế tránh nóng ở trại Tháp Lí Hàn. Vua miền Tây Vực là Tráp Lan Đinh bỏ ra ngoài hợp binh với Diệt Lí Khả Hãn, sai Hốt Đô Hốt đánh với chúng không được lợi, đế bèn tự đem quân đánh chúng, bắt được Diệt Lí Khả Hãn. Tráp Lan Đinh bỏ đi, sai Bát Lạt đuổi theo hắn, không bắt được. Mùa thu, vua Kim lại sai Ô Cổ Tôn Trọng Đoan đến xin hòa, gặp đế ở nước Hồi Cốt. Đế nói rằng: "Ta lúc trước muốn vua ngươi trao miền Hà Sóc cho ra, sai vua ngươi làm Hà Nam Vương, lúc ấy bãi binh, nhưng vua ngươi không nghe. Nay Mộc Hoa Lê đã chiếm hết miền ấy mới bắt đầu đến xin ư?" Trọng Đoan khóc xin, đế nói: "Nghĩ ngươi từ xa đến, nay miền Hà Sóc đã bị ta chiếm lấy, mấy thành miền Quan Tây chưa hạ được, nếu vua ngươi cắt cho ta thì sai vua ngươi làm Hà Nam Vương, không trái lẽ vậy." Trọng Đoan bèn về. Bình Dương Công của nước Kim là Hồ Thiên Tộ đem quân lũy Thanh Long hàng. Mùa đông, tháng 10, người phủ Hà Trung của nước Kim đến hàng, lấy Thạch Thiên Ứng làm Đô nguyên soái lĩnh quân mã giữ phủ ấy.

    十八年癸未春三月,太師國王木華黎 �。夏,避暑八魯彎川。皇子術赤、 � ��台、窩闊台及八剌之兵來會,遂 西 域諸城,置達魯花赤監治之。冬十月 �金主珣殂,子守緒立。是歲,宋複 � ��夢玉來。
    Năm thứ 18 Quý Mùi năm 1223), mùa xuân, tháng 3, Thái sư Quốc vương là Mộc Hoa Lê chết. Mùa hạ, đế tránh nóng ở sông Bát Lỗ Loan. Hoàng tử là bọn Thuật Xích-Sát Hợp Đài-Oa Khoát Đài và Bát Lạt đem binh đến gặp, rồi đánh dẹp các thành miền Tây Vực, đặt chức Đạt lỗ hoa xích coi trị xứ ấy. Mùa đông, tháng 10, vua Kim tên là Tuân chết, con tên là Thủ Tự lập. Năm đó, vua Tống sai Cẩu Mộng Ngọc đến thăm.

    十九年甲申夏,宋大名總管彭義斌侵 �北,史天倪與戰於恩州,敗之。是 � ��帝至東印度國,角端見,班師。
    Năm thứ 19 Giáp Thân (năm 1224), quan Tổng quản phủ Đại Danh của nhà Tống là Bành Nghĩa Bân lấn miền Hà Bắc, sai Sử Thiên Nghê đánh với hắn ở Ân châu, đánh bại hắn. Năm đó, đế đến nước Đông Ấn Độ, (thần thú) giác đoan xuất hiện, rút quân.

    二十年乙酉春正月,還行宮。二月, �仙以真定叛,殺史天倪。董俊判官 � ��亦以中山叛。三月,史天澤擊仙 之 ,複真定。夏六月,彭義斌以兵應仙 �天澤禦於贊皇,擒斬之。
    Năm thứ 20 Ất Sửu (năm 1225), mùa xuân, tháng 1, đế về hành cung. Tháng 2, Võ Tiên đem quân huyện Chân Định làm phản, giết Sử Thiên Nghê, viên Phán quan của Đổng Tuấn tên là Lí Toàn cũng đem quận Trung Sơn làm phản. Tháng 3, Sử Thiên Trạch đánh đuổi Võ Tiên, lấy lại huyện Chân Định. Mùa hạ, tháng 6, Bành Nghĩa Bân đem quân cứu Tiên, Thiên Trạch giữ ở huyện Tán Hoàng, bắt chém bọn ấy.

    二十一年丙戌春正月,帝以西夏納仇 �亦臘喝翔昆及不遣質子,自將伐之 � ��月,取黑水等城。夏,避暑於渾 山 。取甘、肅等州。秋,取西涼府搠羅 �河羅等縣,遂逾沙陀,至黃河九渡 � ��應裏等縣。九月,李全執張琳, 王 帶孫進兵圍全於益都。冬十一月庚申 �帝攻靈州,夏遣嵬名令公來援。丙 � ��帝渡河擊夏師,敗之。丁醜,五 聚 見於西南。駐蹕鹽州川。十二月,李 �降。授張柔行軍千戶、保州等處都 � ��。是歲,皇子窩闊台及察罕之師 金 南京,遣唐慶責歲幣于金。
    Năm thứ 21 Bính Tuất (năm 1226), mùa xuân, tháng 1, đế vì vua Tây Hạ thu nạp kẻ thù là Diệc Lạp Hát Tường Côn và không sai con đến làm tin, bèn tự đem quân đánh nước ấy. Tháng 2, lấy các thành Hắc Thủy. Mùa hạ, tránh nóng ở núi Hồn Thùy, lấy các châu Cam-Túc. Mùa thu, lấy các huyện Sóc La-Hà La của phủ Tây Lương, rồi qua bộ Sa Đà, đến chỗ chín khúc của sông Hà, chiếm các huyện Ứng Lí. Tháng 9, Lí Toàn bắt Trương Lâm. Quận vương là Đái Tôn đem binh vây Toàn ở quận Ích Đô. Mùa đông, tháng 11, ngày canh thân, đế đánh Linh châu, vua Tây Hạ sai Ngôi Danh Lệnh Công đến cứu châu ấy. Ngày bính dần, đế qua sông đánh quân Tây Hạ, đánh phá chúng. Ngày đinh sửu, ngũ tinh (Mộc-Hỏa-Kim-Thổ-Thủy) tụ hiện ở phía tây nam vòm trời, đóng quân ở bên sông Diêm Châu. Tháng 12, Lí Toàn hàng, lấy Trương Nhu làm Hành quân thiên hộ-Đô nguyên soái các xứ Bảo châu. Năm đó, Hoàng tử là bọn Oa Khoát Đài và Sát Hãn đem quân vây thành Nam kinh của nước Kim, sai Đường Khánh cống tiền hàng năm cho người nước Kim.

    二十二年丁亥春,帝留兵攻夏王城, �率師渡河攻積石州。二月,破臨洮 � ��三月,破洮、河、西寧二州。遣 陳 那顏攻信都府,拔之。夏四月,帝次 �德,拔德順等州,德順節度使愛申 � ��士馬肩龍死焉。五月,遣唐慶等 金 。閏月,避暑六盤山。六月,金遣完 �合周、奧屯阿虎來請和。帝謂群臣 � ��「朕自去冬五星聚時,已嘗許不 掠 ,遽忘下詔耶。今可佈告中外,令彼 �人亦知朕意。」是月,夏主李晛降 � ��次清水縣西江。秋七月壬午,不 。 己醜,崩于薩里川哈老徒之行宮。臨 �謂左右曰:「金精兵在潼關,南據 � ��,北限大河,難以遽破。若假道 宋 ,宋、金世仇,必能許我,則下兵唐 �鄧,直搗大樑。金急,必徵兵潼關 � ��以數萬之眾,千里赴援,人馬疲 , 雖至弗能戰,破之必矣。」言訖而崩 �壽六十六,葬起輦穀。至元三年冬 � ��,追諡聖武皇帝。至大二年冬十 月 庚辰,加諡法天啟運聖武皇帝,廟號 �祖。在位二十二年。
    Năm thứ 22 Đinh Hợi (năm 1227), mùa xuân, đế để quân đánh kinh thành của nước Kim ở lại, tự đem quân vượt sông đánh châu Tích Thạch. Tháng 2, phá phủ Lâm Thao. Tháng 3, phá hai châu Thao Hà-Tây Ninh, sai Oát Trần Na Nhan đánh phủ Tín Đô, chiếm lấy phủ ấy. Mùa hạ, tháng 4, đế đến phủ Long Đức, chiếm các châu Đức Thuận, quan Tiết độ sứ Đức Thuận là Ái Thân-Tiến sĩ là Mã Kiên Long bị giết chết. Tháng 5, sai bọn Đường Khánh đi sứ đến nước Kim. Tháng nhuận, tránh nóng ở núi Lục Bàn. Tháng 6, vua Kim sai bọn Hoàn Nhan Hợp Chu-Áo Đồn A Hổ đến xin hòa. Đế bảo bầy tôi rằng: "Trẫm từ lúc ngũ tinh tụ hiện vào mùa đông năm ngoái đến nay đã từng hứa là không đánh giết, há quên chiếu lệnh ấy sao? Nay sai bố cáo trong ngoài, khiến cho người đi đường cũng biết ý trẫm." Tháng đó, vua Tây Hạ là Lí Hiện hàng. Đế đến bờ sông phía tây huyện Thanh Thủy. Mùa thu, tháng 7, ngày nhâm ngọ, đế không khỏe. Ngày ất sửu, đế băng ở hành cung Lão Cáp Đồ bên sông Tát Lí. Lúc sắp băng bảo tả hữu rằng: "Quân mạnh nước Kim còn ở Đồng quan, phía nam dựa vào núi dài, phía bắc hướng về sông lớn, thật là khó phá. Nếu mượn đường ở nước Tống, mà Tống-Kim nhiều đời gây thù, tất sẽ cho ta mượn, lúc ấy đem binh xuống miền Đường-Đặng, đi thẳng đánh đất Đại Lương, bấy giờ quân Kim nguy cấp sẽ gọi binh ở Đồng quan đi, nhưng vì họ đem mấy vạn quân từ nơi cách ngàn dặm đến cứu, người ngựa mỏi mệt, dẫu đến được nhưng không đánh được, lúc ấy tất phá được chúng vậy." Nói xong thì băng, thọ sáu mươi sáu tuổi, táng ở hang núi Khởi Liễn. Đến năm Chí Nguyên thứ 3 (năm 1266), mùa đông, tháng 10, truy thụy là Thánh Võ Hoàng Đế. Đến năm Chí Đại thứ 3 (năm 1310), mùa đông, tháng 11, ngày canh thìn, thêm thụy là Pháp Thiên Khải Vận Thánh Võ Hoàng Đế, miếu hiệu là Thái Tổ. Đế ở ngôi hai mươi hai năm.

    帝深沉有大略,用兵如神,故能滅國 �十,遂平西夏。其奇勳偉跡甚眾, � ��當時史官不備,或多失于紀載雲
    Đế thâm trầm có mưu lớn, dùng binh như thần, cho nên diệt được bốn chục nước, rút cuộc bình nước Tây Hạ. Công to huân lạ của đế rất nhiều, tiếc là thời ấy không đặt quan chép sử, hoặc là đã chép sót mất nhiều việc vậy.

    戊子年。是歲,皇子拖雷監國。
    Năm Mậu Tí (năm 1228), năm đó Hoàng tử là Đà Lôi coi sóc việc nước.

Quyền viết bài

  • Bạn Không thể gửi Chủ đề mới
  • Bạn Không thể Gửi trả lời
  • Bạn Không thể Gửi file đính kèm
  • Bạn Không thể Sửa bài viết của mình
  •